Geleneksel Çomakdağ Bez Bebeklerinin Tasarım Süreci

Öz

Bez bebekler, eski dönemlerden bu yana yapılan figür oyuncaklardır. İlk yapım amacı kız çocuklarına oyuncak üretmektir. Ancak zaman içinde çocuklar hazır üretim oyuncak bebeklerle oynamaya başlamışlardır. Günümüzde bez bebekler turizm sektörü için üretilmektedirler. Oyuncak olmaktan uzaklaşarak süs eşyası şeklinde yapılıp satılmaktadırlar. Bu bez bebekler “geleneksel” ya da “folklorik” bebekler şeklinde ifade edilmektedirler. Ait oldukları yörenin geleneksel kıyafetlerini yansıtacak şekilde yapılmaktadırlar. Birçoğu hazır plastik bebeklere yöresel kıyafet giydirilerek yapılmaktadır. Ancak bunlardan Kapadokya ve Çomakdağ bebekleri, bebeğin ana gövdesinin de geleneksel olarak yapıldığı bebeklerdir. Bunlardan Çomakdağ bebekleri sadece tekstil ürünleri kullanılarak yapılmaktadırlar. Dolayısıyla tam bir bez bebek özelliği göstermektedir. Yapım tekniği açısından da “sadece tekstil ürünleri kullanılarak yapılan” “çok parçalı” bez bebek şeklinde sınıflandırılmaktadır. Çomakdağ kültürel ve estetik değerlerinin bir sentezi olan “Çomakdağ Bez Bebekleri” literatürde “tasarım” olarak da yer bulmalıdır. Bu ba- kımdan çalışmada çizim ve fotoğraflarla tasarım süreçleri ortaya konulmuştur. Bu araştırma, geleneksel Çomakdağ bez bebeklerinin estetik ve kültürel değerlerine tasarım açısından dikkat çekmektedir. Aynı zamanda eğitim ortamlarında da kültürel değerler öğretimi, estetik algı ve tasarım bilinci yaratma açısından kullanılabilir bir ürün olduğuna yönelik önerilerde bulunulmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• gelenek
• kültür
• bez bebek
• tasarım
• estetik

Design Process of Traditional Çomakdağ Cloth Dolls

Öz

Rag dolls have been crafted as figurative toys since ancient times, originally intended as playthings for girls. However, with the passage of time, there has been a shift, and children began engaging with ready-made dolls. In the contemporary era, rag dolls are predominantly manufactured for the tourism sector. They are crafted and marketed as decorative items, transitioning away from their original role as toys. These particular rag dolls are often labeled as “traditional” or “folkloric” dolls, designed to mirror the traditional attire of their respective regions. Many are created by dressing pre-made plastic dolls in locally inspired clothing. Yet, Cappadocia and Çomakdağ dolls stand out as examples where the core structure of the doll is authentically crafted in a traditional manner. Among these, Çomakdağ dolls stand out for being exclusively fashioned from textile products, showcasing a distinct rag doll characteristic. In terms of construction technique, they are categorized as “multi-part” rag dolls crafted solely from textile materials. The “Çomakdağ Cloth Dolls,” embodying a synthesis of Çomakdağ cultural and aesthetic values, should be recognized in the literature as a form of “design.” The researcher has illuminated the design processes through drawings and photographs. This study draws attention to the aesthetic and cultural significance of traditional Çomakdağ rag dolls from a design perspective. Simultaneously, recommendations are put forth for their utilization as products that can contribute to cultural, aesthetic, and design awareness in educational environments.

Anahtar Kelimeler

• tradition
• culture
• rag doll
• design
• aesthetic

Kaynakça

1. Altınay, M. (2016) Muğla ili milas ilçesi Çomakdağ-Kızılağaç mahallesi geleneksel kadın giysilerinin özellikleri. Uluslararası Geçmişten Geleceğe Sanat Sempozyumu Bildiriler Kitabı, 95.
2. Arslan, E. (2013). Sanatsal form olarak oyuncak tasarımı (Doctoral Dissertation, Deü Güzel Sanatlar Enstitüsü).
3. Ayhan, F. (2017). Muğla İli Milas İlçesi Çomakdağ Kızılağaç Köyü Geleneksel Kadın Giysileri. Vocational Education, 12(4), 20-39.
4. Begiç, H. N. (2016). Türk kültüründe geleneksel bez bebekler. Motif Akademi Halkbilimi Dergisi, 9(18), 217-228.
5. Durdu, B. K. (2015). Muğla’da geleneksel çocuk oyuncakları. Folklor/Edebiyat, 21(81), 47-53.
6. Ekici, S. E. (2016). Kırsal turizmde kendine özgü halk kültürü öğeleriyle öne çıkan bir örnek: milasçomakdağ kızılağaç köyü. International Journal Of Social And Economic Sciences, 6(2), 65-70.
7. Etikan, S., & Çukur, T. (2011). Kırsal Turizm Faaliyetlerinin Çomakdağ-Kızılağaç Köyü El Sanatları Üzerine Etkisi. Art-E Sanat Dergisi, 4(8), 1-15.
8. Okan Akın, N. (2017’a). Toplumun estetik bilincinin oluşmasında kadınların etkisi üzerine bir örnek. İnternational Journal Of Social Humanities Sciences Research.15, 1937-1944.

9. Okan Akın, N. (2017’b). Çomakdağ ve soğanlı bez bebeklerin estetik değerlendirilmesi. İnternational Journal Of Social Humanities Sciences Research.15. (2077-2084).
10. Okan Akın, N. (2021). Oyuncak bebeklerin çocukların estetik algı gelişimindeki yeri. Eğitim Bilim-II. Efe Akademi Yayınları.
11. Okan Akın, N. (2022). Sanat eğitiminde projeler yoluyla geçmiş ve gelecek arasında kültür bağının kurulması. Ekev Akademi Dergisi, (91), 192-205.
12. Okan Akın, N. (2023’a). Evaluatıon of rag doll makıng methods wıth desıgns for vısual arts educatıon. International Journal Of Education Technology And Scientific Researches, 8(21), 660-692.
13. Okan Akın,N. (2023’b). Bez bebek kültür estetik: bez bebekte saklı estetik mesaj. Efe Akademi Yayınları.
14. Sakin, N. (2010). Yerel bir kültür ürünü örneği: soğanli bebekleri. Folklor/Edebiyat, 16(63), 179-190.
15. Saki̇n, N. (2016). Türkiye’de geleneksel kıyafetlerin yaşatılmasında “folklorik yapma bebekler”. Electronic Turkish Studies, 11(18), 177-202.
16. Soyupak, O., & Soyupak, İ. (2019). Sanat ve tasarımda bir ifade aracı olarak oyuncak. Art-E Sanat Dergisi, 12(24), 483-506.
17. Tuncer, F. (2010). Geleneksel Anadolu Kültüründe Bez Bebek Geleneği ve Günümüz Örnekleri. Yüksek Lisans Tezi, Mimar Sinan Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul 2010.
18. URL 1: http://www.milas.gov.tr/comakdag-mahallesi
19. Görsel Kaynaklar: Görsel 4,5,6,7,8: http://www.milas.gov.tr/comakdag-mahallesi
20. Görsel 1,2,3: N. Okan Akın’ın kendi arşivi
21. Görsel 9-37: N. Okan Akın ‘ın kendi tasarımları