Rainer M. Rilke’nin Duino Ağıtları’nda Çocuk(luk) İmgesi

Öz

Bu çalışmada Avusturyalı şair-yazar Rainer M. Rilke’nin Duino Ağıtları’ndaki çocuk(luk) imgesi incelenmiştir. Rilke’nin, insanlık tarihinde çok yönlü travmatik bir kırılma noktasına karşılık gelen yüzyıl dönümünün başında, 1912-1922 yılları arasında kaleme aldığı on şiirden oluşan bu ağıtlar; ölüm, yaşam, aşk ana motifleri ekseninde insan(lık)ın varoluş sorunsalına odaklanır. Corpus’una, dünya şiirinin en etkileyici melek imgelerinin işlendiği bu şiir-dizisi, I. Dünya Savaşı’nın çıkma-sıyla somutlaşan büyük bir krize, anlam ve değer yitimine bir tepki ve alternatif niteliği taşır. İnsanlık tarihine göndermelerle örülen ağıtların çok kodlu semantik dokusu içinde, çocukluğun özel bir yeri vardır. Çünkü o, insan(lık)ın kişisel ve kolektif tarihinde belirleyici bir evreye karşılık gelir. Rilke’nin ağıtlarındaki çocuk(luk) imgesini analiz etmeyi amaçlayan çalışmanın hipotezi, bu imgenin temelde insan varoluşunun ve insanlık durumunun aydınlatılması işlevi gördüğü şeklindedir. Çalışmanın yol haritası; çocuk(luk) kav ramını açımlamak, bunun Rilke poetikasındaki yerini özlü biçimde değerlendir mek ve spesifik olarak ağıtlardaki açılımlarını çözümlemek biçiminde çizilmiştir. Disiplinlerarası bir nitelik taşıyan analizde, Jacques Lacan’ın psikanaliz kuramı ile Giorgio Agamben’in tarih felsefesi temel alınarak yazar/metin/okur/bağlam odak lı inceleme yöntemlerinden yararlanılmıştır. Çalışmanın hipotez-amaç denklemi doğrultusunda belirlenen eklektik çoğul okuma modeliyle yapılan analiz sonucun da, Lacancı psikanalizin perspektifinden okunduğunda, henüz babanın dilsel düze nine girmemiş olan çocuğun, simgesel düzeni oyan/yaran derin bir imgesellik alanı açarak annenin simgelediği imgesel düzene karşılık geldiği ve bu hâliyle poetik açıdan ‘anlatılamayan’ı imlediği bulgulanmıştır. Agamben’in felsefesi açısından okunduğunda ise, infantile olarak çocukluğun, insanın tarihsel-aşkınsal boyutunu simgelediği ve ağıtların corpus’unu, yaşayanlar (görünen) ile ölüler (görünmeyen) dünyası arasındaki diyalojizme yerleştirdiği saptanmıştır. Dolayısıyla ağıtlardaki çocuk(luk) imgesinin, insanın varoluşuna ayna tutmasının yanı sıra, poetik üreti min de motoru olduğu ortaya çıkarılmıştır.

Anahtar Kelimeler

• Rainer M. Rilke
• Duino Ağıtları
• çocuk(luk)
• imge
• varoluş

Etik Beyan

Araştırma ve yayın etiği beyanı: Bu makale, orijinal veriler temelinde hazırlanmış özgün bir araştırma makalesidir. Yazarlar, araştırma ve yayım sürecinde etik ilkelere ve kurallara uymuşlardır. Yazarların katkı düzeyleri: Makale tek yazarlıdır. Etik komite onayı: Çalışmada etik kurul iznine gerek yoktur. Finansal destek: Çalışmada finansal destek alınmamıştır. Çıkar çatışması: Çalışmada potansiyel çıkar çatışması bulunmamaktadır.

The Image of Child(hood) in Rainer M. Rilkes Duino Elegies

Öz

This study analyzes the image of child(hood) in the Duino Elegies of the Austrian poet-writer Rainer M. Rilke. These elegies, consisting of ten poems written by Rilke between 1912-1922 at the turn of the century, address a multifaceted and traumatic turning point in human history, focusing on the problems of human existence through the central motifs of death, life, and love. This series, whose corpus incorporates some of the most striking angelic imagery in world poetry, represents a reaction and an alternative to the great crisis, loss of meaning and value, that materialized with the outbreak of World War I. Within the multi-coded semantic fabric of elegies interwoven with references to human history, childhood holds a special place. Because this represents a decisive stage in both the individual and collective history of human(ity). This study, which aims to analyze the image of child(ren) in Rilkes elegies, hypothesizes that this image fundamentally functions to illuminate human existence and the human condition. The roadmap is to elucidate the concept of child(hood), to assess its place in Rilke’s poetics, and specifically to analyze its manifestations in elegies. Drawing upon Jacques Lacan’s psychoanalytic theory and Giorgio Agamben’s philosophy of history, this interdisciplinary analysis utilizes author/text/reader/context-focused methods. Analysis using an eclectic multiple reading model determined according to the hypothesis-goal equation reveals that, when read from a Lacanian psychoanalytic perspective, the child, not yet having entered the father’s linguistic order, opens up a profound field of imagery that disrupts/pierces the symbolic order corresponding to the imaginary order symbolized by the mother, and in this case expresses the ‘inexpressible’ poetically. From the perspective of Agamben’s philosophy, it is found that childhood, as infantile, symbolizes the historical-transcendental dimension of humanity and places the corpus of laments within the dialogism between the world of the living (visible) and the dead (invisible). Consequently, it is revealed that the image of the child in laments not only mirrors human existence but also serves as the driving force behind poetic production.

Anahtar Kelimeler

• Rainer M. Rilke
• Duino Elegies
• child(hood)
• image
• existence

Kaynakça

1. Agamben, G. (2006). Çocukluk ve tarih. Deneyimin yıkımı üzerine bir deneme (B. Parlak, Çev.) Kanat.
2. Ariés, P. (1977). Geschichte der Kindheit/Çocukluğun tarihi. Hanser (İçinde: Ewers, H. H. (1989). Kindheit als poetische Daseinsform. Studien zur Entstehung der romantischen Kindheitsutopie im 18. Jahrhundert: Herder, Jean-Paul, Novalis und Tieck/ Şiirsel bir varoluş biçimi olarak çocukluk. 18. yüzyılda romantik çocukluk ütopyasının ortaya çıkışı üzerine çalışmalar: Herder, Jean-Paul, Novalis ve Tieck, Wilhelm Fink, s. 14).
3. Balkaya, D. (2013). Özerk dil dizgesinden Lacan’ın simgesel düzenine. Çizgi.
4. Bergel, K. (1946). Childhood and love in Rilke’s fourth Duino Elegy/ Rilke’nin 5. Duino Ağı dında çocukluk ve aşk. The Germanic Review: Literature, Culture, Theory, 21(1), 48 54. doi:10.1080/19306962.1946.1178.
5. Berger, J. (1999). Görme biçimleri (Y. Salman, Çev.) Metis.
6. Berk, İ. (2003). Toplu şiirler. Yapı Kredi. Blanch, A. (1987). Metaphysical values in modern poetry/ Modern şiirde metafizik değerler. Neohelicon. XVI (2), 71-81.
7. Bowie, M. (2007). Lacan (V.P. Şenel, Çev.) Dost.
8. Brauneck, M. (Hg.) (1984). Autoren Lexikon. Deutschsprachiger Literatur des 20. Jahrhunderts/ Yazarlar sözlüğü. 20. yüzyıl Almanca edebiyatı. Rowohlt.

9. Buddeberg, E. (1955). Rainer Maria Rilke. Eine innere Biographie. J. B. Metzlersche.
10. Cacciari, M. (1987). Der notwendige Engel/ Gerekli melek (R. Kacianka, übers. v.) Ritter.
11. Damasio, A. D. (2006). Descartes’ın yanılgısı (B. Atlamaz, Çev.) Varlık.
12. Ebner, K. (2006). Die alten Engelmacherin: Überlegungen zur Funktion des Unbewussten bei Jacqu es Lacan/Yaşlı melek-yapımcısı: Jacques Lacan’da bilinçaltının işlevi üzerine düşünümler (www. psychoanalyse-ebner.de/pdf).
13. Eliade, M. (1992). İmgeler. Simgeler (M.A. Kılıçbay, Çev.) Gece.
14. Engel, M. (2004). Rilke als Autor der literarischen Moderne/Yazınsal modernliğin yazarı olarak Rilke. Rilke Handbuch. Leben. Werk. Wirkung/Rilke el kitabı. Yaşamı. Yapıtları. Etkisi. (Hg.) M. Engel. (507-528) J. B. Metzler.
15. Engel, M.& Lamping D. (1999). Einleitung/giriş. Rilke und die Weltliteratur/ Rilke ve dünya edebiyatı. M. Engel u. D. Lamping (Hg.) (7-16) Artemis&Winkler.
16. Ewers, H. H. (1989). Kindheit als poetische Daseinsform. Studien zur Entstehung der romantischen Kindheitsutopie im 18. Jahrhundert: Herder, Jean-Paul, Novalis und Tieck/Şiirsel bir varoluş biçi mi olarak çocukluk. 18. yüzyılda romantik çocukluk ütopyasının ortaya çıkışı üzerine çalışmalar: Herder, Jean-Paul, Novalis ve Tieck, Wilhelm Fink.
17. Foucault, M. (2012). İktidarın gözü (I. Ergüden, Çev.) Ayrıntı.
18. Freedman, R. (2002). Rainer Maria Rilke. Der Meister 1906-1926/ Rainer Maria Rilke. Usta 1906 1926. Insel.
19. Frenzel, E. (1999). Motive der Weltliteratur/ Dünya edebiyatında motifler. Kröner.
20. Freud, S. (1909). Gesammelte Werke (Die Traumdeutung)/ Toplu yapıtlar (Rüya yorumu) Bd. II, Inter nationaler Pscychoanalytischer.
21. Giuriato, D. (2010). Tintenbuben: Kindheit und Literatur um 1900 (Rainer Maria Rilke, Robert Walser, Walter Benjamin)/Mürekkep Çocukları: 1900’ler civarında çocukluk ve edebiyat (Rainer Maria Rilke, Robert Walser, Walter Benjamin) Poetica. Zeitschrift für Sprach- und Literaturwissens chaft, 42(3/4), 325-351.
22. Guardini, R. (1961). Kindheit: Interpretation eines Elegienfragments von Rainer Maria Rilke/ Çocuk luk: Rainer M. Rilke’nin bir ağıt fragmanının yorumlanması. H. Kunisch (Ed.), Literaturwissens chaftliches Jahrbuch: 1. Bd (1960). (1), 185-210) Duncker & Humblot GmbH. http://www.jstor. org/stable/j.ctv1q6bb0b.12.
23. Gürçay, S., & Duran, A. (2025). Halk inanışlarında ve ritüellerinde kaotik çocuk imgesi. folklor/edebi yat, 31(121), 49-68. https://doi.org/10.22559/folklor.2682.
24. Hähnel, K. D. (1986). Rainer Maria Rilke. Aufbau.
25. Hengst, H. (2008). Kindheit/Çocukluk. Lehr(er)buch Soziologie. Für die pädagogischen und soziologisc hen Studiengänge (Bd. II). (Hg.) Herbert Willems. (551-581) VS Verlag Für Sozialwissenschaften.
26. Hermann, R. (2002). Im Zwischenraum zwischen Welt und Spielzeug: Eine Poetik der Kindheit bei Rilke/ Dünya ve oyuncak arasındaki boşlukta: Rilke’de çocukluğun şiirselliği. Königshausen&Neumann.
27. Jens, W. (1984). Statt einer Literaturgeschichte Dichtung im 20. Jahrhundert/Edebiyat tarihi yerine: 20. yüzyılda şiir. Patmos.
28. Key, E. (2012). Das Jahrhundert des Kindes/Çocuğun yüzyılı. Edition Mabila.
29. Kızıler, F. (2005). Rilke’nin Duino Ağıtları üzerine bir yakın okuma, Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilim ler Enstitüsü Dergisi, 5(1), 13-44.
30. Kızıler, F. (2021). Seçilmiş üç şiirde Ibn’ül Arabî’nin izleri. Sefad, 46, 85-102.
31. Kızıler Emer, F. (2024a). Milenyumda postmodernizm. Akademisyen.
32. Kızıler Emer, F. (2024b). Rainer M. Rilke ve Hertha Kräftner’in melek imgeli duaları 1 (Duino Ağıtla rı’ndaki meleğin İslamiyetle ilişkisi) Akademisyen.
33. Kızıler Emer, F. (2024c). Sinoptik bakışla Avrupa düşün-yazın tarihinde çocuk(luk) imgesi. Edebiyat ve çocuk(luk). F.K.Emer&İ.Aras (Ed.). (129-160) Nisan.
34. Kızıler Emer, F. (2017). Das Engelbild der Duineser Elegien und sein Bezug zum Islam. Rilkes Welt- und Kunstverständnis aus hermeneutischer Sicht/Duino Ağıtları’ndaki melek imgesi ve İslamiyetle bağlantısı: Hermenötik bakış açısıyla Rilke’nin dünya ve sanat anlayışı. Peter Lang.
35. Kierkegaard, S. (2004). Kaygı kavramı (T. Armaner, Çev.) Türkiye İş Bankası Kültür.
36. Killy, W. (1964). Wandlungen des lyrischen Bildes/ Lirik imgenin dönüşümü. Vandenhoeck&Ruprecht.
37. Koçak, O. (1995). İmgenin hâlleri. Metis.
38. Kreutz, H. (1950). Rilkes Duineser Elegien/Rilke’nin Duino ağıtları. C.H. Beck’sche.
39. Kula, O. B. (2012). Dil felsefesi edebiyat kuramı-II. Türkiye İş Bankası.
40. Lacan, J. (2015). Dinin zaferi (D. Kurt, Çev.) Altıkırkbes.
41. Lacan, J. (2013). Psikanalizin dört temel kavramı (Seminer 11. Kitap, 1964). (N. Erdem, Çev.) Metis.
42. Lamping, D. (2008). Moderne Lyrik. Vandenhoeck&Ruprecht.
43. Lucy, N. (2003). Postmodern edebiyat kuramı (A. Aksoy, Çev.) Ayrıntı.
44. Müller, F. (2015). Das entfremdete Ich. Kindheit und Weltwahrnehmung in Rilkes Lyrik/ Yabancılaşmış ben. Rilke liriğinde çocukluk ve dünya algısı. Grin. https://www.grin.com/document/345646.
45. Nietzsche, F. ([1883] 2012) Also sprach Zarathustra/Böyle buyurdu Zerdüşt, Gesammelte Werke (364 614) Anaconda.
46. Nalewski, H. (1978). Einführung, Rilke, Rainer M., Werke in Drei Bänden, Bd. I, (7-66). (Hg.) H. Nalewski. Insel.
47. Otto, R. (1991). Das Heilige. Über das Irrationale in der Idee des Göttlichen und sein Verhältnis zum Rationalen/ Kutsal: Tanrısallık idesinde usdışılık ve tanrısalın ussalla ilişkisi üzerine. C.H.Beck.
48. Postmann, N. (1995). Çocukluğun yokoluşu (K. İnal, Çev.) İmge.
49. Pöthe, Angelika (1991). Goethes Bilder von Kindheit. Überlegungen zu einem Thema der literarischen Öffentlichkeit im 18. Jahrhundert/Goethe’nin çocukluk imgeleri: 18. yüzyılın yazınsal çevresinde bu konu üzerine düşünceler. Zeitschrift für Germanistik, Neue Folge, 1(2), 330-340.
50. Reich, W. (1979). Faşizmin kitle ruhu anlayışı (B. Onaran, Çev.) Payel.
51. Richter, D. (1987). Das Fremde Kind. Zur Entstehung der Kindheitsbilder des bürgerlichen Zeitalters/ Yabancı çocuk: Burjuva çağında çocukluk imgesinin ortaya çıkışı üzerine, Fischer. (İçinde: Ewers H. H. (1989). Kindheit als poetische Daseinsform. Studien zur Entstehung der romantischen Kind heitsutopie im 18. Jahrhundert: Herder, Jean-Paul, Novalis und Tieck, Wilhelm Fink, 19).
52. Ricklefs, U. (1997). Bildlichkeit/İmgesellik. Fischer Lexikon Literatur A-F, U. Ricklefs (Hg.). Fischer, 260-320.
53. Rilke, R. M. (1974). Duineser Elegien. Die sonette an Orpheus/Duino Ağıtları ve Orpheus’a soneler. Insel.
54. Rilke, R. M. (1993). Duino Ağıtları. (C. Alkor, Çev.) İyi Şeyler.
55. Rilke, R. M. (1998). Malte Laurids Brigge’nin notları. (B. Necatigil, Çev.) Adam.
56. Rilke, R. M (1950). Briefe aus den Jahren 1914 bis 1926/1914-1926 yılları arasındaki mektuplar. Bd. II., (Hg. v. Rilke Archiv in Weimar und in Verbindung mit Ruth Sieber-Rilke). Insel.
57. Rilke R. M. (1978). Werke in Drei Bänden/Üç ciltlik yapıtları. Bd. I-II-III, (Hg.) H. Nalewski. Insel.
58. Rilke, R. M. (2009). Dua saatleri kitabı (Y. Özoğuz, Çev.) Yapı Kredi.
59. Rousseau, J. J. (2009). Emile. Bir çocuk büyüyor. Ü. Akagündüz (Yay. haz.) Selis.
60. Rösch, P. (2009). Die Hermeneutik Des Boten. Der Engel Als Denkfigur Bei Paul Klee und Rainer Maria Rilke/Ulağın yorumlanması: Paul Klee ve Rainer Maria Rilke’nin metinlerinde bir düşünce figürü olarak melek. W. Fink.
61. Rutschky, K. (1977). Schwarze Pädagogik. Quellen zur Naturgeschichte der bürgerlichen Erziehung/ Kara pedagoji. Burjuva eğitiminin doğal tarihine dair kaynaklar. Frankfurt a. Main/Berlin/Wien: Ullstein. (İçinde: Ewers H. H. (1989). Kindheit als poetische Daseinsform. Studien zur Entstehung der romantischen Kindheitsutopie im 18. Jahrhundert: Herder, Jean-Paul, Novalis und Tieck, Wil helm Fink, 15.
62. Rüdiger, B. (2009). Rainer Maria Rilke. Das lyrische Schaffen/Rainer Maria Rilke. Lirik Yaratımı. C. Bange.
63. Sarup, M. (1997). Post-yapısalcılık ve postmodernizm. Çev. A. B. Güçlü. Ark.
64. Sayın, Z. (2015). İmgenin pornografisi. Metis.
65. Stone, L. S. (2017). Rilke’s kinderstube: Phenomenology in childhood spaces/Rilke’nin çocukluk oda sı: Çocukluk mekânlarında fenomenoloji. The German Quarterly/ 90(4), 476-491.
66. Spinoza, B. D. ([1677] /2013). Ethica. Geometrik yöntemle kanıtlanmış ve beş bölüme ayrılmış ahlak (Ç. Dürüşken, Çev.) Kabalcı.
67. Tepebaşılı, F. (2015). Edebiyat bilimine giriş. Çizgi.
68. Vuilleumier, C. P. (2010). Heim und Unheimlichkeit bei Rainer Maria Rilke und Lou Andreas Salomé. Literarische Wechselwirkung/ Rainer Maria Rilke ve Lou Andreas-Salomé’nin eserlerinde ev ve tekinsizlik: Yazınsal etkileşim. Georg Olms.
69. Wahrig Deutsches Wörterbuch (1991). Bertelsmann Lexikon/Wahrig Almanca sözlük.
70. Wilpert, G. v. (1989). Sachwörterbuch der Literatur/Yazın terimleri sözlüğü. Kröner.
71. Ziss, A. (1982). Estetiğin temel kategorisi: İmge. Y. Şahan (Yay. haz.) Yazko çeviri, Mart-Nisan 1982, 166-169.