Hikâyet-i Râziye’de Kahramanın Manevi Yolculuğu ve İnsanlığın Ortak Deneyimi

Yıl 2026, Cilt: 32 Sayı: 125, 65 - 84, 01.02.2026

Nursel Uyanıker

https://doi.org/10.22559/folklor.4938

Öz

Dinî inanışlara göre Tanrı yarattıklarına kendi ruhundan vermiştir. Bu düşünce
dolayısıyla hem kadın hem de erkek Tanrı’nın yansımalarıdır. Hikâyet-i Râziye
başlıklı yazma eserde, tasavvufi bakış açısıyla ele alınan metnin baş kahramanı
olan Abdullah b. Mübârek isimli imamın kibre kapıldıktan sonra yaşadıkları, onun
Râziye Hatun’la tanıştıktan sonra gelişen olaylar bağlamında şekillenen içsel mü
cadelesi ve manevi aydınlanması anlatılmaktadır. Manevi yolculuk, genellikle bir
karakterin bilinçaltı savaşını ve neticede ulaştığı manevi aydınlanmayı içermekte
dir. Hikâyede imamın yolculuğu anlatılmakla birlikte, onun olgunlaşmasında ve
yaptığı hatayı anlamasında Râziye Hatun’la yaptığı yolculuk önemli mesajlar ta
şımaktadır. Tanrı’nın kadına yansıyan tezahürü, erkeklerin ruhu üzerinde kontrol
sahibi olma ve doğruya yönlendirme anlamında bir aracıdır. Sembolik anlamın ya-
ratımı açısından bakıldığında, Abdullah b. Mübârek ile Râziye Hatun özelinde tan
rısal olanla insani olanın bütünleştiği ve varlığın özüne ulaşıldığı anlaşılır. Bu ça
lışmada, kahramanın manevi yolculuğunda yaşananlardan hareketle din diline dair
çıkarımlarda bulunmak ve örnek metin ortaya koymak amaçlanmıştır. Çalışmada
ilk defa transkripsiyonu yapılan metnin dili ve tarihsel bağlamı incelenerek filolo
jik bir yöntem ile tasavvufî düşüncede kahramanın manevi yolculuğu ele alınmış
tır. Metinden hareketle; kahramanın kişisel hikâyesinin ve dönüşümünün yanında,
bilge kadın figürünün işlendiği, insanlığın ortak deneyimi neticesinde dış dünyaya
dair çıkarımlarda bulunarak toplumun manevi değerlerine vurgu yapıldığı değer
lendirilmiştir. Sonuç olarak metinde ele alınan konunun işleyişi, J. Campbell’ın
formüle ettiği kahramanın manevi yolculuğuna büyük oranda uygunluk göstermiş;
başkarakter Abdullah b. Mübârek, tanrısal formunu bulmuş ve bilgeliği geri kaza
narak kahramanın görevini sonlandırmıştır.

Anahtar Kelimeler

kahramanın yolculuğu , tasavvuf , dinî hikâye , dönüşüm , bilge kadın

Etik Beyan

Araştırma ve yayın etiği beyanı: Bu makale tamamıyla özgün bir araştırma olarak planlanmış, yü rütülmüş ve sonuçları ile raporlaştırıldıktan sonra ilgili dergiye gönderilmiştir. Araştırma herhangi bir sempozyum, kongre vb. sunulmamıştır. Başka bir dergiye değerlendirilmek üzere gönderilmiş ancak derginin içeriğiyle örtüşmediği için geri gönderilmiştir. Yazarların katkı düzeyleri: Makale tek yazarlıdır. Etik komite onayı: Çalışmada etik kurul iznine gerek yoktur. Finansal destek: Çalışmada finansal destek alınmamıştır. Çıkar çatışması: Çalışmada potansiyel çıkar çatışması bulunmamaktadır.

The Spiritual Journey Of the Hero And the Common Experience of Humanity in Hikâyet-i Râziya

Öz

According to religious beliefs, God has bestowed a part of His own spirit upon
His creations. Consequently, both women and men are reflections of God. In the
manuscript titled Hikâyet-i Râziye, the narrative explores the experiences of the
protagonist, an imam named Abdullah ibn Mubarak, after he falls into pridefulness;
it depicts his internal struggle and spiritual enlightenment, which are shaped within
the context of the events following his encounter with Raziyya Hatun from a Sufi
perspective. A spiritual journey often involves a character’s subconscious battle
and the spiritual enlightenment they ultimately achieve. Although the journey
of the cleric is told in the story, his journey with Raziyya Hatun carries important
messages in terms of his maturation and his understanding the mistake he made.
God’s appearance in female form serves as an intermediary in the sense of having
control over the souls of men and guiding them to the truth. When viewed from the
perspective of the creation of symbolic meaning, it can be understood that the divine
and the human are integrated and the essence of existence is reached, especially in
the case of Abdullah b. Mubarak and Raziyya Hatun. In this study, the aim is to make
inferences about the religious language and to present a sample text based on the
experiences of the hero’s spiritual journey. Furthermore, the language and historical
context of the text, which was transcribed for the first time, were examined and the
spiritual journey of the hero in Sufi thought was discussed through a philological
method. Based on the text, it has been concluded that in addition to the personal
story and transformation of the hero, the figure of the wise woman is handled, and
the moral values of the society are emphasized by making inferences about the
outside world as a result of the common experience of humanity. In conclusion, the
progression of the subject matter aligns significantly with the hero’s spiritual journey
as formulated by J. Campbell; the protagonist Abdullah b. Mubarak has discovered
his divine form and completed the hero’s task by regaining wisdom.

Anahtar Kelimeler

hero’s journey , sufism , religious story , transformation , wise woman

Etik Beyan

Research and publication ethics statement: This is a research article, containing original data, and it has not been previously published or submitted to any other outlet for publication. The author followed ethical principles and rules during the research process. The research was not presented in any symposium, congress, etc. It was sent to another journal for evaluation but was returned because it did not match the content of the journal. Contribution rates of authors to the article: The article is authored solely by one individual. Ethics committee approval: Ethics committee approval is not required for the study. Support statement (Optional): No financial support was received for the study. Statement of interest: There is no conflict of interest between the authors of this article.

Kaynakça

• Müstensih: Ali b. Hacı Abdüllatif ibn İmrânü’r-Ruhâvî (İstinsah tarihi: h.983/m.1576). Hikâyet-i Râziye. Mecmua, İstanbul Bayezid Türkçe Yazmalar Kütüphanesi: No. 5308, vr. 215a-221b.
• Kur’an yolu meâli (2018). (H. Karaman-M. Çağrıcı-İ. K. Dönmez-S. Gümüş, Haz.) Diyanet İşleri Başkanlığı.
• Campbell, J. (2013a). Kahramanın sonsuz yolculuğu (S. Gürses, Çev.) Kabalcı.
• Campbell, J. (2020b). Tanrıçalar ve Tanrıça’nın dönüşümleri (N. Küçük, Çev.) İthaki.
• Descartes, Alfa. R. (2017). Meditasyonlar metafizik üzerine düşünceler. 2. Baskı (Ç. Dürüşken, Çev.)
• Devellioğlu, F. (1998). Osmanlıca-Türkçe ansiklopedik lûgat. 15. Baskı (A. Sami Güneyçal, Yay. Haz.) Aydın Kitabevi.
• Gros, F. (2020). Yürümenin felsefesi (A. Ulutaşlı, Çev.) Kolektif Kitap.
• Jung, C. G. (t.y.). Keşfedilmemiş benlik (B. İlhan, Çev.) İlhan.
• McClure, L. (2023). Klasik antikitede kadınlar doğumdan ölüme (G. Günata, Çev.) Koç Üniversitesi.
• Pekolcay, N. (1953). Türk dili ve edebiyatına ait bazı metinleri ihtiva eden yazma bir mecmua. Türkiyat Mecmuası, X, 349-365.
• Sofi H. (1970). İslâm âleminde ilk kadın sufi olarak tanınan Rabiât-ül-Adeviye. Redhouse.
• Tan, M. N. (2019). “Tay” maddesi. Türkiye Diyanet Vakfı İslam ansiklopedisi, 3. Baskı. 2, 582-583. Erişim adresi: URL: https://islamansiklopedis.org.tr/tay (Erişim tarihi: 28.12.2025).
• Thoreau, H. D. (2021). Yürümek (A. Sever, Çev.) Everest.