Dede Korkut Hikâyeleri’nin İngilizce & İspanyolca Çevirilerinde Türk Kültürünün Yansıması

Yıl 2026, Cilt: 32 Sayı: 125, 277 - 292, 01.02.2026

Bilge Metin Tekin , Zeynep Kayacık

https://doi.org/10.22559/folklor.2695

Öz

Bu çalışmada, Dede Korkut Hikâyeleri’nin İngilizce ve İspanyolca çevirisinde
geçen kültürel ögelerinin aktarımı incelenmiştir. Çalışmanın amacı, çeviri kitap
larında bulunan üç kısa hikâyede geçen kültürel ögelerin Türkçeden İngilizceye
ve İspanyolcaya çevirilerinde kullanılan çeviri stratejilerini araştırmak ve bu çevi
rilerde çevirmenin ne derecede Türk kültürünü yansıttığını karşılaştırmalı olarak
incelemektir. Bu amaç doğrultusunda çalışma, nitel araştırma yöntemine dayalı
olarak yürütülmüş; seçilen üç hikâye, kültürel ögelerin çevirisi açısından karşılaş
tırmalı metin çözümlemesi tekniği ile incelenmiştir. Bu çalışmada; mikro strateji
olarak, N. Berrin Aksoy’un (2002) kültürel öge çeviri metotları “Sözcüğü sözcüğü
ne çeviri, Aktarım, Uyarlama, İşlevsel çeviri, Açıklama, Çıkarma” ile makro stra
teji olarak Venuti’nin (1995) “Yerlileştirme” & “Yabancılaştırma” çeviri stratejile
rinden yararlanılmıştır. Sözcüğü sözcüğüne çeviri, aktarım ve açıklama stratejileri
“yabancılaştırma” olarak değerlendirilmişken; uyarlama, işlevsel ve çıkarma stra
tejileri de “yerlileştirme” olarak sınıflandırılmıştır. Çalışma sonucunda, incelenen
hikâyelerin İngilizce çevirilerinde kültürel ögelerin aktarımında en sık kullanılan
mikro çeviri stratejisinin “aktarım” olduğu belirlenmiştir. En az kullanılan mikro
çeviri stratejisinin ise “Çıkarma” olduğu tespit edilmiştir. İspanyolca çevirilerde en
çok kullanılan mikro stratejinin “uyarlama”, en az kullanılan stratejinin ise İngiliz
cede olduğu gibi “çıkarma” olduğu belirlenmiştir. Makro stratejiler incelendiğinde
ise İngilizce çevirilerde %60,53 oranında “yabancılaştırma” ve %39,47 oranında
“yerlileştirme” stratejisinin tercih edildiği tespit edilmiştir. Erek dil olarak İspan
yolcada ise bu stratejilerin kullanılma sıklığının eşit olduğu görülmüştür. Özellikle
makro stratejiler dikkate alındığında, eserin İngilizce çevirisinde daha çok kaynak
kültürün, İspanyolca çevirisinde ise hem kaynak hem de erek kültürün gözetildiği
sonucuna ulaşılmıştır. İngilizce çeviride, kaynak dile sadık kalınmasının Türk kül-
türünün bu dilde ve evrensel ölçekte tanıtılmasına hizmet ettiği tespit edilmiştir.

Anahtar Kelimeler

TEDA , Dede Korkut , kültür çevirisi , yabancılaştırma , yerlileştirme

Etik Beyan

Araştırma ve yayın etiği beyanı: Bu makale, orijinal veriler temelinde hazırlanmış tamamıyla özgün bir araştırma makalesidir. Yazarlar, araştırma sürecinde etik ilkelere ve kurallara uymuştur. Yazarların katkı düzeyleri: Birinci Yazar %60, İkinci Yazar %40. Etik komite onayı: Bu çalışma için etik kurul izni gerekmemektedir. Finansal destek: Bu çalışmada finansal destek alınmamıştır. Çıkar çatışması: Bu çalışmada herhangi bir çıkar çatışması bulunmamaktadır.

Reflection of Turkish Culture in English and Spanish Translations of Dede Korkut Stories

Öz

In this study, the transmission of cultural items present in the English translation
and the Spanish translation of the Dede Korkut stories has been examined. This
study aims to explore the translation strategies employed in the translation of
three short stories from Turkish into English and Spanish, and to compare the
extent to which the translators reflect Turkish culture in these translations. In this
study, as micro-strategies, the strategies of translation of cultural items proposed
by N. Berrin Aksoy (2002), “Literal translation, Transference, Adaptation,
Neutralization, Functional equivalent, Explanation, Deletion”, and as macro
strategies, the translation strategies “Domestication” and “Foreignization”
proposed by Venuti (1995) have been used. According to the study’s results, the
most commonly used micro-translation strategy for transferring cultural items in
the English translation of stories translated with TEDA is “Transference.” The least
used strategy was “Deletion”. In the Spanish translation, the most used micro
strategy is “Adaptation”; the least used micro-strategy is “Deletion”, as in English.
When macro strategies are examined, the “Foreignization” strategy is used with
60.53% and the “Domestication” strategy with 39.47% for the English translation.
As for the target language, Spanish, the frequency of using these strategies is equal.
Especially considering macro strategies, it is concluded that the English translation
tends to follow more closely the source culture, while in the Spanish translation,
both the source and target cultures are considered. In the English translation, it has
been determined that remaining faithful to the source language serves to promote
Turkish culture in this language and on a universal scale.

Anahtar Kelimeler

TEDA , Dede Korkut , cultural translation , foreignization , domestication

Etik Beyan

Research and bublication ethics statement: This is a research article, containg original data. The authors followed ethical principles and rules during the research process. Contribution rates of authors to the article: First Author 60%, second author 40%. Ethics committee approval: Ethics committee approval is not required for the study. Financial support: No financial support was received for the study. Conflict of interest: There is no conflict of interest between the authors of this article.

Kaynakça

• Aksoy, N. B. (2012). Geçmişten günümüze yazın çevirisi. İmge Kitapevi.
• Luna Alonso, A. (2001). Aspectos culturales y traducción: La tradición literaria (Kültürel unsurlar ve çeviri: Edebiyat geleneği). (E. Real, D. Jiménez, D. Pujante, & A. Cortijo, Ed.), Écrire, traduire et représenter la fête içinde (s.779-790). Universitat de València.
• De Saz Parkinson, M. S. (1984). Teoría y técnicas de la traducción (Çeviri kuramları ve teknikleri). Boletín AEPE, 16(31), 91-109.
• Dede Korkut: Seçme hikâyeler. (2017). Profil Kitap.
• Deveci, H., vd. (2013). Dede Korkut Hikâyelerinde yer alan değerler. Elektronik Sosyal Bilimler Dergisi, 12(46), 294-321.
• Doggui, M. (2006). Tratamiento de las discrepancias culturales en la traducción literaria (Edebî çeviride kültürel farklılıkların ele alınması). (M. P. Blanco-García & A. Pilar-Martino, Ed.), Traducción y multi culturalidad içinde (s.109-117). Universidad Complutense de Madrid.
• Ekici, M. (2019). Dede Korkut destanı: “Salur Kazan’ın yedi başlık ejderhayı öldürmesi” boyunu beyan eder hanım hey!. Millî Folklor, 16(122), 5-13.
• González Miguel, J. G. (2000). Traducción y creación: A propósito de una polémica (Çeviri ve yaratım üze rine bir tartışma). Cuadernos de Filología Italiana, (Número extraordinario), 435-451.
• Husin, N. (2022). Domestication and foreignization in the translation of English non-material cultures in “The World Is Flat” into Malay. Environment-Behaviour Proceedings Journal, 7(SI7), 59-65. https:// doi.org/10.21834/ebpj.v7iSI7.3764
• Igareda, P. (2011). Categorización temática del análisis cultural: Una propuesta para la traducción (Kültürel çeviri analizinin tematik sınfılandırılması: Çeviri için öneri). Íkala, Revista de Lenguaje y Cultura, 16(27), 11-32.
• Küçük, D. (2015). Fábulas seleccionadas de Dede Korkut (M. Eren, Çev.). Profil Kitap.
• Küçük, D. (2016). Selected stories of Dede Korkut (H. Arslan, Çev.) Profil Kitap.
• Mestre-Mestre, E. M., & Molés-Cases, T. (2019). Promoción de ciudades Patrimonio de la Humanidad: Estudio sobre la traducción del léxico relacionado con la gastronomía (Dünya mirası şehirlerinin ta nıtımı: Gastronomi ile ilgili sözcüklerin çevirisi üzerine bir çalışma) Quaderns de Filologia. Estudis Lingüístics, 24, 329-347.
• Radwan, S. (2023). La transmisión de los elementos culturales en la traducción indirecta al español vía inglés de El callejón de los milagros de Naŷīb Maḥfūẓ: Algunas reflexiones traductológicas (Naŷīb Maḥfūẓ’un El callejón de los milagros adlı eserinin İngilizceden İspanyolcaya dolaylı çevirisinde kültürel unsurların aktarımı: çeviribilimi üzerine düşünceler) Orkopata: Revista de Lingüística, Literatura y Arte, 2, 26-53.
• Sağlam, M. Y. (2014). Dünya edebiyatına uzanan yolda bir Türk romancı: Orhan Kemal. Erdem, 67, 87-104.
• Venuti, L. (2005). The translator’s invisibility: A history of translation. 2. Baskı. Routledge.
• Wei, M., Zainal, Z. I., & Wong, L. (2024). The translation strategy of Strange Tales from a Chinese Studio: An analysis of domestication and foreignization in the East and the West. Eurasian Journal of Applied Linguistics, 10(2), 70-82. doi.org/10.32601/ejal.10207
• Yazıcı, M. (2005). Çeviribilimin temel kavram ve kuramları. Multilingual.
• Elektronik Kaynaklar: Vítores, D. F. (2023). El español: Una lengua viva. Informe 2023 (İspanyolca: Yaşayan bir dil. 2023 rapo ru) Instituto Cervantes, Centro Virtual Cervantes. https://cvc.cervantes.es