İBN HALDUN’DA ASABİYYE OLGUSUNUN İŞLEVLERİ VE TOPLUMSAL TEMELLERİ

Öz

İbn Haldun’un “sosyal bilimlerin 14. yüzyıldaki öncüsü” olarak gösterilmesinin temel nedeni, onun, toplumsal olayları incelerken kullanmış olduğu bilimsel yöntemdir. Bu yöntem anlayışı toplumsal olay ve olgular arasındaki nedensellik ilişkisini keşfetme çabası ve tümevarımcılık olarak özetlenebilir. Makalemizde, İbn Haldun’un incelemiş olduğu çok sayıda toplumsal değişken arasından asabiyye olgusuna odaklanılmış, İbn Haldun’un asabiyye olgusunun toplumsal belirleyicileri ve sonuçlarına ilişkin sosyolojik saptamaları konu edinilmiştir. Başlıca literatür kaynağı olarak Mukaddime’nın Türkçeye yönelik iki ayrı çevirisinden yararlanılmıştır. Sonuç bölümüne gelindiğinde, İbn Haldun’a göre asabiyye olgusunun devlet kurmak, ülke savunması ve başka kavimlere üstünlük sağlamak biçiminde toparlayabileceğimiz üç temel toplumsal işlevi bulunmaktadır. Bununla birlikte İbn Haldun, asabiyye olgusunun temelindeki toplumsal-ekonomik gerçekliği de inceleme kapsamına almaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Materyalist yöntem, Determinizm, Devlet, Toplumsal Yapı

FUNCTIONS AND SOCIAL FOUNDATIONS OF IBN KHALDUN’S ASABIYYAH

Öz

The primary reason why Ibn Khaldun is regarded as “the pioneer of the 14th Century Sociology”, is the scientific methodology he adopted so as to examine and describe social events. This methodological approach can be summarized as a combination of induction and the attempt to understand the causal relationship between social events and phenomena. For the purpose of the present study, the asabiyyah concept was chosen as the focal concern out of numerous social variables that Ibn Khaldun examined, and his sociological findings on social determiners, and results of this particular concept were discussed. The researcher used two translations of Muqaddimah as the primary sources. To conclude, the asabiyyah serves three basic social functions, namely founding a state, protecting the country, and ruling over other tribes. Moreover, Ibn Khaldun also investigates the socio-economic reality which underlies the asabiyyah.

Anahtar Kelimeler

• Materialist method, Determinism, State, Social Structure

Kaynakça

1. gürkan, ülker, Hukuk Sosyolojisi Açısından İbn Haldun, ankara üniversitesi hukuk Fakültesi dergisi, 24(1), s. 223-246, 1967.
2. ibn haldun, Mukaddime, 1. Cilt, (Çeviren: Süleyman uludağ), dergah yayınları, istanbul, 2009.
3. ibn haldun, Mukaddime, 1. Cilt, (Çeviren: Turan dursun), kaynak yayınları, istanbul, 2013.
4. hassan, ümit, İbn Haldun, Metodu ve Siyaset Teorisi, doğu-batı yayınları, ankara, 2010.
5. yıldız, Mustafa, İbn Haldun’un Tarihselci Devlet Kuramı, Felsefe ve Sosyal bilimler dergisi, Sayı:10, s.25-55, 2010.