Child Naming Traditions among the Karaite Turks

Öz

The Science of Anthroponymy (Eng. Anthroponymy, German Anthroponymie, Fr. Anthroponymié, Russian Антропонимия) deals with proper names, closely following their historical development, examining them in terms of origin, and is considered a sub-branch of Onomastics. A tradition has been created within the Turkish tribes regarding the science of personal names and it has been considered important. This tradition continues among the Karaites, a Turkic tribe born in Iraq in the VIIIth century, who adopted the Karaite sect, which accepts the Tanakh as the sole source of religious rulings. Since it is believed that the name given to a child will directly affect his/her character, his/her place in society, his/her family and his/ her future, naming is considered not an ordinary affair among the Karaite Turks. For this reason, the Karaites, despite being under the influence of the Karaite sect and culture, continue their traditions and customs in naming their children and generally prefer to give their children a national name, either a single name or one of two names. For example, single names include Altın, Arslan, Atçapaar, Aytola, Aytolı, Babakay, Gürek, Balhatun, Karaman, Kumuş, Biçe, Babay, Oğul, Oynak, Parlak etc. Two-part names include Anna-Akbike, Diana-Altın, Nina-Altın etc. In this study, it is emphasized what kinds of names are given to newborn Karaite children and for what purposes. In determining this information, firstly, historical and current data and dictionaries written on this subject were utilized, and then field research was conducted by using observation and interview techniques with two source persons residing in Lithuania/Trakai, where Karaite Turks live densely.

Anahtar Kelimeler

• science of personal names
• naming
• Karai sect
• Karai Turks
• naming in Karai Turks

Karay Türklerinde Çocuğa Ad Verme Gelenekleri

Öz

Özel adları konu edinen, tarihsel gelişimini yakından takip eden, köken bilgisi açısından inceleyen ve Ad Biliminin bir alt bilim dalı olarak görülen Kişi Adları Bilimi (İng. Anthroponymy, Alm. Anthroponymie, Fr. Anthroponymié, Rus. Антропонимия), Türk boylarının kendi içerisinde bir gelenek oluşturmuş ve önemsenmiştir. Kişi adları, kişiye toplum nazarında bir hüviyet kazandırdığı için sosyo-kültürel ve hukukî bir işleve sahiptir. VIII. yüzyılda Irak’ta ortaya çıkan ve Tanah’ı (Ahd-i Atik (Tevrat/Tora, Peygamberler/Neviim ve Kitaplar/Ketuvim)) dinî hükümlerin yegâne kaynağı olarak kabul eden ve Karâî mezhebini benimsemiş bir Türk boyu olan Karaylarda da bu ad verme geleneği devam etmektedir. Çocuğa verilen adın onun karakterini, toplum içindeki yerini, ailesini ve geleceğini doğrudan etkileyeceğine inanıldığı için Karay Türklerinde ad verme sıradan bir olay olarak kabul edil(e)mez. Bu sebeple Karaylar, Karâîlik mezhebinin ve kültürünün etkisi altında kalmalarına rağmen çocuğa ad vermede gelenek ve göreneklerini devam ettirmede ya tek ad ya da ikili adlardan birinde çocuklarına genellikle millî bir ad vermeyi tercih etmektedirler. Mesela tek adlarda; Altın, Arslan, Atçapaar, Aytola, Aytolı, Babakay, Gürek, Balhatun, Karaman, Kumuş, Biçe, Babay, Oğul, Oynak, Parlak vb. İkili adlarda; Adam-Karaman, Anna-Akbike, Anna-Aytolu, Diana-Altın, Nina-Altın, Raisa-Davleta, Simon-Arslan, Yakov-Babakay vb. Bu çalışmada, Karay Türklerinin yeni doğan çocuğa kim/ler tarafından hangi tür adlar verildiği ve bu adın veriliş amaçları üzerinde durulmuştur. Bunun yanında ad verilirken uygulanan bir dizi ritüeller hakkında bilgi verilmiştir. Bu bilgilerin tespitinde ilkin bu konuda yazılmış tarihî ve güncel veriler ile sözlüklerden yararlanılmış, sonrasında Karay Türklerinin yoğun olarak yaşadığı Litvanya/Trakai’de ikamet etmekte olan iki kaynak kişi ile gözlem ve görüşme teknikleri kullanılarak alan araştırması yapılmıştır.

Anahtar Kelimeler

• kişi adları bilimi
• adlandırma
• Karâî mezhebi
• Karay Türkleri
• Karay Türklerinde ad verme

Kaynakça

1. Altınkaynak, E. (2006). Karay ad ve soyadları. Karadeniz Araştırmaları, 9(9), 127-138.
2. Altınkaynak, E. (2006). Kırım Karayları hakkında kullanılan bazı kavram ve anlam yanlışlıkları üzerine. Karadeniz Uluslararası Bilimsel Dergi, (37), 60-67.
3. Arslantaş, N. (2011). İslam toplumunda Yahudiler. İz Yayıncılık.
4. Balta, N. (2013). Gaziantep’te çocuklara ad verme geleneği. folklor/edebiyat, 19(76), 195- 206.
5. Çijova, L. V. (2003). Karaimı. Obrâdı jiznennogo tsikla (Karaim. Life cycle celebrations). Türkskiye narodı Krıma (The Turkic people of Crimea). S. Ya. Kozlov and L. V. Çijova, (Ed.), 65- 86.
6. Dubinskiy, S. H. (1895). Çakun Lahaş (Prayer Book). Tipografiya Vdovı i Bratyev Romm.
7. Dubinski, A. 2005. Osnovy karaimskoi religii. V knige: Krymskie Karaimy, proiskhozhdenie, etnokul’tura, istoriia (Fundamentals of the Karaite religion. In: Crimean Karaites, origin, ethnoculture, history) Dolya, pp. 38-56.
8. Düzgün, F. ve Yeşildal, Ü. Y. (2023). Türk ve Slav halk inançları bağlamında bir ritüel olarak ‘çocuğu satma’ geleneği. folklor/edebiyat, 29(113), 15-30.

9. Firkovicius, M. (1993). Karaj koltchalary (Prayer Book). Karaimų maldos, parengimas pabaigos žodis. Lietuvos rašytojų sąjungos leidykla.
10. Firkoviçius, M. (1994). Karaims in Lithuania. Baltic News, 34-35.
11. Firkovicius, M. (1998). Karaj dinliliarnin jalbarmach yergialiari 1 bitik (Prayer Book) Ochumach Üciun kieniesada. Baltos Lankos.
12. Gündüz, A. (2014). Eski ve Yeni Ahid’in kadın anlayışına mukabil Kur’ân’ın medeniyeti. Harran Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 19 (32), Temmuz-Aralık, 78-103.
13. İnan, A. (1963). Nazarlıklar. Türk Folklor Araştırmaları Dergisi, 15/8 (169), 31-38.
14. Kalafat, Y. (1998). Giraylar’dan Cemiloğlu’larına günümüz Kırım’ı ve Kırım Tatar Türkleri halk inançları. Türk Dünyası Araştırmaları Dergisi, (116), 25-60.
15. Karakaya, T. (2019). Anadolu sahası Türk halk hikâyelerinde korku [Yayınlanmamış yüksek lisans tezi] Kafkas Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
16. Koçak, M. (2021). Karay Türklerinde ‘çocuk’ ile ilgili ritüeller. International Journal of Turkic Dialects, 5(2), 313-324. Erişim adresi: https: // dergipark.org.tr/tr/pub/ turklad/issue /66318/989415 (Access on: 25.07.2024; 13: 43)
17. Koçak, M. (2021). Karay Türkçesi ağızları tematik söz varlığı (Haliç-Lutsk, Kırım, Trakay) Atatürk Üniversitesi Yayınları.
18. Kokizov Yu. D. (1910). Sorok çetıre nadgrobnıh pamâtnika s karaimskogo kladbişça Çufut-Kale (Forty-four tombstones from the Karaite cemetery of Chufut-Kale) Petersburg Printing House. Kutsal Kitap. (http://www.kutsal-kitap.net/bible/tr/index.php?id=6&mc=1&sc=4) (Access on: 11.06.2025; 09: 30).
19. Lexicology of the Tatar language (2022). In three volumes / I, M. Z. Zakiev, A.K. Bulatova, K. M. Minnullin, O. R. Khisamov, (Eds.), G. R. Galiullina, (S.Ed.), IYALI.
20. Örnek, S. V. (1977). Türk halkbilimi. İş Bankası Kültür.
21. Polkanov, A. I. (1994a). Krimskiye Karaimi (Crimean Karaites) [no publisher].
22. Polkanov, Yu. A. (1994b). Obryadı i obiçai krimskih Karaimov-Türkov: Jenitba, rojdeniye rebenka, pohoroni (Rites and customs of the Crimean Karaites-Turks: Marriage, childbirth, funerals) [no publisher].
23. Polkanov, A. İ. (1995). Krımskie Karaimı (Karai-korennoy maloçisleennıy Tyurkskiy narod Krıma). (Crimean Karaites (Karaites-an indigenous Turkic minority in Crimea) Pariy.
24. Polkanova, A. Yu. (2012). Antroponimı krımskih karaimov (Anthroponyms of the Crimean Karaites) Krymuchpedgiz.
25. Polyakov, V. (2019). Krimskiye Karaimi. Nauçno-populyarnaya monografiya (Crimean Karaites. A popular science monograph). Russko-Karaimskiy slovar (Russian-Karaite Dictionary).
26. Krimskiy dialekt (Crimean dialect). (1995). Sostavitel Hafuz M. E. Rossiyskaya akademiya nauk. Obschestvo vostokovedov.
27. Sakaoğlu, S. (2001). Türk ad bilimi I, TDK.
28. Sevortyan E. V. (1978). Etymological dictionary of Turkic languages: Common Turkic and interturkic stems starting with letter ‘B’/AN SSSR. Institute of Linguistics, Nauka.
29. Şayhan, F. (2020). Mitolojinin güncel yüzü Şah İsmail hikâyesi. Kesit. Spravochnik licnih imen narodov RSFSR (Directory of personal names of the peoples of the RSFSR) (1979). Pod red. A. V. Superansköy. A. Superanskaya (Ed.), 2-ye izd., pererab. i dop. Russkiy yazık.
30. Suleymanov, S. (2012). Kırım Karayları [Doktora tezi] T.C. Uludağ Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Felsefe ve Din Anabilim Dalı Dinler Tarihi Bilim Dalı.
31. Tolstov, S. (1935). Perejitki totemizma i dualnoy organizatsii u turkmen (Remnants of totemism and dual organization among the Turkmens) Problemı istorii dokapitalistiçeskih obshestv, № 9-10, 5-41.
32. Yıldız Altın, K. (2018). Türk kültüründe atalar kültü [Doktora tezi] Hacettepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Türk Halkbilimi Anabilim Dalı Türk Halkbilimi Bilim Dalı.
33. Zakhariy, S. (2007). Karaimsko-Russkiy i Russko-Karaimskiy slovar razgovrnogo yazyka-(Karaite Russian and Russian-Karaite dictionary of the spoken language-) GP Tavriya-Dolya.
34. Zherdieva, A. (2022). Kırım efsaneleri. Sonçağ Kültür.
35. Internet References: Shaytan I. A., O dvoynıh familiyah i imenah u karaimov (karaims.com) (Access on: 5.08.2024; 10: 01). http://karai. crimea.ru/382- imena-i-familii-karaimov- kryma-kak-pokazateli.html (Access on: 26.06.2024; 14: 49).
36. http://karai.crimea.ru/284- vetkhozavetnye-i- dvojjnye- imena- tjurkskikh- narodov.html (Access on: 18.08. 2024; 16: 26).
37. https://islamansiklopedisi.org.tr/bahsi-baksi (Access on: 20.06.2025; 15: 15)