ÇIFIT ADINA DAİR

Öz

Bu makalede Orta ve Yeni Çağlar İslâm coğrafyasında Yahudileri işaret etmek veya birer Yahudi yerleşim iskân yeri olduğunu göstermek için kullanılan ve sonradan çeşitli ve farklı anlamlara gelen Farsça kökenli çıfıt sözcüğünün etimolojik serüvenini özellikle Osmanlı toponomik kayıtları ışığında ortaya koyduk. Bu sözcük zaman içinde şu üç anlamda kullanılır olmuştur: 1. Kadim zamanlarda bir Yahudi cemaatinin oturduğu eski kaleler ile meskûn yerler; 2. Müslüman kentlerinde kendi mahallesinde oturan Yahudilerin dışarıya çıkış kapıları ile iş yaptıkları mekânlar; 3. Bir zamanlar korsan ve haydut yuvası olarak kullanılmış muhkem kaleler ile adalar

Anahtar Kelimeler

• Karaim, Yahudi, Çıfıt, Osmanlı, Kırım, Bodrum, İstanbul

On Çıfıt (Chifoot) Names

Öz

In this article, we put forward entomological source of word çıfıt, a Persian origin, meant in different meanings, especially in the light of Ottoman topologic records in Medieval and Newage Islamic geography, to point out Jews or to show a Jews settlement. This word has been used in three ways: 1. castles and residential districts formed by Jews in ancient times, 2. Outdoors of Jews habited in Moslem urbans and residential places, 3. Strong castles and islands used by pirates and bandits households in a time.

Anahtar Kelimeler

• Karaim, Jews, Chifoot, Ottoman, Crimea, Bodrum, and İstanbul

Kaynakça

1. “Bahçekapı”, Dünden Bugüne İstanbul Ansiklopedisi, C.I, İstanbul, 1993.
2. “Mahalle”, TDV İslâm Ansiklopedisi, C.XXVII, Ankara, 2003.
3. Acaroğlu, M. Türker; Bulgaristan’da Türkçe Yer Adları Kılavuzu, Ankara, 1988.
4. Anonim Tevârih-i Âl-i Osman- F. Giese neşri-, yay. N. Azamat, İstanbul, 1992.
5. Bacqué-Grammont, Jean-Louis; “Pîrî Reis’in Kitâb-ı Bahriyye’sinde Bodrum Yarımadası”, Osmanlılardan Günümüze Her Yönüyle Bodrum Sempozyumu (24-26 Ekim 2007), Bodrum, 2008.
6. Bahar, Beki L.; Bir Zamanlar Çıfıt Çarşısı, İstanbul, Pan, 2010.
7. Beaufort, Sir Francis; Karamania, London, 1817.
8. Evliyâ Çelebi Seyâhatnâmesi, C.I, yay. R. Dankoff-S. A. Kahraman, İstanbul, 2006.

9. Evliyâ Çelebi Seyâhatnâmesi, C.IX, yay. Y.Dağlı-S.A.Kahraman-R.Dankoff, İstanbul, 2005.
10. Evliyâ Çelebi Seyâhatnâmesi, C.VII, yay. Y.Dağlı-S.A.Karaman-R.Dankoff, İstanbul, 2003.
11. Fraşeri, Şemseddin Sami; Kamûs-ı Türkî, Dersaadet, 1901
12. Freidenreich, Harriet P. The Jews of Yugoslavia, Philadelphia, Philadelphia, 1979.
13. Güleryüz, Naim; Türk Yahudileri Tarihi, C.I, İstanbul, 1993.
14. Hamilton, W. J.; Researches in Asia Minor, Pontus and Armenia, C.II, London, 1842.
15. Hasluck, Frederick William; Christianity and Islam under the Sultans, Vol.II, İstanbul, 2000.
16. İbn Bibi, El-Evamirü’l-Ala’iye fi’l-Umuri’l-Ala’iye, C.II, çev. M. Öztürk, Ankara, 1996.
17. İbn Hurdazbih, Yollar ve Ülkeler Kitabı, çev. M. Ağarı, İstanbul, Kitabevi, 2008.
18. Koçu, Reşad Ekrem; İstanbul Ansiklopedisi, C.VII, İstanbul, 1965.
19. Konya Vilayeti Sâl-nâmesi-4 (1288/1871 Konya Yıllığı), Konya, 2008.
20. Konya Vilayeti Sâl-nâmesi-6 (1290/1873 Konya Yıllığı), Konya, 2008.
21. Kömürciyan, Eremya Çelebi; XVII. Asırda İstanbul, yay. K. Pamukciyan, İstanbul, 1988.
22. Kuzgun, Şaban; Hazar ve Karay Türkleri, Ankara, 1993.
23. Lewis, Bernard; İslam Dünyasında Yahudiler, çev. B. S. Şener, İstanbul, 1996.
24. Nâsır-ı Hüsrev, Sefername, çev. A. Tarzi, İstanbul, 1967.
25. Oral, Mustafa; “Çufut/Iudaios Kalesi”, Folklor/Edebiyat, Nu.XV/57 (Temmuz 2009), s.145-153.
26. Pîrî Reis, Kitab-ı Bahriye, yay. E. Z. Ökte, C.I-IV, İstanbul, 1988.
27. Ramsay, William M.; The Historical Geography of Asia Minor, London, 1890.
28. Runesson, Anders (ed); Ancient Synagogue from its Origins to 200 C.E., Leiden, 2008.
29. Schick, I. Cemil; “Osmanlılar, Yahudiler ve Azınlıklar”, Tarih ve Toplum, Nu.29 (Mayıs 1986). Sevin, Veli; Anadolu’nun Tarihi Coğrafyası, C.I, Ankara, 2007. Sperca, Willy; Yüzyılın Başında İstanbul, çev. R. Köymen, İstanbul, 1989. Türkçe Sözlük, Ankara, TDK, 2005. Türkiye’de Meskûn Yerler Kılavuzu, C.II, Ankara, 1946. Çıfıt Adına Dair
30. Özet: Bu makalede Orta ve Yeni Çağlar İslâm coğrafyasında Yahudileri işaret etmek
31. veya birer Yahudi yerleşim iskân yeri olduğunu göstermek için kullanılan ve sonradan
32. çeşitli ve farklı anlamlara gelen Farsça kökenli çıfıt sözcüğünün etimolojik serüvenini
33. özellikle Osmanlı toponomik kayıtları ışığında ortaya koyduk. Bu sözcük zaman içinde şu
34. üç anlamda kullanılır olmuştur: 1. Kadim zamanlarda bir Yahudi cemaatinin oturduğu eski
35. kaleler ile meskûn yerler; 2. Müslüman kentlerinde kendi mahallesinde oturan Yahudilerin
36. dışarıya çıkış kapıları ile iş yaptıkları mekânlar; 3. Bir zamanlar korsan ve haydut yuvası
37. olarak kullanılmış muhkem kaleler ile adalar.
38. Anahtar Sözcükler: Karaim, Yahudi, Çıfıt, Osmanlı, Kırım, Bodrum, İstanbul
39. On Çıfıt (Chifoot) Names
40. Abstract: In this article, we put forward entomological source of word çıfıt, a Persian
41. origin, meant in different meanings, especially in the light of Ottoman topologic records in
42. Medieval and Newage Islamic geography, to point out Jews or to show a Jews settlement.
43. This word has been used in three ways: 1. castles and residential districts formed by Jews
44. in ancient times, 2. Outdoors of Jews habited in Moslem urbans and residential places, 3.
45. Strong castles and islands used by pirates and bandits households in a time.