An Ecological Approach to Selected Turkish Folk Tales

Öz

In this article, we investigate selected Turkish animal tales that include ecological sensitivity and consciousness. From an ecological perspective, all living and nonliving creatures, including human beings, are connected to one another like a chain, and each one is equal. Unlike the anthropocentric point of view, which sees humans as the rulers of the universe, ecocentrism regards every being as having equal importance, value, and place in the universe. It does not give any extra privileges to humans. In ecocentric thought, every being is in close relationship with others and affects them. These beings’ actions and words influence one another. Folk tales, as extensions of myths and products of the collective unconscious, enable the discovery of nature’s beauties, its unknown or unrecognized secrets, and address issues of creation and cosmogony. Folk tales, which encode the awareness of protecting nature and environmental consciousness in symbols, invite human beings to be conscious and responsible towards nature. Many tales, which also contain important messages regarding environmental ethics, guide the reader on a journey of maturation and help lay the foundations for a healthy, balanced, and conscious future. In these tales, one wrong done to another affects all the other beings in the system, and its effects are difficult to compensate for. Conversely, acts of goodness are profusely rewarded and lead to peace and balance, not only within the community but also within the characters’ inner lives. Rejecting anthropocentrism, the eco-centered attitude defends and prioritizes nature’s wellbeing. The tales offer numerous teachings for humanity. The ecocentric stance in these tales prescribes that humans should learn from the workings, harmony, and elements of nature. They reveal the advantages of goodness and virtue while exhibiting the disadvantages brought about by wickedness. They emphasize that nature possesses wisdom, and if humanity conforms to its wisdom and order, it will lead a life of pleasure. Rebirth is possible when a member of nature harms its elements or rhythm but later becomes repentant and remedies the harm. In this article, using the methods of eco-criticism, these points are analyzed and illustrated.

Anahtar Kelimeler

• Turkish folk tales
• ecological consciousness
• ecocentrism
• eco-criticism

Seçilmiş Türk Halk Masallarına Ekolojik Bir Yaklaşım

Öz

Bu çalışmada ekolojik duyarlılık ve bilinç içeren seçilmiş Türk hayvan masallarını ele almaktayız. Ekolojik bakış açısında insanlar dahil bütün canlı ve cansız yaratıklar bir zincir gibi birbirlerine bağlıdırlar ve her biri eşittir. İnsanı evrenin yöneticisi olarak gören insan merkezli bakış açısının tersine, ekomerkezcilik evrendeki her varlığın eşit önem, değer ve yere sahip olduğunu kabul eder. İnsana fazladan bir imtiyaz atfetmez. Ekomerkezli düşüncede her varlık diğer varlıklarla yakın ilişki içindedir ve diğerlerini etkiler. Bu varlıkların eylem ve konuşmaları diğerleri üzerinde etkilidir. Masallar, mitlerin uzantıları olup doğanın güzelliklerini, bilinmeyen ya da farkında olunmayan sırlarını keşfetmeyi sağlayan, yaratılış ve kozmogoni konularına gönderme yapan kolektif bilinç dışının üretimleridir. Doğaya sahip çıkma farkındalığının ve çevre bilincinin sembollerle kodlandığı masallar, insanoğlunu doğaya karşı bilinçli olmaya ve sorumluluk duymaya davet eder. Çevre etiği açısından da önemli mesajlar içeren birçok masal, okuyucuyu erginlenme (maturation) yolculuğuna yönlendirir ve sağlıklı/ dengeli/bilinçli bir geleceğin temellerinin atılmasına yardımcı olur. Masallarda bir üyeye yapılan haksızlık sistemdeki bütün üyeleri etkiler ve bu haksızlığın etkilerini telafi etmek zordur. Öte yandan, yapılan bir iyilik hesapsızca ödüllendirilir ve yalnızca topluluğun işleyişinde değil, karakterlerin iç dünyalarında da huzur ve dengeyi sağlar. İnsan-merkezciliği reddeden ekomerkezci tutum, doğanın refahını savunur ve önceler. Masallarda insanlık için çok sayıda öğreti vardır. Masallardaki ekomerkezci duruş insanların doğanın düzeni, uyumu ve unsurlarından öğrenecekleri olması gerektiğini öngörür. Masallar, iyilik ve erdemin avantajlarını açımlarken kötülüğün getirdiği dezavantajları gösterir. Doğanın bilgelik sahibi olduğunu ve insanlığın bu bilgelik ve dü- zene uyarsa keyifli bir hayat süreceğini vurgular. Masallarda, doğanın bir üyesi onun unsurlarına veya ritmine herhangi bir zarar getirirse ve sonradan pişman olup bunu telafi ederse yeniden doğuşu mümkündür. Çalışmamızda, eko-eleştiri yöntemiyle bu noktaları açımlayıp gösterdik. Çevre kirliliği ve tahribatı kaçınılmaz olup gelecek nesiller için hayati bir tehdit oluşturmaktadır. Doğadaki canlı ve cansız tüm varlıklar yaşam döngüsünün bir parçasıdır; Bu döngünün sağlıklı işleyebilmesi için olumlu tutum ve davranışların sergilenmesi, ideal örneklerin öne çıkarılması gerekmektedir. Ekolojik düşüncede doğadaki tüm canlılar iyilik üzerine kodlanmıştır ancak yaşam sınırları ihlal edildiğinde kötülük yaparlar. Ekosistemdeki tüm varlıklar birbirine bağlıdır ve meydana gelen parçalanma/bağlantısızlık dengeleri bozar. İnsanoğlu, aklıyla diğer canlılardan üstün sayılırken, bilinçsiz davranışlarıyla ekolojik dengeye en büyük zararı veren insandır. Hayvanların kişileştirildiği ve mecazi olarak başkarakterler, yardımcı kahramanların figürleri veya gerçek insanlar olarak kullanıldığı bu masallarda, hayvanlar nesne değil, baskın özneler veya insanlarla eşittir. Sessiz ve pasif olarak değil, lider, aktif ve çoğu zaman insanlardan daha zeki ve makul olarak gösteriliyorlar. Bu rol ve konumlardaki hayvanlar akıl, mantık, bilinç, ruh ve bireysellik özelliklerine sahip olduğundan, seçilen masalların insan merkezli değil, insanı yücelten ve önceleyen çevre merkezli eserler olduğu sonucuna varılabilir.

Anahtar Kelimeler

• Türk halk masalları
• ekolojik bilinç
• ekomerkezcilik
• ekoeleştiri

Kaynakça

1. Alptekin, A. B. (2002). Taşeli masalları (Taşeli Tales) Akçağ.
2. Alptekin, A. B. (2005). Hayvan masalları (Animal Tales) Akçağ.
3. Alsaç, F. (2020). Masal kahramanlarının tip çözümlemesi (Type analysis of folk tale protagonists) Hiper.
4. Ardoğan, A. (2009). Uygur halk masalları (Uighur folk tales). [Unpublished MA thesis] Gazi University Institute of Social Sciences.
5. Bakırcı, N. (2006). Niğde masalları (Niğde tales) Niğde Yüksek Öğretim Vakfı.
6. Bakırcı, N. (2010 (a)). Kırım Tatar masalları (Crimean tatar tales) Kömen.
7. Bakırcı, N. (2010 (b)). Türk dünyası coğrafyasında tespit edilmiş hayvan masalları üzerinde bir inceleme (A Study on the animal tales found in Turkish world geography) Manas.
8. Bayram, S. (2022). Anadolu masallarında iyilik ve kötülük motifi (The goodness and wickedness motif in Anatolian tales). [Unpublished MA thesis] Firat University Institute of Social Sciences.

9. Bulut Sarıkaya, D. (2012). Gılgamış destanı’na ekoeleştirel bir bakış (An ecocritical look at the epic of Gilgamesh). In Serpil Oppermann (Ed.), Ekoeleştiri: Çevre ve Edebiyat, 93-128. Phoenix.
10. Des Jardins, Joseph R. (2013). Environmental ethics: An introduction to environmental philosophy. Wadsworth Cengage.
11. Doğan Arslan, Ü. (2000). Posthümanizm bağlamında doğu-batı halk hikâyelerindeki insan-hayvan ilişkileri: karşılaştırmalı bir inceleme (Human-animal relationship in eastern and western folk tales in the context of posthumanism: A comparative study). In Sümeyra Buran (Ed.), Edebiyatta Posthümanizm. 207-220. Transnational.
12. Ersoy, N. (2007). Semboller ve yorumları (Symbols and their interpretations) Dönence.
13. Fedakâr, P. (2014). “Besleyen mi öldüren mi: Türk mitik tasavvurunda anne arketipinin antropomorfik görünümleri” (“Is she the nurturer or the killer? The anthropomorphic Outlooks of the mother archetype in Turkish mytical imagination”) Millî Folklor, 13(103) 5-19.
14. Günay, U. (2011). Elazığ masalları ve Propp Metodu (Elazığ folk tales and Propp Method) Akçağ.
15. İnan, A. (1995). Tarihte ve bugün Şamanizm: Materyaller ve araştırmalar (Shamanism in history and today: The materials and investigations) Türk Tarih Kurumu.
16. Kılıç, S. (2008). Çevre etiği: ortaya çıkışı, gelişimi ve sonuçları (Environmental ethics: Its emergence, development and results) Orion Kitabevi.
17. Korkmaz, R. (2015). Çıldır folklor ve etnografyası (Çıldır folklore and ethnograpy) Karadeniz Dergi Yayını.
18. Leopold, A. (1987), A sand county almanac: And sketches here and there. Oxford University.
19. Love, Glen A. (1999). Ecocriticism and science: Toward consilience?. New Literary History 30,1, 561-576. https://www.jstor.org/stable/20057555 Accessed on 26 February 2023.
20. Özçelik, M. (2004). Afyonkarahisar masalları: Araştırma-inceleme-metin (Afyonkarahisar tales: investigation, study, text) Fakülte.
21. Sakaoğlu, S. (2002). Gümüşhane ve Bayburt masalları (Gümüşhane and bayburt tales) Akçağ.
22. Şahin, V. (2018). Kağızmanlı recep hıfzı’nın şiirlerinde tabiat ve mekâna dönüş (“Nature and return to place in Kağızmanlı recep hıfzı’s poetry”. Kusad Karamanoğlu Mehmet Bey University, Journal of Social Sciences and Research 1(1), 108-122. https://dergipark.org.tr/en/pub/kusad/ issue/41699/487785 Accessed on 18 May 2023.
23. Şimşek, E. (2001). Yukarıçukurova masallarında motif ve tip araştırması I-II (Motif and type study in upper Çukurova tales) Kültür Bakanlığı.
24. Şimşek, E. (2019). Çevre Bilincinin Çukurova Masallarına Yansıması (Ecological consciousness reflected in Çukurova tales) Erciyes, Yıl 42, (500), 94-98.
25. Thomashow, M. (1996). Ecological identity: Becoming a reflective environmentalist. The MIT.
26. Yardımcı, M. (2012). Malatya masalları (Malatya tales) Malatya Kitaplığı.
27. Youssef, H. (2014). Halep Türkmen masallarının Propp Metodu açısından çözümlenmesi (The analysis of aleppo Turkmen tales in terms of Propp Method) [Unpublished MA thesis] Hacettepe University Institute of Social Sciences.