Ferit Edgü’de Ben-Öteki Algısı ve Oksidentalist Tavır

Öz

Bu çalışmada 1950 kuşağı hikâyecileri içinde Batı edebiyatını ve sanatını takip etmek anlamında önemli bir birikim ortaya koyan Ferit Edgü’nün, modernist sanatın ilkelerine bağlılığıyla birlikte yerli bir özne inşa etmek amacını hangi argümanları ileri sürerek gerçekleştirmek istediği açıklığa kavuşturulmaya çalışılmıştır. Oksidentalizmin ben-öteki arasındaki teorik anlamlandırmanın pratik karşılığı olduğu varsayımıyla Ferit Edgü’nün ben-öteki arasındaki ilişkiyi nasıl anlamlandırdığı, bu anlamlandırma biçimi ekseninde de hangi tür bir oksidentalist tavır ortaya koyduğu gösterilmiştir. II. Dünya savaşı sonrası ortaya çıkan ulusçuluk hareketlerinin kültürel anlamda antiemperyalizm tartışmalarına ne gibi tesirlerde bulunduğu, bu tartışmalar ekseninde Edgü’nün ben-öteki meselesine, sömürgeciliğe, Avrupamerkezci zaman kurgusuna nasıl yaklaştığı açıklığa kavuşturulmuştur. Anouar Abdul-malek, Hasan Hanefi gibi isimlerin Marksist görüş ekseninde oksidentalizm teorilerini geliştirdikleri göz önüne alındığında benzer ideolojiye sahip Ferit Edgü’nün bu isimlerle hangi noktalarda yakınlaştığı belirlenmiştir. 1980 sonrasında Çin’de ortaya çıkan Menglong şiir akımının tavrını, Mao Dönemi resmî oksidentalizm karşısında gayrî resmi oksidentalizm şeklinde değerlendiren Xiaomei Chen’in yaklaşımı dikkate alınarak Edgü ve kuşağının tavrının Çin’deki bu edebî eğilimin benzer toplumsal süreçler ve benzer tesirler altında bir erken belirişi olduğu gösterilmiştir.

Anahtar Kelimeler

• Ferit Edgü
• oryantalizm
• oksidentalizm
• ben-öteki
• sömürgecilik

Perception of Self and Other and Occidentalist Attitude in Ferit Edgü

Öz

This study aims to clarify the arguments through which Ferit Edgü, a notable figure among the 1950s generation of storytellers for his engagement with Western literature and art, seeks to construct an indigenous subject while adhering to the principles of modernist art. Assuming that Occidentalism functions as the practical counterpart to the theoretical interpretation of the self-other relationship, this paper examines how Edgü conceptualizes this relationship and the particular Occidentalist stance he adopts in this context. The impact of post-World War II nationalist movements on cultural anti-imperialism debates, along with Edgü’s perspectives on the self-other issue, colonialism, and Eurocentric temporal constructs, is elucidated. Considering that figures such as Anouar Abdul-Malek and Hasan Hanafi developed theories of Occidentalism within a Marxist framework, this study identifies points of convergence between these thinkers and Ferit Edgü, who shares a similar ideological orientation. Additionally, drawing on Xiaomei Chen’s interpretation of the Menglong poetry movement, which emerged in post- 1980 China as an unofficial form of Occidentalism in response to the official Occidentalism of the Mao era, the study demonstrates that the stance taken by Edgü and his contemporaries represents an early manifestation of this literary trend, shaped by comparable social dynamics and historical conditions.

Anahtar Kelimeler

• Ferit Edgü
• orientalism
• occidentalism
• self-other
• colonialism

Kaynakça

1. Abdulmelik, E. (1998). Krizdeki oryantalizm, eleştiriler. Yöneliş. Amin, S. (2007). Avrupa-merkezcilik: Bir ideolojinin eleştirisi (M. Sert, Çev.) Chiviyazıları. Arlı, A. (2018). Oryantalizm, oksidentalizm ve Şerif Mardin (4. bs.) Küre.
2. Attali, J. (1982). Histoires du temps. Libraire Arthéme Fayard.
3. Aydın, M. (2006). Doğu Batı rekabeti ve oksidentalizmin yükselişi. Marife, 6(3), 367-372.
4. Berkes, N. (1965). Batıcılık gericiliktir. Yön Dergisi, (108), 8-9.
5. Berkes, N. (1965). Batı emperyalizmi ve Batı uygarlığı. Yön Dergisi, (99), 12-13.
6. Berkes, N. (1966). Doğu ve doğuculuk modası. Yön Dergisi, (47), 8.
7. Berkes, N. (2023). Türk düşününde Batı sorunu. YKY.
8. Bilbaşar, K. (1957). Gününü gün etmeye yergi. Yeni Ufuklar, 5(44), 939-943.

9. Birkan, T. (2019). Devlet ile dünya arasında Türk muharriri 1930-1960. Metis.
10. Boratav, P., Dino, A., Dino, G., & Edgü, F. (1967). Kültür emperyalizmi. Ataç.
11. Chen, X. (1995). Occidentalism: A theory of counter discourse in postMao China. Oxford University Press.
12. Coronil, F. (1996). Beyond occidentalism: Toward non-imperial geohistorical categories. Cultural Anthropology, 11(1), 51–87.https://doi.org/10.1525/can.1996.11.1.02a00030
13. Çelik, H. S. (2021). Kültür emperyalizmi: Bir kavramın Türkiye’deki tarihi üzerine bir inceleme (1960- 1980). DTCF Dergisi, 61(2), 629-675.
14. Edgü, F. (1956). Genelleme. Yeni Ufuklar, 5(34), 538-540.
15. Edgü, F. (1960). Cezayir sorunu karşısında Fransız aydınının durumu. Yeni Ufuklar, 8(99), 230-233.
16. Edgü, F. (1965a). Milli kültür ve Batı kültürü ile ilişkiler. Yön Dergisi, (128), 14-15.
17. Edgü, F. (1965b). Kaypak zemin ya da Batılılaşma üzerine aykırı düşünceler. Eylem Dergisi, 2(19), 29-32.
18. Edgü, F. (1982). Son hattatın ölümü. Milliyet Sanat Dergisi, (49), 35.
19. Edgü, F. (2016). Sözlü/yazılı. Yapı Kredi.
20. Edgü, F. (2018). Kimse. Alfa.
21. Edgü, F. (2019). Tüm ders notları. Alfa.
22. Edgü, F. (2019). Şimdi saat kaç. Alfa.
23. Edgü, F. (2021). Hakkâri’de bir mevsim. Alfa.
24. Işık, S. (2016). Akideden devrime yenilgiden zafere: Hasan Hanefi ve geleneğin yenilenme projesi. Muhafazakâr Düşünce Dergisi, (48), 89-141.
25. Kahraman, H. B., & Keyman, E. F. (1998). Kemalizm, oryantalizm ve modernite. Doğu Batı Düşünce Dergisi, (2), 75-88.
26. Kahraman, H. B. (2002). İçselleştirilmiş açık ve gizli oryantalizm ve Kemalizm. Doğu Batı Düşünce Dergisi, 5(20), 153-180.
27. Kartal, O. (2021). Başkasının politikası. Fol.
28. Koçak, O. (2006). 1920’lerden 1970’lere kültür politikaları. Modern Türkiye’de Siyasi Düşünce: Kemalizm (ss. 370-418) İletişim.
29. Koçyiğit, D. (2021). Öteki aynasında kendini izlemek: Ahmed Midhat Efendi ve Gaspıralı İsmail Bey’in romanlarında oksidentalizm. Ketebe.
30. Meriç, C. (1978). Sol’a göre kültür emperyalizmi. Pınar Dergisi, 2(73), 2-9.
31. Metin, A. (2011). Bilimsellik, karşı söylem ve düşünce tarzı bağlamında oksidentalizm [Yüksek lisans tezi] Gazi Üniversitesi.
32. Metin, A. (2020). Oksidentalizm: Oryantalizme doğulu bir cevap. Bilig, (93), 181-202. https://doi. org/10.12995/bilig.9308
33. Michaux, H. (2018). Asya’da bir barbar. Sel.
34. Naci, F. (1965). Milli kültür ve devrimci kültür. Yön Dergisi, (123-125), 14.
35. Özçelik, T. G. (2017). Oksidentalizm, doğu toplumlarında modernizme ulaşan mecburi istikamet. Ekin.
36. Özlü, D. (1997). Borges’in kaplanları. YKY.
37. Özlü, D., & Edgü, F. (2017). Özyurdunda yabancı olmak: Demir Özlü-Ferit Edgü mektuplaşmaları. Sel.
38. Polat, A. F. (2006). Hanefi’nin oksidentalizmi, temaşaya değmez bir tulûat mıdır? Marife, 6(3), 71-106.
39. Said, E. (2022). Şarkiyatçılık, Batı’nın şark anlayışları. Metis.
40. Spencer, J. (2003). Occidentalism in the East: The uses of the West in the politics and anthropology of South Asia. In J. G. Carrier (Ed.) Occidentalism: Images of the West. Oxford Clarendon Press.
41. Süreya, C. (2019). Günler. YKY.
42. Tonnesson, S. (2006). Oryantalizm, oksidentalizm ve ötekini tanımak (N. Güney, Çev.) Marife, 6(3), 357-366.
43. Tüfekçi, E. (1965). Batı nedir artık bilmeliyiz. Yön Dergisi, (126), 8-9.
44. Tüfekçi, E. (1966). Doğu’da olmak nedir? Yön Dergisi, (147), 9-10.
45. Venn, C. (2000). Occidentalism, modernity and subjectivity. Sage Publications.
46. Wolf, R. E. (2023). Avrupa ve tarihsiz halklar. İş Bankası.
47. Wu, G. (2007). Sartre’s encounter with China: Discovery and reconstruction of the human paradigm in new-era Chinese literature. Primerjalna Književnost, 30(1), 109-152.
48. Yeo, G. Y.-B. (1991). Keynote speech [Singapore Government Press Release No: 21/Aug 03- 1/91/08/12]. https://www.nas.gov.sg/archivesonline/data/pdfdoc/yybg19910812s.pdf