Duha Koca Oğlu Deli Dumrul’da Mizah Yoluyla Toplumsal Düzenin Yeniden İnşası

Yıl 2026, Cilt: 32 Sayı: 125, 23 - 42, 01.02.2026

Elif Şahin

https://doi.org/10.22559/folklor.4887

Öz

Duha Koca Oğlu Deli Dumrul, hem birey hem de toplum boyutunda çok zengin
bir temsil gücüne sahiptir. Deli Dumrul’a bu temsil gücünü sağlayan en önemli
kaynaklardan biri de mizahtır. Hem toplumsal hem de bireysel bağlamda birçok
işleve sahip olan mizah, sosyal düzenin yaratımı ve devamlılığının sağlanmasında
işlevsel olarak kullanılabilir. Komiğin hem anlatı unsurları hem de komik karakter
aracılığıyla düzeni yıkması bilinçli bir eylemdir ve mizah sosyal düzenin istenen
doğrultuda yeniden inşasını sağlar. Bu çalışmada, Duha Koca Oğlu Deli Dumrul
anlatısını mizahın “sosyal normların yıkımı ve yeniden yaratımı” bağlamında in
celedim. Din değişiminin sancılı sürecine işaret eden bağlamı da dikkate alarak
kutsal olanın mizah aracılığıyla askıya alınmasına odaklandım. Hikâyede Dede
Korkut Kitabı’nın diğer anlatılarından farklı bir şekilde çizilen kutsal aile bağı gö-
rünümünü, toplumsal düzenin yeniden yaratımı işlevi bağlamında değerlendirdim.
Ayrıca Deli Dumrul’un genellikle cehaletle ilişkilendirilen özelliklerini, komik ka
rakterin çok katmanlı ve zıtlıklar barındıran yapısı çerçevesinde ele aldım. Onun,
cehalet maskesini bilinçli bir şekilde taktığını ve bu yolla toplumsal düzenin inşa
sında örtük bir kontrol gücüne sahip olduğunu öne sürdüm. Böylece Dumrul’un
geleneksel yorumların ötesinde daha derin ve çok boyutlu bir karakter olarak de
ğerlendirilebileceğini ortaya koymaya çalıştım.

Anahtar Kelimeler

mizah , gülmenin toplumsal işlevi , komik karakter , Deli Dumrul

Etik Beyan

Araştırma ve yayın etiği beyanı: Bu makale, orijinal veriler temelinde hazırlanmış özgün bir araştırma makalesidir. Daha önce hiçbir yerde yayımlanmamış olup başka bir yere yayımlanmak üzere gönderil memiştir. Yazar, araştırma sürecinde etik ilkelere ve kurallara uymuştur. Yazarların katkı düzeyleri: Makale tek yazarlıdır. Etik komite onayı: Çalışmada etik kurul iznine gerek yoktur. Finansal destek: Çalışmada finansal destek alınmamıştır. Çıkar çatışması: Çalışmada potansiyel çıkar çatışması bulunmamaktadır.

The Reconstruction of Social Order through Humor in Duha Koca Oğlu Deli Dumrul

Öz

Duha Koca Oğlu Deli Dumrul holds significant symbolic power reflecting issues
concerning individuals and society. Moreover, one of the key elements that
enriches Deli Dumrul’s symbolic power is the impactful use of humor. Humor
serves various functions in both social and individual contexts and it is an effective
tool for establishing and maintaining social order. In this sense, humor is used as
a deliberate action to disrupt order through both narrative elements and the comic
character, enabling the reconstruction of social order in the desired direction. In
this article, I analyzed the story of Duha Koca Oğlu Deli Dumrul within the context
of the function of humor in the destruction and reconstruction of social norms.
Furthermore, I focused on the temporary subversion of the sacred through humor,
considering the historical context that reflects the challenging process of religious
transformation. In addition, I examined the “family” structure in this narrative,
presented in a way distinct from other tales in the Book of Dede Korkut, within the
context of the reconstruction of social order. Additionally, I examined the actions
of Deli Dumrul, often associated with ignorance, within the framework of the
multilayered and contradictory structure of the comic character. In particular, I
discussed how Deli Dumrul consciously guises himself in ignorance and uses it as
a covert tool to construct social order. As a result, I aimed to analyse Dumrul as a
deeper and and multilayered character beyond traditional interpretations.

Anahtar Kelimeler

humor , social functions of laughter , comic character , Deli Dumrul

Etik Beyan

Research and publication ethics statement: This article constitutes an original research paper based on original data. It has neither been published previously nor submitted for publication elsewhere. The author has adhered to ethical principles and guidelines throughout the research process. Contribution rates of authors to the article: The article is single-authored. Ethics committee approval: Ethics committee approval is not required for the study. Support statement: No financial support was received for the study. Conflict of interest: There are no potential conflicts of interest related to this study.

Kaynakça

• Abalı, İ. (2020). Ölümü evcilleştirmek: Türk halk kültüründe ölüm temelli mizah. Hiperyayın.
• Aktari, S. (2011). Karnaval, grotesk gerçekçilik ve gülmenin devasa gücü. Hece Dergisi, (171), 66-74. Bakhtin, M. (2005). Rabelais ve dünyası. Ayrıntı.
• Bergson, H. (2014). Gülme. İş Bankası Kültür.
• Benjamin, W. (1996). Fate and character. M. Bullock and M. W. Jennings (Eds.) Selected writings volume 1 1913-1926 içinde (201-206) Harvard Unıversıty.
• Boratav, P. N. (1983). Bektaşi ile Bektaşi fıkraları üzerine. Folklor ve edebiyat II içinde (318-327) Adam.
• Cebeci, O. (2016). Komik edebi türler: Parodi, satir ve ironi. İthaki.
• Dentith, S. (2002). Parody. Routledge.
• Ergin, M. (1997). Dede Korkut Kitabı I. Türk Dil Kurumu.
• Genette, G. (1997). Palimpsest: literature in the second degree. University of Nebreska.
• Güvenç, A. Ö. (2011). Dede Korkut Kitabı’nda mizah. Atatürk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü Dergisi, 46, 157-180.
• Güvenç, A. Ö. (2022). Dede Korkut anlatılarında dinamik kahramanın kendiyle sınavı. S. Bekki ve Y. Saygılı Savaş (Ed.) Prof. Dr. Ensar Aslan’a Armağan içinde (127-141) Fenomen.
• Hazzlitt, W. (1969). “On wit and humour”. Lectures on the English comic writers içinde (1-31). Russell & Russell.
• Kortantamer, T. (2002). Kuruluşundan Tanzimat’a kadar Osmanlı Dönemi Türk mizahının kısa bir tarihi. Hasan Celal Güzel, Kemal Çiçek ve Salim Koca (Ed.) Türkler, 11 (1142- 1175) Yeni Türkiye.
• Levin, H. (1987). Playboys and killjoys: an essay on the theory and practice of comedy. Oxford University.
• Ong, W. (2014). Sözlü ve yazılı kültür sözün teknolojileşmesi. Metis.
• Öğüt Eker, G. (2014). İnsan kültür mizah eğlence endüstrisinde tüketim nesnesi olarak mizah. Grafiker.
• Öğüt Eker, G. (2017). Mizah, Tanrı’dan bir armağan mı yoksa şeytanın getirdiği bir ceza yöntemi mi? Sosyal normların cezalandırma yaptırımı boyutunda ‘sosyal ceza olarak gülme’. folklor/edebiyat, 92, 49-62. doi: 10.22559/folkloredebiyat.2017.55.
• Öncül, K. (2018). Deli Dumrul hikâyesine yeni yaklaşımlar. Türkbilig, (36), 159-166.
• Öngören, F. (1998). Türk mizahı ve hicvi. İş Bankası Kültür Yayınları.
• Örnek, S. V. (1977). Türk halkbilimi. T.C. Kültür Bakanlığı.
• Özdemir, N. (2010). Mizah, eleştirel düşünce ve bilgelik: Nasreddin Hoca. Millî Folklor, (87), 27-40.
• Parla, J. (2021). Don Kişot’tan bugüne roman. İletişim.
• Pehlivan, G. (2015). Dede Korkut Kitabı’nda yapı, ideoloji ve yaratım. Ötüken.
• Sanders, B. (2001). Kahkahanın zaferi yıkıcı tarih olarak gülme. Ayrıntı.
• Saydam, B. (1997). Deli Dumrul’un bilinci. Metis.
• Sevindik, A. (2021). Türk mizah ekolojisi. Ötüken.
• Sevindik, A. (2023). Kahkahanın kültür tarihi. Ötüken.
• Sypher, W. (1956). The guises of the comic hero. Comedy içinde (226-241) Doubleday Anchor Books.
• Şentürk, R. (2016). Gülme teorileri. Küre.
• Zupančič, A. (2011). Komedi: Sonsuzun fiziği. Metis.