Dilsel Manzara: Teoriler, Yöntemler, Örnek Çalışmalar
Öz
Kamusal alanda üzerinde yazı ve görsel bulunan işaretler, bilim adamlarının
yanında dil ve kültüre meraklı geniş bir kesimin de ilgisini çeker. Konuya odaklanan
yayınların önemli bir kısmı tepkiseldir. Ancak 2000’li yıllardan sonra kamusal
alandaki yazılı işaretleri belli teori ve yöntemler çerçevesinde incelemeye çalışan
yeni bir araştırma alanı ortaya çıkar. İngilizce kaynaklarda lingusitic landscape
olarak da yaygınlaşan bu alanı Türkçede dilsel manzara ya da dilsel görünüm
terimleri ile karşılayabiliriz.
Dilsel manzara araştırmaları, toplum dilbilimin bir alt disiplinidir. Kamusal
alanda üzerinde yazı ve görsel bulunan işaretlere odaklanır, farklı disiplinlerle
iş birliği yaparak hızlı bir gelişme gösterir, ancak teorik gelişmeler Türkiye’deki
araştırmalara yansımaz. Bu yazıda önce kısaca dilsel manzara alanının kapsamı
ve tanımı verilecektir. Daha sonra dilsel manzara araştırmalarındaki teoriler ve
yöntemler örnekler üzerinden incelenecek, alanının disiplinler arası karakteri ve
gelişimi vurgulanmaya çalışılacaktır. Böylece Türkiye’de alanda görülen teori ve
yöntem açığının giderilmesine katkıda bulunulmaya çalışılacaktır.
Farklı disiplinlerin bulgu ve teorilerini kapsayıcı bir çerçeve içinde formüle etme
girişimleri, dilsel manzara araştırmalarının belirgin özellikleri arasındadır. Alanla
ilgili literatür; yeni teoriler, fikirler, yaklaşımlar ve yöntem tartışmalarıyla sürekli
genişlemektedir. Araştırmacılar; dilsel manzara çalışmalarında etnografya,
antropoloji ve uygulamalı dilbilim gibi farklı disiplinlerden yöntem ve tekniklerden
yararlanır. Yayınlarda nitel ve nicel yöntemlerin daha fazla birlikte kullanılması
dikkati çeker. Uygulamalı dilbilim, toplum dilbilim ve diğer disiplinlerdeki bilim
insanları; istatistiksel yöntemler, etnografik araştırmalar, bağlam ve söylem analizi
dahil olmak üzere çeşitli yöntemler kullanılır. Veri toplama araçları arasında dijital
fotoğraflar, videolar, ses kayıtları, yüz yüze görüşmeler, standartlaştırılmış anketler
ve katılımcı gözlem yer alır. Farklı analitik tekniklerden de kapsamlı bir şekilde
yararlanılır. Dilsel manzara araştırmaları yöntemleriyle ilgili tartışmalar ise
genellikle veri analizine odaklanır.
Anahtar Kelimeler
Linguistic Landscape: Theories, Methods, Case Studies
Öz
Signs with scripts and images in the public sphere are of interest not only to
scholars, but also to a wide range of societies interested in language and culture.
Written signs on public spaces therefore a popular object of academic research and
discussion. A significant part of what is written contains old-fashioned opinions.
As public reactions play an important role in the formation of street signs, people’s
reactions to street signs are an interesting research topic. However, since the 2000s,
a new field of research has emerged that attempts to examine the issue within the
framework of certain theories and methods. This research topic, which has become
widespread in English sources as a linguistic landscape (LL), can be referred to as
dilsel manzara or dilsel görünüm in Turkish.
Linguistic landscape is a sub-discipline of sociolinguistics. It focuses on signs
with writing and visuals in public spaces, and shows a rapid development
by collaborating with different disciplines, but theoretical developments are
not reflected in research in Turkey. This article briefly outlines the scope and
definition of the field of linguistic landscape. It then examines the theories and
methods of linguistic landscape research through examples and emphasizes the
interdisciplinary nature and development of the field. In this way, an attempt is
made to contribute to the elimination of the theoretical and methodological gap in
the field in Turkey.
Attempts to formulate findings and theories from different disciplines within
an overarching framework are among the hallmarks of linguistic landscape
research. The literature in the field is constantly expanding with new theories,
ideas, approaches and methodological debates. Researchers are applying
innovative methods in the field by combining methods and techniques from
different disciplines such as ethnography, anthropology and applied linguistics.
It is noteworthy that qualitative and quantitative methods are increasingly used
together in publications. Linguists in applied linguistics, sociolinguistics and other
disciplines use a variety of methods, including statistical methods, ethnographic
research, context and discourse analysis. Data collection tools include digital
photographs, videos, audio recordings, face-to-face interviews, standardized
questionnaires and participant observation. Different analytical techniques are
also extensively utilized. Discussions about the methods of linguistic landscape
research often focus on data analysis.
Anahtar Kelimeler
Araştırma ve yayın etiği beyanı: Bu makale, orijinal veriler temelinde hazırlanmış özgün bir araştırma
makalesidir. Daha önce hiçbir yerde yayımlanmamış olup başka bir yere yayımlanmak üzere gönderilmemiştir. Yazar, araştırma sürecinde etik ilkelere ve kurallara uymuştur.
Yazarların katkı düzeyleri: Makale tek yazarlıdır.
Etik komite onayı: Bu çalışma için etik kurul onayı gerekmemektedir.
Finansal destek: Bu araştırma, Şehir ve Dil: Ankara’nın Dilsel Manzarası başlıklı TÜBİTAK SOBAG
1001 projesi (Proje Nr. 123K062, Yürütücü: Nurettin Demir) çerçevesinde desteklenmiştir.
Çıkar çatışması: Bu çalışma ile ilgili herhangi bir çıkar çatışması bulunmamaktadır
