Mardin Kültürünün Edebiyat ve Mimarlık Arakesitinde İncelenmesi: Murathan Mungan Örneği

Yıl 2026, Cilt: 32 Sayı: 125, 211 - 232, 01.02.2026

Gül Şebnem Tutal , Demet Aykal

https://doi.org/10.22559/folklor.3833

Öz

Çalışmada Mardin›in sosyo-kültürel ve toplumsal değerlerinin folklorik ögeler açı
sından edebiyat ve mimariye yansımaları incelenmiştir. Makalenin örneklemi ola
rak Mardinli yazar Murathan Mungan’ın otobiyografik nitelikteki Paranın Cinleri
ve Harita Metod Defteri isimli kitapları seçilmiştir. Mardin’in mimari özellikleri
ele alınarak bu özelliklerin tarihi ve kültürel bağlamı betimsel olarak incelenmiştir.
Seçilen eserlerde yer alan anlatılar üzerinden Mardin’in mimari dokusunun top
lumsal değerlerle nasıl iç içe geçtiği ele alınmıştır. Yazarın çocukluk anıları, ma
halle hayatı, ritüeller ve özel günleri ele alışı mimari mekânlarla ilişkilendirilerek
okunmuştur. Bu anılar, Mardin’in mimari yapılarının sosyal yaşamın bir parçası
olduğunu ortaya koymuştur. Bu açıdan metinlerde hangi toplumsal değerlere yer
verildiği belirlenmiş ve sonunda “aile yapısı, statü, komşuluk ilişkileri, mahremi
yet, konfor, ritüeller” olmak üzere altı kategoride değerlendirmeler yapılmıştır.
Sonuç olarak, edebî eserlerin Mardin’in mimari kültürünü anlamak için önemli
bir kaynak olduğu görülmüştür. Mardinli yazar Murathan Mungan’ın edebî dili
nin betimleyici olduğu ve anılarından beslenerek yazdığı eserlerde kent folkloruna
dair detaylı bilgiler verdiği belirlenmiştir. Bu anlatılar, yalnızca bireysel hatıraların
aktarımıyla sınırlı kalmayıp kent kültürünün gündelik yaşamdaki yansımalarını da
görünür kılmıştır. Burada, Mardin’in toplumsal değerlerinden özellikle mahremi
yet, konfor ve aile yapısının ön plana çıktığı belirlenmiştir. Makale, kentin mimari
kültürünün edebiyata etkisini vurgulamış, mimarinin toplumsal değerler ve norm
larla iç içe yapısının edebiyatçılara ve edebî eserlere tesirini de ortaya koymuştur.

Anahtar Kelimeler

kent folkloru , kültür , mimari değerler , Mardin , Murathan Mungan

Etik Beyan

Araştırma ve yayın etiği beyanı: Bu makale, orijinal veriler temelinde hazırlanmış özgün bir araştırma makalesidir. Daha önce hiçbir yerde yayımlanmamış olup başka bir yere yayımlanmak üzere gönderil memiştir. Yazar, araştırma sürecinde etik ilkelere ve kurallara uymuştur. Yazarların katkı düzeyleri: Birinci yazar %50, ikinci yazar %50. Etik komite onayı: Çalışmada etik kurul iznine gerek yoktur. Finansal destek: Çalışmada finansal destek alınmamıştır. Çıkar çatışması: Çalışmada potansiyel çıkar çatışması bulunmamaktadır.

An Examination of Mardin Culture in the Intersection of Literature and Architecture: The Case of Murathan Mungan

Öz

The study examines the reflections of Mardin’s socio-cultural values in literature
and architecture through folkloric elements. Murathan Mungan’s autobiographical
books The Spirits of Money and Map Method Notebook were selected as examples
for the article. Mardin’s architectural features were examined and their historical
and cultural context was described. The narratives in the selected works were used
to explore how Mardin’s architectural fabric is intertwined with social values. The
author’s childhood memories, neighborhood life, rituals, and special days were
interpreted in relation to architectural spaces. These memories reveal that Mardin’s
architectural structures are an important part of social life. From this perspective,
the social values reflected in the texts were identified and evaluations were made in
six categories: “Family structure, status, neighborly relations, privacy, comfort, and
rituals.” It is concluded that literary works play an important role in understanding
Mardin’s architectural culture. It was observed that the literary language of Mardin
born writer Murathan Mungan is descriptive and that his memory-based works
provide detailed information about the city’s folklore. These narratives also make
visible the reflections of urban culture in everyday life. In this context, Mardin’s
social values, particularly privacy, comfort, and family structure, become prominent.
The article emphasizes the influence of the city’s architectural culture on literature
and reveals how the close relationship between architecture and social values and
norms affects writers and literary works.

Anahtar Kelimeler

urban folklore , culture , architectural values , Mardin , Murathan Mungan

Etik Beyan

Research and publication ethics statement: This article constitutes an original research paper based on original data. It has neither been published previously nor submitted for publication elsewhere. The author has adhered to ethical principles and guidelines throughout the research process. Contribution rates of authors to the article: First author %50, second author %50. Ethics committee approval: Ethics committee approval is not required for the study. Support statement: No financial support was received for the study. Statement of Interest: There is no conflict of interest between the authors of this article.

Kaynakça

• Akarsu, H.T., & Erdoğan, N. (2020). Edebiyatta mimarlık. 2. Baskı. YEM Yayın.
• Alioğlu, E. F. (2003). Mardin: Şehir dokusu ve evler. Tarih Vakfı.
• Atik, D., & Erdoğan, N. (2007). Geleneksel Konut Mimarlığını Etkileyen Sosyo-Kültürel Faktörler: Edirne’de Şinasi Dörtok Evi. Trakya Üniversitesi Fen Bilimleri Dergisi. 8(1), 21-27.
• Çevirme, H. (2022). Murathan Mungan Bir Kültürel Okuma Denemesi. Kriter.
• Davutoğlu, E. (2019). Kültürel turizmin bir yerel kalkınma aracı olarak sürdürülebilirliğinin Mardin kenti örneği üzerinden incelenmesi [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi] Gazi Üniversitesi Fen Bi limleri Enstitüsü.
• Dinç, M., & Yolcu, M. A. (2024). Kentsel Mekânların Folklorik İşlevleri: Çanakkale Örneği. Folklor Akademi Dergisi, 7(3), 1032-1048. doi.org/10.55666/folklor.1542429
• Eco, U. (2012). Anlatı Ormanlarında Altı Gezinti (K. Atakay, Çev.) Can.
• Erdal, T. (2015). Sedat Veyis Örnek’in öykülerinde “mekân” algısı. folklor/edebiyat, 21(82), 377-392.
• Fallah Tafti, F., Rashid, M.M, & Rodes, S. (2024). Socio-Cultural Dynamics of Dwelling in Persian Architecture: A Critical Review of Components of Culture, Interrelations, and Layers. Deakin Uni versity. Conference contribution. https://hdl.handle.net/10779/DRO/DU:26054245.v1
• Gehlot, K., Mishra, S. A., & Trivedi, K. (2018). Literary architecture. International Journal of Research - Granthaalayah, 6(10),121-129. doi.org/10.29121/granthaalayah.v6.i10.2018.1169
• Google Earth. (2024). Mardin [Uydu görüntüsü] Google. https://earth.google.com/web/ (Erişim tarihi: 29.03.2024).
• Havik, K. (2012). Urban literacy: A scriptive approach to the experience, use and imagination of place. TU Delft. Delft University of Technology.
• Kaya, E. (2007). Kentleşme ve kentlileşme. Okutan.
• Koçak, H. (2011). Kent-Kültür İlişkisi Bağlamında Türkiye’de Değişen ve Dönüşen Kentler. Sosyal Bilimler Araştırmaları Dergisi, 6(2), 259-269.
• Mazumdar, S., & Mazumdar, S. (1994). Societal Values and Architecture: A Socio-Physical Model of Interrelationships. Journal of Architecture and Planning Research, 11(1), 66-90.
• Mazumdar, S., & Mazumdar, S. (1999). ‘Women’s Significant Spaces’: Religion, Space, and Commu nity. Journal of Environmental Psychology, 19, 159-170.
• Moslund, S. (2010). The presence of place in literature – with a few examples from Virginia Woolf. Ak tuel Forskning. http://static.sdu.dk/mediafiles//F/3/9/%7BF39578E6-7C8B-49BA-B7BE-3244D3 CC3884%7DPlaceInLiterature.pdf
• Mungan, M. (2015). Harita metod defteri. Metis.
• Mungan, M. (2002). Paranın cinleri. 5. Baskı. Metis.
• Öktem Erkartal, P. (2021). Reading the Spatial Organization of Yalvaç Tıraşzade Mansion Thro ugh Cultural Codes. Journal of Architectural Sciences and Applications, 6(1), 11-24. https://doi. org/10.30785/mbud.801122
• Örer, G. (1993). İstanbul’un kentsel kimliği ve değişimi [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi] İstanbul Teknik Üniversitesi Fen Bilimleri Ensitüsü.
• Özdemir, N. (2009). Turizm ve Edebiyat. Milli Folklor, (82), 32-49.
• Rapoport, A. (1998). Using “culture” in housing design. Housing and society, 25(1-2), 1-20.
• Sazyek, E. (2013). Refik Halit Karay’ın Anahtar Adlı Romanında Mekân İmgeleri. folklor/edebiyat, 19(73), 131-145.
• Stephenson, L. (2010). Decorating Fiction: Edith Wharton’s Literary Architecture. University of Toron to Quarterly 79(4), 1096-1104. doi.org/10.1353/utq.2010.0259.
• Terzoglou, N.I. (2018). Architecture as meaningful language: Space, place and narrativity. Linguistics and Literature Studies, 6(3), 120–132. doi.org/10.13189/lls.2018.060303
• Tolan, B. (1978). Toplum bilimlerine giriş. Kalite Matbaası.
• Türk Dil Kurumu (2023). Güncel Türkçe Sözlük. https://sozluk.gov.tr/ (Erişim tarihi: 10.12.2023).
• Uğurlu, S.B. (2007). Bellek, tarih ve kültür: Murathan Mungan’da Mardin imgesi. Uluslararası İnsan Bilimleri Dergisi. 4(2), 1-23.
• Uygur, H.K. (2014). Mardin’in Geleneksel Eğlencesi: Leyli Gecesi. Milli Folklor, 13(102), 86- 98.
• Yazıcı, M. (2016). Değerler ve Toplumsal Yapıda Sosyal Değerlerin Yeri. Firat University Journal of Social Sciences, 24(1), 209-223. doi.org/10.18069/fusbed.10221
• Yeler, S. (2021). Cinlerin İstanbul’u. N. Erdoğan, H.T. Akarsu, T. Özbursalı (Ed.) Çağdaş Türk edebi yatında mimarlık (s. 262-266) YEM Yayın.
• Yücel Besim, D., & Songür Dağ, E. (2025). Halikarnas Balıkçısı’nın Bodrum’daki Miras ve Kalıtlarının İzini Sürmek ve Güncel Bir Sunum Önerisi. folklor/edebiyat, 31(122), 487-516. doi.org/10.22559/ folklor.3873
• Weber, M. (2003). Şehir/modern kentin oluşumu (M. Ceylan, Çev.) Bakış.