PLAUTUS’UN “AMPHITRYON” ADLI ESERİ İLE MOLIÈRE VE HEINRICH VON KLEIST UYARLAMALARINDA METİNLERARASILIK

Öz

Çalışmanın amacı, Plautus’un “Amphitryon” adlı eserinin Molière ve Kleist tarafından nasıl uyarlandığını irdelemek, uyarlama sırasında yapılan değişiklikleri inceleyerek yazıldıkları döneme, kültüre ve topluma ait ne gibi izler taşıdığını ortaya koymaktır. Antik dönemde yazılmış bu eser 17. ve 18. yüzyılda yeniden ele alınarak uyarlanmıştır. Bu yüzden çalışma, metinlerarasılık yöntemini kullanmayı gerektirmektedir. “Amphitryon” bir mitostan yola çıkılarak yazılmış bir oyundur. Uyarlamalarda ise bu kurgu hiçbir şekilde değiştirilmemiştir. Amphitryon karakter bakımından hep aynı özellikleri sergilerken, etrafındaki oyun kişilerinin dönem geçtikçe daha baskın karakterler olarak ortaya çıkması en çarpıcı unsur olarak görülmektedir. Özellikle Zeus’un masum suçludan, hırslı ve zalim bir suçluya dönüşü bunun en açık örneğidir. Eser farklı dönemlerde yeniden yazılmış olsa da ana konusu, kahramanları, işlenen motifler aynı şekilde okuyucuya sunulmuş; yalnızca bazı motifler, karakterlerin bazı özelliklerinde değişiklikler yapılmıştır ki bu, dönemin şartlarının gerektirdiği bir yeniliktir. Sonuç olarak iki yazar da her ne kadar kendi dönemlerindeki tiyatro anlayışlarına, etkilendikleri akımlara bağlı kalmaya çalışsalar da ana metinden kopamamışlardır.

Anahtar Kelimeler

• Amphitryon, Molière, Kleist, metinlerarasılık, uyarlama

Öz

The aim of this paper is to analyse how Molière and Kleist adapted Plautus’s “Amphitryon” to study the changes made during this adaptation and to present the traces of periods when the plays were written, and their cultural and social characteristics. This play written in the Antiquity was rewritten and adapted in the 17th and 18th centuries. Intertextual method has been used in this study. Amphitryon is a play adapted from a myth and in the three plays adapted the structure was never changed. In the adapted plays Amphitryon has always the same characteristics as a character, but the other characters have gradually become more dominant in the plays adapted. Especially, Zeus’s becoming an ambitous and a cruel criminal from being an innocent offender is an outstanding example. Although “Amphitryon” was rewritten in different periods, its main theme, characters and motifs were presented to the readers in the same way. However, some motifs and some features of the characters have been subject to some changes, which is required by the social and cultural conditions of the periods plays were written. As a result, it has been observed that both Molière and Kleist have followed the main characteristics of “Amphitryon” though they have adopted the notions of theatre in their own periods.

Anahtar Kelimeler

• Amphitryon, Molière, Kleist, intertexuality, adaptation

Kaynakça

1. Aktulum, Kubilay. Metinlerarası İlişkiler. Öteki Yayınevi. Ankara, 1999.
2. Altar, Cevad Memduh. Sanat Felsefesi Üzerine. Yapı Kredi Yayınları. İstanbul. 1996.
3. Aristoteles. Poetika. Remzi Kitabevi. İstanbul, 2008.
4. Corneille, Pierre. “Discourses”, European Theories of the Drama, 1660.
5. Erhat, Azra. Mitoloji Sözlüğü. Remzi Kitabevi, 12. Basım. İstanbul, 2003.
6. Kleist, Heinrich von. Amphitryon. Yapı Kredi Yayınları. İstanbul, 1994.
7. Molière. Amphitryon. Maarif Matbaası. Ankara, 1943.
8. Molière, J.B.P. “La Critique de l’Ecole des Fammes”, European Theories of the Drama. Baret H. Clark. 1663.

9. Ögeyik, Muhlise Coşkun. Metinlerarasılık ve Yazın Eğitimi. Anı Yayıncılık. Ankara, 2008.
10. Plautus. Amphitryon. Maarif Matbaası. Ankara, 1943.
11. Plautus. Çömlek ve Diğer Oyunlar. Çev. Nurullah Ataç. Hürriyet Yayınları. İstanbul, 1974.
12. Sinanoğlu, Nüzhet Haşim. Grek ve Romen Mitolojisi. Analiz Basım-Yayın. İstanbul, 1999.
13. Şener, Sevda. Dünden Bugüne Tiyatro Düşüncesi. Dost Kitabevi. 2008.