Halide Edip Adıvar’ın “Tatarcık” Romanında Sosyal/Kültürel Değişimin İzleri
Öz
Halide Edip Adıvar, erken Cumhuriyet dönemindeki toplumsal değişme ve modernleşme
sorunsalını ele aldığı Tatarcık Roman’ında Batılılaşmanın getirdiği yabancılaşmayı konu
etmektedir. Tatarcık romanı ilk olarak 1939 yılında Yedigün dergisinde yazı dizisi olarak
yayınlanmış, 1968’den sonraki baskılarında ise sadeleştirilerek yayınlanmıştır. Bu çalışmada
Tatarcık romanı, dönemin bireysel ve toplumsal değişme ile ilgili özellikleri çerçevesinde
analiz edilmekte ve nitel bir değerlendirmeye tabi tutulmaktadır. Bu amaçla, öncelikle Halide
Edip Adıvar’ın yaşamı ve eserleri kısaca tanıtılmakta ve Tatarcık romanı genel hatlarıyla
özetlenmektedir. Ardından da Tatarcık romanındaki sosyal/kültürel değişmenin izleri tartışma
konusu edilmektedir. Roman, Cumhuriyet ile birlikte değişen değer ve değer yargılarını,
yaşayış tarzlarını, maddi ve manevi kabulleri ve bunlara yöneltilen bakışları edebi bir üslupla
harmanlayarak aktarmaktadır. Bu çalışmada da romandaki sosyal/kültürel değişmenin izleri
modernleşme/batılılaşma ekseninde ele alınarak gözlemlenen değişim dinamikleri, dini değerler,
eğitim, kadına bakış, alafranga kültür, kültürel yozlaşma vb. temaları ile tartışılmaktadır.
Romanda, ayrıca toplumsal sorunların birer aktarıcısı/taşıyıcısı görevini gören karakterlerin,
modernleşmeyi biçimsel olarak kabullenenler ve içselleştirenler olarak farklılaştıkları
gözlenmiş ve karşılaşılan toplumsal sorunların kaynağında ise dönemin bir geçiş dönemi
olmasından kaynaklandığı sonucuna varılmıştır. Tatarcık karakteri, dönemin kadınlarını doğrudan
temsil etmiyor olsa da, yaşanılan değişim sürecinde adeta Doğu ve Batı’nın kültürel
bir sentezi olarak somutlaşmaktadır ve bu bağlamda dönemin Batılılaşma idealinin kendisini
temsil ettiği düşünülmektedir.
Anahtar Kelimeler
Kaynakça
- Alver, Köksal (Ed.) (2004). Edebiyat Sosyolojisi, Ankara: Hece Yayınları.
- Bekiroğlu, Nazan (1999). Halide Edip Adıvar, İstanbul: Şule Yayınları.
- Boran, Behice (1992). Edebiyat Yazıları, İstanbul: Sarmal Yayınevi.
- Calayir Küçükgörmen, G. (2010). ‘Halide Edip Adıvar’ın romanlarında kadın ve kadın eğitimi’. (Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Dokuz Eylül Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Orta Öğretim Sosyal Alanlar Eğitimi Anabilim Dalı, İzmir.
- Enginün, İnci (1978). Halide Edib Adıvar’ın Eserlerinde Doğu ve Batı Meselesi, İstanbul: Edebiyat Fakültesi Matbaası.
- Er [Uğuzman], Tülay (1986). Kemal Tahir’in Altı Romanının Halkbilimsel Açıdan Değerlendirilmesi. Feryal Matbaacılık San. ve Tic. Ltd. Şti.
- Er [Uğuzman], Tülay (1987). ‘Sinekli Bakkal Romanında Kültürel Öğeler ve Kültürel Süreçler’, G.Ü. Gazi Eğitim Fakültesi Dergisi, 3(1), 49-65.
- Mardin, Şerif (1991). Türk Modernleşmesi, Makaleler IV, İstanbul: İletişim Yayınları.
Ayrıntılar
Birincil Dil
Türkçe
Konular
Sanat ve Edebiyat
Bölüm
Araştırma Makalesi
Yazarlar
Türkan Fırıncı Orman
*
Bu kişi benim
Yayımlanma Tarihi
15 Ocak 2016
Gönderilme Tarihi
15 Mayıs 2015
Kabul Tarihi
1 Temmuz 2015
Yayımlandığı Sayı
Yıl 2016 Cilt: 22 Sayı: 85