Memduh Şevket Esendal’ın Romanlarında Mizojinik Söylemin Yansımaları

Öz

Türk edebiyatında daha çok hikâyeci yönüyle tanınan ve Çehov tarzı hikâyenin önemli temsilcilerinden olan Memduh Şevket Esendal, farklı türlerde eser vermiş bir yazardır. Esendal, yalnızca hikâyeleriyle değil roman türündeki eserleriyle de adından söz ettirmiştir. Miras, Vassaf Bey, Ayaşlı ve Kiracıları adlarıyla yayımlanmış olan romanlarında, toplumun farklı kesimlerinden insanlara ve onların hayatlarına odaklanır ve bu eserlerinde âdeta toplumun panoramasını çizer. Öte yandan romanlarındaki kalabalık şahıs kadrosu içinde kadınlara geniş bir yer ayırmıştır. Söz konusu metinlerde kadınlar, hem anlatıcının hem de erkek roman kişilerinin gözünde toplumsal çözülmede ve dönüşümde aktif rol oynamışlardır. Özellikle toplumsal yozlaşmanın odağında hep kadınlar vardır. Bu durum anlatıcının kadınlara eril zihniyet bağlamında dahası nefrete varan bir algıyla yaklaştığını gösterir. Dolayısıyla bu eserlere mizojini bağlamında bir yaklaşım anlatıcının ve erkek roman kişilerinin kadına bakışını incelemek adına son derece anlamlıdır. Esendal ve eserleri üzerine günümüze kadar pek çok çalışma yapılmış olsa da tespit edebildiğimiz kadarıyla romanlarındaki kadınlara yönelik düşmanca yaklaşım üzerine detaylı bir çalışma yapılmamıştır. Buradan hareketle bu çalışmada Esendal’ın üç romanında öne çıkan eril söylem, bu durumun nedenleri ve mizojinik tavrın yansımaları irdelenmiştir. Çalışma esnasında nitel araştırma yöntemlerinden doküman incelemesi kullanılmıştır. Memduh Şevket’in romanlarındaki anlatıcının ve roman kişilerinin mizojinik bir yönelime sahip olduğu ve bu durumun ilk romandan son romana şiddetini artırarak sürdüğü görülmüştür.

Anahtar Kelimeler

• mizojini
• eril söylem
• kadın
• Türk romanı
• Memduh Şevket Esendal

Etik Beyan

Araştırma ve yayın etiği beyanı: Bu makale tamamıyla özgün bir araştırma olarak planlanmış, yürütülmüş ve sonuçları ile raporlaştırıldıktan sonra ilgili dergiye gönderilmiştir. Daha önce hiçbir yerde yayımlanmamış olup başka bir yere yayımlanmak üzere gönderilmemiş, herhangi bir bilimsel etkinlikte sunulmamıştır. Yazar, araştırma sürecinde etik ilkelere ve kurallara uymuştur. Yazarların katkı düzeyleri: Makale tek yazarlıdır. Etik komite onayı: Bu çalışma için etik kurul onayı gerekmemektedir. Finansal destek: Bu araştırma için herhangi bir finansal destek alınmamıştır. Çıkar çatışması: Bu çalışma ile ilgili herhangi bir çıkar çatışması bulunmamaktadır.

Reflections of Misogynistic Discourse in Memduh Şevket Esendal’s Novels

Öz

Known more for his stories in Turkish literature, Memduh Şevket Esendal, one of the important representatives of the Chekhovian story, is a writer who has written in different genres. In fact, he is a writer who has made a name for himself not only with his stories but also with his works in the novel genre. Focusing on the lives of people from different segments of society in his novels published under the titles Mofi ras, Vassaf Bey, Ayaşlı ve Kiracıları, the writer draws a panorama of society in these works. On the other hand, he has given a large place to women among the large cast of characters in his novels. In the texts in question, women have played an active role in social disintegration and transformation in the eyes of both the narrator and the male characters. Women are always at the center of social degeneration. This situation shows that the author-narrator approaches women in the context of a masculine mentality, and even with a perception that goes as far as misogyny. Therefore, an approach to these works in the context of misogyny is extremely meaningful to examine the perspectives of the author and the male characters he creates on women. Although many studies have been conducted on Esendal and his works, as far as we can determine, no detailed study has been conducted on the misogynistic approach towards women in his novels. Based on this, this study examines the masculine discourse that is prominent in Esendal’s three novels, the reasons for this situation, and the reflections of the misogynistic attitude. Document analysis, one of the qualitative research methods, was used during this study. It has been observed that the narrator and characters in Memduh Şevket›s novels possess a misogynistic inclination and this tendency intensifies from the first novel to the last.

Anahtar Kelimeler

• misogyny
• masculine discourse
• woman
• Turkish novel
• Memduh Sevket Esendal

Kaynakça

1. Altun, E. (2019). Türk milliyetçi- muhafazakârlığında mizojini: Peyami Safa’nın romanlarını okumak.
2. [Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi] Hacettepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
3. Ahmet Rasim (2017). Hamamcı Ülfet. Mavi Çatı.
4. Arslan, A.D. (2023). Memduh Şevket Esendal’ın romancı kimliği ve Ayaşlı ve Kiracıları’nın mektuplardaki hikâyesi. Akademik Dil ve Edebiyat Dergisi, 7(2), 790-808. https://doi.org/10.34083/ akaded.1316107
5. Beauvoir, S. (1972).K adın: Bağımsızlığa doğru (B. Onaran, Çev.) Payel.
6. Berktay, F. (1995).T ek tanrılı dinler karşısında kadın. Metis.
7. Cantek, Ş. & Cantek, L. (2011).“ Şehir Ona Yakışmadı”: Ayaşlı ile Kiracıları’nda mekânlar ve kadınlar. İdealkent, 2(4), 198-216. h ttps://dergipark.org.tr/tr/pub/idealkent/issue/36635/417223#article_cite
8. Çetişli, İ. (1991).M emduh Şevket Esendal. Kültür Bakanlığı.

9. Daumas, M. (2020). Kadın düşmanlığı. (B. Behramoğlu, Çev.) Kırmızı Kedi.
10. Devellioğlu, F. (2007). Osmanlıca-Türkçe ansiklopedik lûgat. Aydın.
11. Doğan, M. C. (2012). Memduh Şevket’in hikâyelerinde kadınlık durumu: “Bir Akşamüstü Kadın Olmak” ne kadar güç (Şerif Aktaş Armağanı ss.149-158) Kurgan.
12. Esendal, M. Ş. (2023a).M iras.YKY.
13. Esendal, M. Ş. (2023b).V assaf Bey. YKY.
14. Esendal, M. Ş. (2023c).A yaşlı ve Kiracıları. YKY.
15. Foseca, P. C. L. (2022). Literary misogyny and praise of women in the middle ages. Cambridge Scholars.
16. Gilmore, D. (2001. Misogyny and male malady. Universty of Pennsylvania Press.
17. Göle, N. (2014. Modern mahrem: Medeniyet ve örtünme. Metis.
18. Grosz, E. (2020). Uçucu bedenler: Bedensel bir feminizme doğru (K. Güler, Çev.) Notaben .He olland, J. (2019). Mizojini: Dünyanın en eski önyargısı- kadından nefretin evrensel tarihi (E. Okay, Çev.) İmge.
19. Kaplan, M. (2015. Hikâye tahlilleri. Dergâh.
20. Manne, K. (2018. Down girl: The logic of misogny. Oxford Universty Press.
21. Mungan, M. (2020. Hamamname. Metis.
22. Önertoy, O. (1991). Memduh Şevket Esendal’ın ilk romanı: Miras. Türkoloji Dergisi, 9(1), 9- 18. https://doi.org/10.1501/Trkol_0000000080
23. Plumwood, V. (2020). Feminizm ve doğaya hükmetmek (B. Ertür, Çev.) Metis.
24. Suveren, Y. (2022). Günümüz dünyasında kadın düşmanlığı (mizojini) ve görünümleri. Sakarya Üniversitesi Kadın Araştırmaları Dergisi, 1(1), 19-36. https://izlik.org/JA29PH85RJ
25. Şeker, A. (2019). Orhan Kemal, Kemal Tahir ve Yaşar Kemal’in romanlarında mizojinik söylemlerin analizi. RumeliDE Dil ve Edebiyat Araştırmaları Dergisi, (15), 136-146. doi: 10.29000/ rumelide.580486
26. Uçar, G. (2024). Memduh Şevket Esendal’ın eserlerinde kadın [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi] Muş Alparslan Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
27. Yeşilyurt. T. (2022). Cemal Süreya ve kadın korkusu. Söylem Filoloji Dergisi, 7(3), 769-776.