Dede Korkut Hikâyeleri’nin İngilizce & İspanyolca Çevirilerinde Türk Kültürünün Yansıması

Öz

Bu çalışmada, Dede Korkut Hikâyeleri’nin İngilizce ve İspanyolca çevirisinde geçen kültürel ögelerinin aktarımı incelenmiştir. Çalışmanın amacı, çeviri kitap larında bulunan üç kısa hikâyede geçen kültürel ögelerin Türkçeden İngilizceye ve İspanyolcaya çevirilerinde kullanılan çeviri stratejilerini araştırmak ve bu çevi rilerde çevirmenin ne derecede Türk kültürünü yansıttığını karşılaştırmalı olarak incelemektir. Bu amaç doğrultusunda çalışma, nitel araştırma yöntemine dayalı olarak yürütülmüş; seçilen üç hikâye, kültürel ögelerin çevirisi açısından karşılaş tırmalı metin çözümlemesi tekniği ile incelenmiştir. Bu çalışmada; mikro strateji olarak, N. Berrin Aksoy’un (2002) kültürel öge çeviri metotları “Sözcüğü sözcüğü ne çeviri, Aktarım, Uyarlama, İşlevsel çeviri, Açıklama, Çıkarma” ile makro stra teji olarak Venuti’nin (1995) “Yerlileştirme” & “Yabancılaştırma” çeviri stratejile rinden yararlanılmıştır. Sözcüğü sözcüğüne çeviri, aktarım ve açıklama stratejileri “yabancılaştırma” olarak değerlendirilmişken; uyarlama, işlevsel ve çıkarma stra tejileri de “yerlileştirme” olarak sınıflandırılmıştır. Çalışma sonucunda, incelenen hikâyelerin İngilizce çevirilerinde kültürel ögelerin aktarımında en sık kullanılan mikro çeviri stratejisinin “aktarım” olduğu belirlenmiştir. En az kullanılan mikro çeviri stratejisinin ise “Çıkarma” olduğu tespit edilmiştir. İspanyolca çevirilerde en çok kullanılan mikro stratejinin “uyarlama”, en az kullanılan stratejinin ise İngiliz cede olduğu gibi “çıkarma” olduğu belirlenmiştir. Makro stratejiler incelendiğinde ise İngilizce çevirilerde %60,53 oranında “yabancılaştırma” ve %39,47 oranında “yerlileştirme” stratejisinin tercih edildiği tespit edilmiştir. Erek dil olarak İspan yolcada ise bu stratejilerin kullanılma sıklığının eşit olduğu görülmüştür. Özellikle makro stratejiler dikkate alındığında, eserin İngilizce çevirisinde daha çok kaynak kültürün, İspanyolca çevirisinde ise hem kaynak hem de erek kültürün gözetildiği sonucuna ulaşılmıştır. İngilizce çeviride, kaynak dile sadık kalınmasının Türk kül- türünün bu dilde ve evrensel ölçekte tanıtılmasına hizmet ettiği tespit edilmiştir.

Anahtar Kelimeler

• TEDA
• Dede Korkut
• kültür çevirisi
• yabancılaştırma
• yerlileştirme

Reflection of Turkish Culture in English and Spanish Translations of Dede Korkut Stories

Öz

In this study, the transmission of cultural items present in the English translation and the Spanish translation of the Dede Korkut stories has been examined. This study aims to explore the translation strategies employed in the translation of three short stories from Turkish into English and Spanish, and to compare the extent to which the translators reflect Turkish culture in these translations. In this study, as micro-strategies, the strategies of translation of cultural items proposed by N. Berrin Aksoy (2002), “Literal translation, Transference, Adaptation, Neutralization, Functional equivalent, Explanation, Deletion”, and as macro strategies, the translation strategies “Domestication” and “Foreignization” proposed by Venuti (1995) have been used. According to the study’s results, the most commonly used micro-translation strategy for transferring cultural items in the English translation of stories translated with TEDA is “Transference.” The least used strategy was “Deletion”. In the Spanish translation, the most used micro strategy is “Adaptation”; the least used micro-strategy is “Deletion”, as in English. When macro strategies are examined, the “Foreignization” strategy is used with 60.53% and the “Domestication” strategy with 39.47% for the English translation. As for the target language, Spanish, the frequency of using these strategies is equal. Especially considering macro strategies, it is concluded that the English translation tends to follow more closely the source culture, while in the Spanish translation, both the source and target cultures are considered. In the English translation, it has been determined that remaining faithful to the source language serves to promote Turkish culture in this language and on a universal scale.

Anahtar Kelimeler

• TEDA
• Dede Korkut
• cultural translation
• foreignization
• domestication

Kaynakça

1. Aksoy, N. B. (2012). Geçmişten günümüze yazın çevirisi. İmge Kitapevi.
2. Luna Alonso, A. (2001). Aspectos culturales y traducción: La tradición literaria (Kültürel unsurlar ve çeviri: Edebiyat geleneği). (E. Real, D. Jiménez, D. Pujante, & A. Cortijo, Ed.), Écrire, traduire et représenter la fête içinde (s.779-790). Universitat de València.
3. De Saz Parkinson, M. S. (1984). Teoría y técnicas de la traducción (Çeviri kuramları ve teknikleri). Boletín AEPE, 16(31), 91-109.
4. Dede Korkut: Seçme hikâyeler. (2017). Profil Kitap.
5. Deveci, H., vd. (2013). Dede Korkut Hikâyelerinde yer alan değerler. Elektronik Sosyal Bilimler Dergisi, 12(46), 294-321.
6. Doggui, M. (2006). Tratamiento de las discrepancias culturales en la traducción literaria (Edebî çeviride kültürel farklılıkların ele alınması). (M. P. Blanco-García & A. Pilar-Martino, Ed.), Traducción y multi culturalidad içinde (s.109-117). Universidad Complutense de Madrid.
7. Ekici, M. (2019). Dede Korkut destanı: “Salur Kazan’ın yedi başlık ejderhayı öldürmesi” boyunu beyan eder hanım hey!. Millî Folklor, 16(122), 5-13.
8. González Miguel, J. G. (2000). Traducción y creación: A propósito de una polémica (Çeviri ve yaratım üze rine bir tartışma). Cuadernos de Filología Italiana, (Número extraordinario), 435-451.

9. Husin, N. (2022). Domestication and foreignization in the translation of English non-material cultures in “The World Is Flat” into Malay. Environment-Behaviour Proceedings Journal, 7(SI7), 59-65. https:// doi.org/10.21834/ebpj.v7iSI7.3764
10. Igareda, P. (2011). Categorización temática del análisis cultural: Una propuesta para la traducción (Kültürel çeviri analizinin tematik sınfılandırılması: Çeviri için öneri). Íkala, Revista de Lenguaje y Cultura, 16(27), 11-32.
11. Küçük, D. (2015). Fábulas seleccionadas de Dede Korkut (M. Eren, Çev.). Profil Kitap.
12. Küçük, D. (2016). Selected stories of Dede Korkut (H. Arslan, Çev.) Profil Kitap.
13. Mestre-Mestre, E. M., & Molés-Cases, T. (2019). Promoción de ciudades Patrimonio de la Humanidad: Estudio sobre la traducción del léxico relacionado con la gastronomía (Dünya mirası şehirlerinin ta nıtımı: Gastronomi ile ilgili sözcüklerin çevirisi üzerine bir çalışma) Quaderns de Filologia. Estudis Lingüístics, 24, 329-347.
14. Radwan, S. (2023). La transmisión de los elementos culturales en la traducción indirecta al español vía inglés de El callejón de los milagros de Naŷīb Maḥfūẓ: Algunas reflexiones traductológicas (Naŷīb Maḥfūẓ’un El callejón de los milagros adlı eserinin İngilizceden İspanyolcaya dolaylı çevirisinde kültürel unsurların aktarımı: çeviribilimi üzerine düşünceler) Orkopata: Revista de Lingüística, Literatura y Arte, 2, 26-53.
15. Sağlam, M. Y. (2014). Dünya edebiyatına uzanan yolda bir Türk romancı: Orhan Kemal. Erdem, 67, 87-104.
16. Venuti, L. (2005). The translator’s invisibility: A history of translation. 2. Baskı. Routledge.
17. Wei, M., Zainal, Z. I., & Wong, L. (2024). The translation strategy of Strange Tales from a Chinese Studio: An analysis of domestication and foreignization in the East and the West. Eurasian Journal of Applied Linguistics, 10(2), 70-82. doi.org/10.32601/ejal.10207
18. Yazıcı, M. (2005). Çeviribilimin temel kavram ve kuramları. Multilingual.
19. Elektronik Kaynaklar: Vítores, D. F. (2023). El español: Una lengua viva. Informe 2023 (İspanyolca: Yaşayan bir dil. 2023 rapo ru) Instituto Cervantes, Centro Virtual Cervantes. https://cvc.cervantes.es