A Cypriot Narrative on the Axis of Historical and Fictional Realities: Kani-Veran

Öz

Fictional works are inspired by historical and factual realities, as well as by folk literature genres such as myths, epics, legends, and fairy tales. Turkish Cypriots endured a painful period of blockades, conflicts, and displacement on the island between 1950 and 1974. These events have been the subject of numerous literary works. This study analyzes “Kani-Veran” by Cypriot author Raşit Pertev, a work in which historical and fictional realities are blended. The author creates works emphasizing the historical, political, social, and cultural realities of Cyprus in an “original” way by blending literary genres such as myth, fairy tale, legend, story, and poetry. The aim of this study is to identify the intertwined historical, factual, and fictional realities, folkloric elements, and the “dialectical image” in Pertev’s works. Analyzing Pertev’s works shall allow us to see his theoretical background in Turkish Cypriot literature and how he critically approaches history and his own reality. The scope of this study is limited to the work entitled “Kani-Veran”. This study employs the descriptive analysis method through a literature review, followed by the identification of “historical, factual, and fictional” elements within the work via close reading of the text. The work offers the reader rich folkloric insights into Turkish Cypriot and into every day and ceremonial life on the island. Drawing from historical reality in chronological sequence, the author constructs a narrative within a fictional framework, offering a critical perspective on the town, society, historical period, war, and human experience. In his work, the author creates an archive of Cypriot dialect and culture, as well as the town of Larnaca.

Anahtar Kelimeler

• dialectical image
• Raşit Pertev
• Turkish Cypriot literature
• Kani Veran
• myth

Etik Beyan

Research and publication ethics statement: This article has been written as a completely original research study. It is based on historical, textual, and visual/documentary sources and has not been presented at any symposium, congress, etc., nor has it been submitted to another journal for evaluation. The author followed ethical principles and rules during the research and publication process. Contribution rates of authors to the article: The article is single-authored. Ethics committee approval: Ethics committee approval is not required for the study, as it does not involve human participants, personal data, experimental procedures, surveys, interviews, or animal subjects. Support statement: No financial support was received for the study. Conflict of interest: The author declares no conflict of interest.

Tarihsel ve Kurgusal Gerçekliklerin Ekseninde Bir Kıbrıs Anlatısı: Kani-Veran

Öz

Kurgusal eserler, tarihsel ve gerçek olayların yanı sıra mitler, destanlar, efsaneler ve masallar gibi halk edebiyatı türlerinden de esinlenir. Kıbrıs Türkleri, 1950 ile 1974 yılları arasında adada abluka, çatışma ve yerinden edilme gibi acı dolu bir dönem geçirdi. Bu olaylar, çok sayıda edebi esere konu olmuştur. Bu çalışma, tarihsel ve kurgusal gerçeklerin harmanlandığı Kıbrıslı yazar Raşit Pertev’in “Kani-Veran” adlı eserini analiz etmektedir. Yazar, mit, masal, efsane, öykü ve şiir gibi edebi türleri harmanlayarak Kıbrıs’ın tarihsel, politik, sosyal ve kültürel gerçeklerini özgün bir şekilde vurgulayan eserler yaratmaktadır. Bu çalışmanın amacı, Pertev’in eserindeki iç içe geçmiş tarihsel, nesnel ve kurgusal gerçekleri, halk bilimsel unsurları ve “diyalektik imgeyi” belirlemektir. Pertev’in eserlerinin analizi, onun Kıbrıs Türk edebiyatındaki teorik arka planını, tarihe ve kendi gerçekliğine eleştirel yaklaşımını görmemizi sağlayacaktır. Bu çalışmanın kapsamı, “Kani-Veran” adlı eserle sınırlıdır. Bu çalışma, literatür taraması yoluyla betimleyici bir analiz yöntemi kullanmakta ve ardından metnin yakından okunması yoluyla eserdeki “tarihsel, olgusal ve kurgusal” unsurları belirlemektedir. Eser, okuyucuya Kıbrıslı Türkler ve adadaki gündelik ve törensel yaşam hakkında zengin halk bilimsel veriler sunmaktadır. Yazar, kronolojik sırayla tarihsel gerçeklikten yola çıkarak, kurgusal bir çerçeve içinde bir anlatı oluşturmakta ve kasaba, toplum, tarihsel dönem, savaş ve insan deneyimine eleştirel bir bakış açısı sunmaktadır. Eserinde yazar, Kıbrıs kültürü ve ağzının yanı sıra Larnaka kasabasının bir arşivini oluşturmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• diyalektik imge
• Raşit Pertev
• Kıbrıs Türk edebiyatı
• Kani Veran
• mit

Kaynakça

1. Arkım, M. (2019). Edebiyat-tarih ilişkisi bağlamında Bulgakov’un “Beyaz Muhafız” adlı eserinde kurmaca gerçeklik. Avrasya Sosyal ve Ekonomi Araştırmaları Dergisi, 6(6), 553-561.
2. Aslan, E., & Ötgün, C. (2019). Sanatta diyalektik imge. Fine Arts, 14(2), 100-107.
3. Assmann, J. (2001). Kültürel bellek. eski yüksek kültürde yazı, hatırlama ve politik kimlik. Ayrıntı.
4. Aylanç, M. (2018). Kıbrıs Türk romanında savaş karşıtlığı ve hümanist yaklaşımlar. Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi, 11(55), 54-65.
5. Bağırkan, F., & Arık, Ş. (2024). Müzede bir gece filminde üstkurmaca ve gerçeklik katmanlarının oluşturulması. Edebi Eleştiri Dergisi, 8(2), 299-327.
6. Baltacı, A. (2019). Nitel araştırma süreci: Nitel bir araştırma nasıl yapılır?. Ahi Evran Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 5(2), 368-388.
7. Bashirova, G. & Gökdemir, G. (2008). Kıbrıs edebiyatında bir postmodernist roman (Raşit Pertev’in Gelincik Meseli romanı üzerine). Türklük Bilimi Araştırmaları, (24), 9-19.
8. Başdamar, T. (2025). Tomris Uyar’ın günlüklerinde kurmaca ile gerçeklik sınırında hikâyeleşen günler. Yeni Türk Edebiyatı Araştırmaları, 17(34), 531-554.

9. Benjamin, W. (2014). Pasajlar (Trans. by Ahmet Cemal)Yapı Kredi.
10. Çakmaker, S., & Nur Ergelen, B. (2025). Gerçekle kurgu arasında: Rıfat Ilgaz’ın Karadenizin kıyıcığında romanı üzerine mekânsal bir inceleme. Söylem Filoloji Dergisi, 10(3), 1483-1508.
11. Dalar, T. (2020). Tarihi ve kurmaca gerçeklik bağlamında tarihi roman. Atatürk Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dergisi, (65), 377-387.
12. Energin, A. (2025). Romandan müzeye kurgu ile gerçekliğin sınırlarının yeniden şekillenmesi:
13. Masumiyet Müzesi örneği. Uludağ Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Sosyal Bilimler Dergisi, 26(49), 767-782.
14. Erdengiz, A. (1993). Kıbrıslı Türklerin kökeni ve tarihi süreç içerisinde Kıbrıs Türk toplumunun oluşumu. Halkbilimi, 7(29), 19-25.
15. Ergin, M. (1997). Dede Korkut kitabı I. Ankara: Atatürk Kültür, Dil ve Tarih Tüksek Kurumu.
16. Ertem, B. (2020). Hasan Ali Toptaş’ın romanlarına gerçeklik bağlamında okur merkezli bir yaklaşım. Çekmece İZÜ Sosyal Bilimler Dergisi, 8(17), 63- 94.
17. Eser, M. (2008). Tutunamayanlar’da gerçeklik ve kurmaca. Gazi Türkiyat, 1(3), 169-189.
18. Evis, A. (2019). Edebiyat şehir hafıza -Türk romanında hafıza mekânı olarak şehir (1940-1960). Yeni Türk Edebiyatı Araştırmaları. 11(22), 377-384.
19. Evis, A. (2023). Kırmızı Zaman romanında oyunlaşan kurgusal yapı. Hatay Mustafa Kemal Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 20(52), 188-201.
20. Gezer, S. (2023). Türk kültüründe atalar kültü ve ölüler kültü kavramları. Turkish Academic Studies - TURAS, 4(1), 75-89.
21. Gökdemir, G. (2008). Kıbrıs Türk kültüründe masal geleneği [Yayınlanmamış Doktora Tezi] Hacettepe Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü.
22. İslamoğlu, M. (2004). Kıbrıs Türk folkloru. Ürün.
23. Kavaz, İ. (2012). Tarihselcilik anlayışı ve tarihî romanlarda gerçeklik üzerine bir değerlendirme. Bilig, (63), 93-110.
24. Kefeli, E. (2006). Edebiyat coğrafyasında akdeniz. 3F
25. Keser, U. (2006). Kıbrıs’ta göç hareketleri ve 1974 sonrasında yaşananlar. Çağdaş Türkiye Tarihi Araştırmaları Dergisi, 5(12), 103-127.
26. Mutluer, K. (2024). İmgelerin eleştirel gücü ve tarih imgesi üzerine bir inceleme. Kaygı Bursa Uludağ Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Felsefe Dergisi, 23(1), 225-258.
27. Peler, Y. G. A. (2016) Kıbrıs’ta Türkler tarafından konuşulan lisanın adı ne olmalıdır? Diyalektolog, 4, 89-103.
28. Pertev, R. (1999). Kâni-Veran (İkilemelerde Saklı Larnaka-uzun şiir). Belge.
29. Pertev, R. (2002). Gelincik meseli. Umut.
30. Pertev, R. (2004). 29 Aralık 2004 Tarihinde DAÜ Mavi Salonda (KKTC) “Kıbrıs Türk Edebiyatı” başlıklı konferanstaki konuşmasından notlar.
31. Reyhanoğlu, G. (2019/2020). Kıbrıs Türk edebiyatı’nın yapı taşı kadınlar. Bizim Külliye. Üç Aylık Sanat ve Kültür Dergisi, (82). 32-40.
32. Reyhanoğlu, G. (2021). Kıbrıs’ta mevlitçi kadınlar ve mevlit geleneği. Sonçağ.
33. Reyhanoğlu, G., & Cengiz, A.K. (2018). Kıbrıslı Türklerin bir facebook grubu aracılığıyla sanal dünyada kimliklerini yeniden inşası. folklor/edebiyat, 24(94), 119-142.
34. Reyhanoğlu, G., & Şahin, K. (2022) Gündelik hayat, misafirlik ve paylaşım: Kıbrıslı Türklerde yiyecek ve içecek ikramı. H. Kaplan & A. Haşimi (Eds.), Ağız ve Dil Araştırmalarına Adana Bir Ömür Prof. Dr. Jale Öztürk Armağanı (pp. 221-257) Sonçağ.
35. Sizgen, İ. (2024). Fıkhî boyutuyla istihâre namazı. Marifetname, 11(1), 263-285.
36. Şahin, K., & Ağbaht, F. (2021). Postmodern tüketimde defne apollon mitinin yeniden sunumu. Turkish Studies - Language, 16(4), 2543-2560.
37. Soylu, H. (2020). Adalet Ağaoğlu’nun öykülerinde diyalektik imge. SEFAD, (43), 133-148.
38. Electronic Resources: URL-1 “Arınma” article/ https://sozluk.gov.tr/ (Date of access: 16.05.2026).
39. URL-2 “İmge” article /https://sozluk.gov.tr/ (Date of access: 20.05.2026).
40. URL-3 “Kayıp Otobüs”/https://tr.wikipedia.org/wiki/Kay%C4%B1pOtob%C3%BCs/ (Date of access: 24.09.2023).