Melayê Cizîrî ve Diwan Okuma Geleneği

Medrese öğrencileri ve hocaları doğu ve güneydoğu Türkiye’de yer alan medreselerin

avlusunda on altıncı yüzyıl âlim ve mutasavvıfı Melayê Cizîrî’nin Dîwan’ını makamlı bir

şekilde okumaktadırlar. Arapçaya dayalı dinî ilimlerin yanı sıra Dîwan okumak bu medreselerde

bir gelenek oluşturarak bu medreselerin sembolik gösterenlerinden biri haline gelmişlerdir.

İslâm geleneğinde medrese-tekke, dini-tasavvufi ilimler ayrılığı düşünüldüğünde Dîwan’ın

medreselerde sahip olduğu yer açıklanması gereken bir durum olarak ortaya çıkmaktadır. Bu

makale sûfî bir şairin ve Dîwan’ının hangi tarihsel ve kültürel dinamiklerin neticesinde bölge

medreselerinin sembolü haline geldiğini ve makamlı bir şekilde okunduğunu antropolojik

bir perspektiften incelemeyi amaçlamaktadır. Müslümanların tarihi boyunca iki temel eğilim

İslam’ın anlaşılmasında ve hayata geçirilmesinde başat olmuştur. Bunlardan birisi medrese

ve burada tedris edilen Arapça dinî ilimlere dayalı evrenselci eğilimidir. Diğeri ise İslâm’ın

yerel estetik beğenilerine göre şekillenen daha tikel ve yerel bir eğilimdir. Bununla birlikte

bu iki eğilim, birbirinden izole edilmiş olmayıp bir diğerinin sınırını sürekli olarak aşmış, ara

form ve kurumlar meydana getirmeye çalışmışlardır. Bir medrese âlimi ve sûfî şair tarafından

yazılan ve medrese mensupları tarafından makamlı bir şekilde medreselerin avlusunda

okunan Dîwan, İslam tarihinde inşa edilmiş fiziki ve epistemolojik sınırların aşındırıldığı bir

örnek olarak değerlendirilebilir.