Duha Koca Oğlu Deli Dumrul’da Mizah Yoluyla Toplumsal Düzenin Yeniden İnşası

Öz

Duha Koca Oğlu Deli Dumrul, hem birey hem de toplum boyutunda çok zengin bir temsil gücüne sahiptir. Deli Dumrul’a bu temsil gücünü sağlayan en önemli kaynaklardan biri de mizahtır. Hem toplumsal hem de bireysel bağlamda birçok işleve sahip olan mizah, sosyal düzenin yaratımı ve devamlılığının sağlanmasında işlevsel olarak kullanılabilir. Komiğin hem anlatı unsurları hem de komik karakter aracılığıyla düzeni yıkması bilinçli bir eylemdir ve mizah sosyal düzenin istenen doğrultuda yeniden inşasını sağlar. Bu çalışmada, Duha Koca Oğlu Deli Dumrul anlatısını mizahın “sosyal normların yıkımı ve yeniden yaratımı” bağlamında in celedim. Din değişiminin sancılı sürecine işaret eden bağlamı da dikkate alarak kutsal olanın mizah aracılığıyla askıya alınmasına odaklandım. Hikâyede Dede Korkut Kitabı’nın diğer anlatılarından farklı bir şekilde çizilen kutsal aile bağı gö- rünümünü, toplumsal düzenin yeniden yaratımı işlevi bağlamında değerlendirdim. Ayrıca Deli Dumrul’un genellikle cehaletle ilişkilendirilen özelliklerini, komik ka rakterin çok katmanlı ve zıtlıklar barındıran yapısı çerçevesinde ele aldım. Onun, cehalet maskesini bilinçli bir şekilde taktığını ve bu yolla toplumsal düzenin inşa sında örtük bir kontrol gücüne sahip olduğunu öne sürdüm. Böylece Dumrul’un geleneksel yorumların ötesinde daha derin ve çok boyutlu bir karakter olarak de ğerlendirilebileceğini ortaya koymaya çalıştım.

Anahtar Kelimeler

• mizah
• gülmenin toplumsal işlevi
• komik karakter
• Deli Dumrul

The Reconstruction of Social Order through Humor in Duha Koca Oğlu Deli Dumrul

Öz

Duha Koca Oğlu Deli Dumrul holds significant symbolic power reflecting issues concerning individuals and society. Moreover, one of the key elements that enriches Deli Dumrul’s symbolic power is the impactful use of humor. Humor serves various functions in both social and individual contexts and it is an effective tool for establishing and maintaining social order. In this sense, humor is used as a deliberate action to disrupt order through both narrative elements and the comic character, enabling the reconstruction of social order in the desired direction. In this article, I analyzed the story of Duha Koca Oğlu Deli Dumrul within the context of the function of humor in the destruction and reconstruction of social norms. Furthermore, I focused on the temporary subversion of the sacred through humor, considering the historical context that reflects the challenging process of religious transformation. In addition, I examined the “family” structure in this narrative, presented in a way distinct from other tales in the Book of Dede Korkut, within the context of the reconstruction of social order. Additionally, I examined the actions of Deli Dumrul, often associated with ignorance, within the framework of the multilayered and contradictory structure of the comic character. In particular, I discussed how Deli Dumrul consciously guises himself in ignorance and uses it as a covert tool to construct social order. As a result, I aimed to analyse Dumrul as a deeper and and multilayered character beyond traditional interpretations.

Anahtar Kelimeler

• humor
• social functions of laughter
• comic character
• Deli Dumrul

Kaynakça

1. Abalı, İ. (2020). Ölümü evcilleştirmek: Türk halk kültüründe ölüm temelli mizah. Hiperyayın.
2. Aktari, S. (2011). Karnaval, grotesk gerçekçilik ve gülmenin devasa gücü. Hece Dergisi, (171), 66-74. Bakhtin, M. (2005). Rabelais ve dünyası. Ayrıntı.
3. Bergson, H. (2014). Gülme. İş Bankası Kültür.
4. Benjamin, W. (1996). Fate and character. M. Bullock and M. W. Jennings (Eds.) Selected writings volume 1 1913-1926 içinde (201-206) Harvard Unıversıty.
5. Boratav, P. N. (1983). Bektaşi ile Bektaşi fıkraları üzerine. Folklor ve edebiyat II içinde (318-327) Adam.
6. Cebeci, O. (2016). Komik edebi türler: Parodi, satir ve ironi. İthaki.
7. Dentith, S. (2002). Parody. Routledge.
8. Ergin, M. (1997). Dede Korkut Kitabı I. Türk Dil Kurumu.

9. Genette, G. (1997). Palimpsest: literature in the second degree. University of Nebreska.
10. Güvenç, A. Ö. (2011). Dede Korkut Kitabı’nda mizah. Atatürk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü Dergisi, 46, 157-180.
11. Güvenç, A. Ö. (2022). Dede Korkut anlatılarında dinamik kahramanın kendiyle sınavı. S. Bekki ve Y. Saygılı Savaş (Ed.) Prof. Dr. Ensar Aslan’a Armağan içinde (127-141) Fenomen.
12. Hazzlitt, W. (1969). “On wit and humour”. Lectures on the English comic writers içinde (1-31). Russell & Russell.
13. Kortantamer, T. (2002). Kuruluşundan Tanzimat’a kadar Osmanlı Dönemi Türk mizahının kısa bir tarihi. Hasan Celal Güzel, Kemal Çiçek ve Salim Koca (Ed.) Türkler, 11 (1142- 1175) Yeni Türkiye.
14. Levin, H. (1987). Playboys and killjoys: an essay on the theory and practice of comedy. Oxford University.
15. Ong, W. (2014). Sözlü ve yazılı kültür sözün teknolojileşmesi. Metis.
16. Öğüt Eker, G. (2014). İnsan kültür mizah eğlence endüstrisinde tüketim nesnesi olarak mizah. Grafiker.
17. Öğüt Eker, G. (2017). Mizah, Tanrı’dan bir armağan mı yoksa şeytanın getirdiği bir ceza yöntemi mi? Sosyal normların cezalandırma yaptırımı boyutunda ‘sosyal ceza olarak gülme’. folklor/edebiyat, 92, 49-62. doi: 10.22559/folkloredebiyat.2017.55.
18. Öncül, K. (2018). Deli Dumrul hikâyesine yeni yaklaşımlar. Türkbilig, (36), 159-166.
19. Öngören, F. (1998). Türk mizahı ve hicvi. İş Bankası Kültür Yayınları.
20. Örnek, S. V. (1977). Türk halkbilimi. T.C. Kültür Bakanlığı.
21. Özdemir, N. (2010). Mizah, eleştirel düşünce ve bilgelik: Nasreddin Hoca. Millî Folklor, (87), 27-40.
22. Parla, J. (2021). Don Kişot’tan bugüne roman. İletişim.
23. Pehlivan, G. (2015). Dede Korkut Kitabı’nda yapı, ideoloji ve yaratım. Ötüken.
24. Sanders, B. (2001). Kahkahanın zaferi yıkıcı tarih olarak gülme. Ayrıntı.
25. Saydam, B. (1997). Deli Dumrul’un bilinci. Metis.
26. Sevindik, A. (2021). Türk mizah ekolojisi. Ötüken.
27. Sevindik, A. (2023). Kahkahanın kültür tarihi. Ötüken.
28. Sypher, W. (1956). The guises of the comic hero. Comedy içinde (226-241) Doubleday Anchor Books.
29. Şentürk, R. (2016). Gülme teorileri. Küre.
30. Zupančič, A. (2011). Komedi: Sonsuzun fiziği. Metis.