PALEOLİTİK ÇAĞDA MEZARLAR ve ÖLÜM KAVRAMI
Öz
Tarih öncesi devirlerde ölüm kavramı ve mezar uygulamalarının en erken ne zaman
başladığı ve ölülerini gömen ilk insanların bunu hangi amaçlarla yaptıkları tartışmalı bir
konudur. Paleolitik Çağ’da yaşamış insanların sembolik dünyalarıyla ilişkilendirilen ve
mezar olarak tanımlanan buluntu alanları bu anlamda en çok dikkat çeken materyallerdir.
Bu tür buluntu alanları Afrika, Asya ve Avrupa kıtalarında yer alan yerleşim yerlerinde
en azından 100,000 yıl öncesinden bilinmektedir. Çalışmamız bu yerleşim alanlarında
mezar olarak tanımlanmış buluntuları ve bunlarla ilişkili görünen diğer verileri eldeki
bilgiler ışığında değerlendirmek ve bunların açıklanmasında gerekli olan bazı önemli
süreçleri özetlemeyi amaçlar. Simgesel düşünce, din ve ritüel uygulamalarla da
açıklanmaya çalışılan paleolitik mezarları ve içlerinden çıkan buluntular, bu zamanlarda
yaşamış insanların soyut ve manevi dünyalarıyla ilgili birtakım ipuçları da vermektedir.
Bu durum ‘simgesel düşünce’, ‘öteki dünya’ veya ‘din’ anlayışının çok erken zamanlarda
başlamış olabileceğine işaret eder. ‘Yamyamlık’, ‘kafatası kültü’ ve mezarlarda aşı
boyası gibi bulgulardan yola çıkılarak açıklanmaya çalışılan ‘yeniden doğuş umudu’
veya ‘ruh anlayışı’ gibi ortaya atılan daha pek çok kavram konunun önemini ortaya
koyar. En erken mezar olarak tanımlanan bulgularla Orta Paleolitik (Mousterian)
dönemde karşılaşılmakta ve Üst Paleolitik dönemde (Gravettian ve Magdelenian
evrelerde) bunların çok daha karmaşık bir hal almaya başladıkları görülmektedir. Bu
bağlamda çalışmamızın kronolojik sınırlaması Paleolitik Çağ olarak belirlenmiştir. Orta
Paleolitik döneme tarihlenen anatomik açıdan modern görünümlü Homo sapiens ve
Homo neandertalensis ile ayrıca Üst Paleolitik dönemin sonlarına tarihlenen ve mezar
olarak tanımlanan Homo sapiens buluntu alanları çalışmamız kapsamında ele alınmıştır.
Anahtar Kelimeler
Kaynakça
- Aldhouse-Green, Stephan ve Pettitt, B. Paul (1998). “Paviland Cave: Contextualizing the Red Lady,” Antiquity Vol. 72, Issue 278 (Dec), s. 756-772, doi: http://dx.doi.org/10.1017/ S0003598X00087354
- Alt, Kurt, W., S. Pichler, W. Vach, B. Klima, E. Viček ve J. Sedlmeier (1997). “Twenty-five thousand-year-old triple burial from Dolni Věstonice: An ice-age family?,” American Journal of Physical Anthropology Vol. 102, Issue 1 (Jan), s. 123-131, doi: 10.1002/ (SICI)1096-8644(199701)102:1<123::AID-AJPA10>3.0.CO;2-2
- Barham, Lawrence (2002). “Backed tools in Middle Pleistocene central Africa and their evolutionary significance,” Journal of Human Evolution, Vol. 43, Issue, 5 (Nov), s. 585-603, erişim: http://in-africa.org/wp-content/uploads/2012/12/Barham-2002-JHEbacked- tools-in-MPle-Africa-Twin-Rivers.pdf, doi: 10.1006/jhev.2002.0597
- Bar-Yosef, Ofer, B. Vandermeersch, B. Arensburg, P. Goldberg, H. Laville, L. Meignen, Y. Rak, E. Tchernov ve A.M. Tillier (1986). “New data on the origin of modern man in the Levant,” Current Anthropology Vol. 27, No.1, (Feb), s. 63-65, doi: 10.1086/203389
- Bar-Yosef, Ofer, B. Vandermeersch, B. Arensburg, A. Belfer-Cohen, P. Goldberg, H. Laville, L. Meignen, Y. Rak, J.D. Speth, E. Tchernov, A.M. Tillier ve S. Weiner (1992). “The excavations in Kebara Cave, Mt. Carmel: Comments and Replies,” Current Anthropology Vol. 33, No. 5, (Dec), s. 497-550, erişim: http://www.jstor.org/ stable/2743915
- Belfer-Cohen, Anna ve Hovers, Erella (1992). “Mousterian and Natufian burials in the Levant,” Current Anthropology Vol. 33, No. 4 (Aug-Oct), s. 463-471, erişim: http:// www.jstor.org/stable/2743875
- Bergounioux, Frederic Marie (1958). “Spiritualité,” de l’homme de Néandertal içinde ed. G. H. R. von Koenigswald, Hundert Jahre Neanderthaler, Kemink en Zoon, Utrecht, s. 151–166.
- Blanc, Alberto (1961). “Some evidence for the ideologies of early man,” Social life of early man içinde ed. S. L. Washburn, Viking Fund Publications in Anthropology 31, s. 119- 136.
Ayrıntılar
Birincil Dil
Türkçe
Konular
Sanat ve Edebiyat
Bölüm
Araştırma Makalesi
Yazarlar
Murat Karakoç
*
Bu kişi benim
Yayımlanma Tarihi
1 Ağustos 2016
Gönderilme Tarihi
7 Ağustos 2015
Kabul Tarihi
16 Kasım 2015
Yayımlandığı Sayı
Yıl 2016 Cilt: 22 Sayı: 87