Üçüncü Mekân Bağlamında Kafe ve Kahvehane Kültürünün Karşılaştırmalı Analizi: Bandırma Örneği

Öz

Üçüncü mekânlar kapsamında kafe ve kahvehaneler toplumdaki kültürel ögeleri, iletişimi ve kimlik tanımlarını içinde barındıran önemli alanlar olarak karşımıza çıkmaktadır. Bu araştırmanın amacı üçüncü mekân kavramı çerçevesinde kafe ve kahvehanelerin kültürel, sosyal ve ekonomik göstergeler üzerinden karşılaştırma lı analizini ortaya koymaktır. Çalışmada nitel araştırma yöntemleri içinde yer alan “derinlemesine mülakat” ve “katılımcı gözlem” tekniklerinden faydalanılmıştır. Bu yöntem çerçevesinde araştırmamız Balıkesir’in Bandırma ilçesindeki kafe ve kah vehaneleri kapsamaktadır. Bu kapsamda 10 kafe ve 10 kahvehane mekânı seçilerek toplamda 20 kişi ile derinlemesine mülakat yapılmıştır. Toplanan veriler MAXQDA 2024 programı ile analiz edilmiştir. Yapılan analizler neticesinde kafe ve kahvehane lerin kültürel bağlamda geleneksel ve modern mekânlar olarak ayrıştığı görülmüştür. Bu ayrışma her iki mekânda da demografik yapı, ziyaret tercihleri, sosyal etkileşim, sosyal medya ve internet alışkanlıkları gibi etkenlerden kaynaklı olarak mekân ter cihlerini belirlemektedir. Araştırmada öne çıkan en önemli bulgulara baktığımızda kafelerin daha çok popüler kültürü yansıtan kodlarla donatıldığı, kahvehanelerin ise geleneksel kültürü devam ettirdiği görülmüştür. Kahvehaneler ataerkil bir yapıyı baskın bir şekilde gösterirken kafelerde bu durum görülmemektedir. Mekânlar bir biriyle rekabet içinde olmadan kendi kültürel yapılarıyla varlıklarını sürdürmektedir.

Anahtar Kelimeler

• üçüncü mekân
• kafe
• kahvehane
• kültür
• iletişim

Comparative Analysis of Cafe and Coffeehouse Culture in the Context of Third Place: The Case of Bandırma

Öz

As third places, cafes and coffeehouses are important spaces that contain cultural elements, communication, and identity definitions in society. The aim of this research is to present a comparative analysis of cafes and coffeehouses based on cultural, social, and economic indicators within the framework of the concept of third place. In the study, “in-depth interview” and “participant observation” techniques, which are among the qualitative research methods, were used. Within the framework of these methods, our research covers cafes and coffeehouses in the Bandırma district of Balıkesir. In this context, 10 cafes and 10 coffeehouses were selected, and in depth interviews were conducted with a total of 20 people. The collected data were analyzed with the MAXQDA 2024 program. As a result of the analysis, the results show that cafes and coffeehouses are categorized as traditional and modern places in the cultural context. This separation determines preferences for these places due to factors such as demographic structure, visit preferences, social interaction, social media, and internet habits. Regarding the most important findings of the research, it is seen that cafes are equipped with codes that reflect more popular culture, while coffeehouses continue to represent traditional culture. While coffeehouses show a dominant patriarchal structure, this is not the case in cafes. Places continue to exist with their cultural structures without competing with one another.

Anahtar Kelimeler

• third place
• cafe
• coffeehouse
• culture
• communication

Kaynakça

1. Akbaba, Ö. ve Gökkaya, S. (2023). “Howard Howard-Sheth” Modeli çerçevesinde tüketicilerin yeni nesil kahve işletmelerini tercihleri üzerine bir araştırma. İşletme Araştırmaları Dergisi, 15(3), 2429-2448. doi.org/10.20491/isarder.2023.1724
2. Aktaş, E., Nas, Ş., ve Gürbüz, E. C. (2020). Tüketimin mutluluk üzerindeki etkisi: Çukurova bölgesi örneği. Bulletin of Economic Theory and Analysis, 5(1), 21-40.
3. Aldosemani, T., Shepherd, C., Thompson, J., ve Raddaoui, A. (2016). Second Lıfe As A Thırd Place For Englısh Language Learners’cross-Cultural Interactıon. Quarterly Review of Distance Education, 17(2), 29.
4. Alıç, S. ve Alıç, F. (2013). Dünyanın kahveleri, kahvelerin dünyası toplumsal değişimin bir aynası olarak “Kahvehane”den “Starbucks”a, “Starbucks”tan da “Kahve Dünyası”na geçiş, Akademik Bakış Dergisi, 37, 147-180.
5. Arsel, Z. ve Craig, J. T. (2004). The Starbucks and consumers’ (anticorporate) experiences of glocalization. Journal of Consumer Research, 31(3), 631-642. doi.org/10.1086/425098
6. Çakı, F. ve Kızıltepe, B. (2017). Üçüncü yerler olarak kafeler ve gençlik: Balıkesir örnek olay incelemesi, Akademik İncelemeler Dergisi, 12(1), 173-202. doi.org/ 10.17550/akademikincelemeler.308922
7. Ceramella, N. (2024). World Coffee Culture: Coffee Houses And Cafés Lıttéraıres–Focus On Italy, Journal of Language and Literary Studies, (49), 129-154. doi.org/10.31902/fll.49.2024.8
8. Crick A. P. (2011). Rethinking Oldenburg: Third Places and Generation Y in a Developing Country Context, International CHRIE Conference, July 29. 01-24.

9. Delamere, F. M. (2013). Second Life as a digitally mediated third place: Social capital in virtual world communities. In Online Gaming in Context. Routledge.
10. Gedikler, H. G. ve Tekin, S. (2019). Osmanlı’dan günümüze İzmir kahvehane kültüründen kesitler. Ege Stratejik Araştırmalar Dergisi, 10(2), 55-82. doi.org/10.18354/esam. 555596
11. Grinshpun, H. (2014). Deconstructing a global commodity: Coffee, culture, and consumption in Japan. Journal of Consumer Culture, 14(3), 343-364. doi.org/10.1177/146954051 3488405
12. Güven, E. ve Sezer, F. Ş. (2019). Kafelerde kullanıcı memnuniyetinin konfor koşulları açısından değerlendirilmesi: Görükle / Bursa örneği. Mimarlık ve Yaşam, 4(1), 183-196. doi.org/10.26835/ my.559964
13. Habermas, J. (2003). Kamusallığın yapısal dönüşümü. 5. Baskı (T. Bora, & M. Sancar, Çev.) İletişim Yayınları.
14. Jeffres, L. W., Bracken, C. C., Jian, G., & Casey, M. F. (2009). The impact of third places on community quality of life. Applied research in quality of life, 4, 333-345.
15. Junaidi, J., Ardiya, A. ve Anugrah, P. (2022). Coffee shops as space for the cultural production in Urban society. Wisdom, 2(22), 50-58. doi.org/10.24234/wisdom.v22i2.760
16. Kanbir, F. (2018). Cinsiyetçi sosyalleşme mekânları: Siirt kent kahvehaneleri örneği. Journal of International Social Research, 11(60), 641- 647. doi.org/10.17719/jisr.2018.2817
17. Kaplan, M. (2019). Sosyal statü arayışında elit mekânların rolü; Diyarbakır 75 metre yol güzergâhındaki kafeler örneği. Dicle Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 9(17), 136-161.
18. Kavlak, E. ve Akova, S. (2022). Y ve Z kuşağının kahve kültürünün popüler kültür bağlamında değerlendirilmesi. Namık Kemal Üniversitesi Sosyal Bilimler Meslek Yüksek Okulu Dergisi, 4(2), 1-33.
19. Lefebvre, H. (2020). Mekanın üretimi. 6. Baskı (I. Ergüden, Çev.) SEL Yayıncılık.
20. Mutlu, Ç. ve Bulut, Z. A. (2022). Çeşitli deneyimsel unsurların müşteri memnuniyeti ve yeniden satın alma niyetine etkisi: Kahve müşterileri üzerine bir inceleme. International Journal of Contemporary Tourism Research, 6(2), 119-128. doi.org/ 10.30625/ijctr.1215521
21. Oldenburg, R. (1999). The great good place: cafes, coffee shops, book stores, bars, hair salons, and other hangouts at the heart of a community. Philadelphia: Da Capo Press.
22. Özdal, A. (2023). Gösterişçi tüketim kültürü etrafında güncellenen Türk kahvesi geleneği. Folklor Akademi Dergisi, 6(3), 1075-1086. doi.org/10.55666/folklor.1382847
23. Özturhan, E. (2021). Üniversite öğrencilerinin boş zaman değerlendirme etkinliklerinde mekân tüketimi: Kafe örneği [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi] KTO Karatay Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
24. Pajouh, H. D., Saraf M., Babamohamabi S. ve Taghibakhsh M. (2014). Evalution of Third Place Theory in the Context of Local Social Places, Journal of Applied Sciences Research, 10 (4), 301-312.
25. Safi, İ. (2018). Cumhuriyet Döneminde kahvehanelerin mekânsal işlevselliği ve siyasal figür olarak kahvehaneler. Çankırı Karatekin Üniversitesi İİBF Dergisi. 8(2), 293-304, doi.org/10.18074/ ckuiibfd.473612
26. Sağman, M.M. ve Esendemir, Ş. (2019). Yaşlanma ve mekân ilişkisi üzerine: Türkiye›de yaşlı erkek bireylerin cami ve kahvehane kullanımlarının analizi. Academic Review of Humanities and Social Sciences, 2(1), 19-36.
27. Sami, K. (2010). Halk kültürü bağlamında kahvehanelerin toplumsal ve mekânsal dönüşümleri Diyarbakır kent örneği. Millî Folklor, (85), 159-172.
28. Sevinç, B. (2013). Simgesel mekân tüketimi ve yeni kamusal alanlarda toplumsallık: Fatih At pazarı örneği. The Journal of Academic Social Science Studies, 6(4), 1003- 1026. doi.org/10.9761/ JASSS970
29. Simkin, P. ve Schmidt, M. (2019). A cup of coffee in Bishkek: Insights into the emerging coffee culture in Kyrgyzstan’s capital. Central Asian Survey, 38(4), 446-459. doi.org/10.1080/ 02634937.2019.1674782
30. Şıker, E. Ş. P. (2024). Kahvehaneden Starbucks’a: Gösterişçi tüketimden gösterişçi sıradanlığa. Socıal Scıences Studıes Journal, 5(38), 3345-3356. doi.org/10.26449/sssj.1586
31. Tutal, D. D. O. (2014). Kırk yıllık hatırın iletişim mekânı olarak kahvehaneler. Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 14(3), 151-166. doi.org/10.18037/ausbd.66638
32. Tuzcuoğlu, B. ve Demirbaş, Ü. S. (2023). Mekân-kullanıcı ilişkisi açısından kafelerin tercih edilme nedenleri: Trabzon örneği. Çukurova Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 32(2), 497 510. doi.org/10.35379/cusosbil.1256610
33. Xu, X. ve Ng, A. Y. (2023). Cultivation of new taste: Taste makers and new forms of distinction in China’s Coffee Culture. Information, Communication and Society, 26(11), 2345-2362. doi.org/10. 1080/1369118X.2022.2085616
34. Uçar, A. (2023). Cumhuriyetin 100. Yılında bir tüketim mekânı olarak kent ve kamusal alan bağlamında atölye/kitap kafeler. Kent Akademisi, 16 (Türkiye Cumhuriyeti’nin 100. Yılı Özel Sayısı), 309-328, doi.org/10.35674/kent.1353016
35. Uludağ, Z. (2022). Sözsüz folklor ve işlevleri bağlamında restoran kültürü. folklor/edebiyat, 28(112), 983-996. doi.org/10.22559/folklor.2281
36. Uygun, M. (2016). Tüketicilerin alışveriş merkezi deneyimlerinin üçüncü mekân kuramı çerçevesinde incelenmesi. Aksaray Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 8(2), 122-143.
37. Vu, O. T. K., Alonso, A. D., Tran, T. D., Martens, W., Do, L., Nguyen, T. T., E. Atay ve Akbari, M. (2024). Coffee culture unravelled: Exploring the coffee shop experience model in the Vietnamese context. Tourism Recreation Research, 50(3), 459-477. doi.org/10.1080/ 02508281.2023.2295621
38. Yağbasan, M. ve Ustakara, F. (2008). Türk toplumunda kahvehane ve kafelerdeki iletişimsel ortamı belirlemeye yönelik bir alan araştırması. Fırat Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 18(1), 233-260.
39. Yassein, G. A. (2024). Rethinking Urban Landscapes: Women’s Spaces and the Dynamics of Third Places. ERJ. Engineering Research Journal, 47(2), 247-262.
40. Yılmaz, Z. (2022). Sosyal medyanın iç mekân biçimlenişine etkisi: Instagram uygulaması üzerinden kafe mekânları incelemesi [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi] Hacettepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Üniversitesi.
41. Yuen, F. ve Johnson, A. J. (2017). Leisure spaces, community, and third places. Leisure Sciences, 39(3), 295-303. doi.org/10.1080/01490400.2016.1165638