Kadın ve Kadınlığa Dair II. Meşrutiyet Dönemi Dergilerinden Yansımalar (1908-1918)
Öz
Kadın tarihi üstüne yapılan çalışmaların niteliği ve niceliği pek çok bilimsel çalışmanın
yayımlanmasıyla günden güne artmaktadır. Burada dikkat edilmesi gereken nokta yayım
dünyasında yaşanan bu zenginleşmenin geçmişidir. On dokuzuncu yüzyılın ortalarında
başlayan kadın eksenli dergiler çıkartma veya dönemin dergilerinde kadın eksenli konuları
irdeleme çabası İttihat ve Terakki dönemine gelindiğinde Meşrutiyet’in yeniden ilanının getirdiği
ortama uygun zengin bir birikimle somutlaşacaktır. Düşünsel birikimin hareketliliğini
ve yayılımını sağlayan dergiler, geçmişin anlamlandırılmasında araştırmacılar için vazgeçilemez
kaynaklar olduklarından kadın tarihinin açığa çıkartılmasında da oldukça önemlidirler.
Meşrutiyet’in 1908’de ilanı sonrasında atılan adımlar erkekler kadar kadınları da etkilemiş,
eğitim, hukuk ve siyaset alanlarında atılan çoğu adım kadınları toplumsal yaşama dâhil ederek
etraflarını algılamalarında belirleyici olmuştur. Algılamanın boyutlarını belirleyenin dergiler
olduğunu söylemek şüphesiz ki yanlış olmayacaktır. Sanayi Devrimi sonrasında bilginin
üretiminin ve yayılımının hızlanmasıyla Osmanlı Devleti’nde Kadınlar Dünyası, Mahasin,
Demet, Hanım, Genç Kadın, İçtihat, Sebilürreşâd, Felsefe Mecmuası, Türk Yurdu, Hanımlar
Âlemi, Kadınlık, Büyük Mecmua gibi pek çok dergi yayımlanmıştır. Bu dergilerde kadının
geçmiş ve iktidarla ilişkisi, ataerkilliğin çizdiği sınır, erkeğin modern-geleneksel bakış açılarında
kadına nasıl yaklaştığı, siyasal katılımın varoluş sürecindeki önemi, felsefenin, ahlakın
ve feminizmin kadın üstüne fikirleri faklı bakış açılarından hareketle kadınlık bağlamında
ele alınmıştır. Dergiler sayesinde kadınların düşündükleri ve istedikleri, hem kadınları hem
de erkekleri tartışma konusu haline getirerek Osmanlı arşivlerinde kadını somutlaştırmıştır.
Artık Sabiha Zekeriya, Şukufe Nihal, Halide Edib, Feriha Kamuran, Fatma Aliyye, Hatice
Refik, Fezviye Abdülreşit, Emine Semiyye gibi eğitimli kadın simaları dönemin eğitimli erkek
simalarının yanında ya da karşısında özgün fikirleriyle kadınların hak taleplerini gündeme
taşımaktadırlar.
Anahtar Kelimeler
Reflections of Women and Femininity in the Journals of Second Constitutional Monarchy Period (1908-1918)
Öz
The quantity and quality of researches made regarding the history of women increase
day by day thanks to publication of many scientific studies. The point that needs attention
is the history of this richness in the world of publication. The effort to publish women-based
journals and dealing with women-based issued in the journals of the time dates back to middle of the nineteenth century materialised with a rich experience thanks to the declaration
of second Constitutional Monarchy under the rule of Ittihat ve Terakki (Union and Progress)
Party. Making distribution and activity of the intellectual experience possible, journals are
very important in revealing the history of women because they are indispensible resources
for giving the meaning of past. The steps that were taken after the Constitutional Monarchy,
which was declared in 1908, affected women as much as men. The steps taken, most of which
were in the field of education, law and policy fields of activity included women into the social
life and were determinant in their understanding their environments. It is clearly wrong to
say that journals determined their perception level. As production and distribution of information
speeded after the Industrial Revolution, many journals such as Kadınlar Dünyası,
Mahasin, Demet, Hanım, Genç Kadın, İçtihat, Sebilürreşad, Felsefe Mecmuası, Türk Yurdu,
Hanımlar Alemi, Kadınlık, Büyük Mecmua were published in Ottoman Empire. In these
journals; women’s history and their relations with the ruling power, importance of political
participation in the existence procedure, view of philosophy, moral and feminism regarding
women were analysed in context of femininity. Thanks to the journals, the thoughts and
desires of women materialised in the archive of Ottoman by handling both women and men.
Together or against the male intellectuals of the time, such intellectual women as Sabiha Zekeriya,
Şukufe Nihal, Halide Edib, Feriha Kamuran, Fatma Aliyye, Hatice Refik, Fezviye Abdülreşit,
Emine Semiyye put the rights and demands of women with their particular thoughts.
Anahtar Kelimeler
