Azerbaycan Türklerinin Atasözlerine Yansıyan Toprak Olgusu

Ait olduğu toprağın, temel değer ve yargılarını, düşünce sistemlerini, din ve ahlâk

anlayışlarını belli bir kalıp içinde söyleyen atasözleri, diğer Türk topluluklarında

olduğu gibi, Azerbaycan Türkleri için de önemli sözlü kültür ürünlerindendir. Belli

bir kompozisyon içerisinde, akılda tutmayı kolaylaştıran edebȋ sanatlardan da

faydalanarak ortaya konulan atasözleri, çeşitli konu ve temalarda olabilmektedir.

Bu bağlamda toprak, Azerbaycan Türklerinin duruş, tavır ve zihniyetlerini dışa

vuran özlü sözler olarak merak uyandırmaktadır. Makalede, Azerbaycan Türklerinin

atasözlerine yansıyan toprak olgusu üzerinde, örneklerden hareketle durularak,

bu olgunun ağırlıklı olarak hangi unsurlar üzerinde yoğunlaştığı sorgulanmıştır.

Atasözü örnekleri, Cәlal Bәydili (Mәmmәdov) tarafından hazırlanan Atalar Sözü,

Bәhlul Abdulla’nın 2001 yılında yayımlanan Azәrbaycan Şifahi Xalԛ Әdәbiyyatı

ve Göksel Öztürk tarafından hazırlanan Azerbaycan Atasözleri ve Deyimleri adlı

yüksek lisans tezinden alınmıştır. Çalışma ile Azerbaycan Türklerinin toprakla ilgili

atasözlerinin; yaşanılan yer (vatan) anlamı etrafında yoğunlaştığı, vatanın güzel-liği, kutsallığı, vatana sahip çıkmak gerektiği, vatandan ayrı kalma acısı, toprağa

emek vermek gerektiği gibi konuları öne çıkardığı tespit edilmiştir. Bunun yanı

sıra toprağın, canlı bir unsur olarak algılanması, bolluk, bereket, zenginlik kaynağı

olması, toprağı işlemenin gerekliliği gibi konuların vurgulandığı görülmüştür. Tespit

ve değerlendirmelerin, Azerbaycan Türklerinin geleneksel dünya görüşleriyle

ilgili bilgilerimize toprak, vatan ve emek bağlamında katkıda bulunması beklenmektedir.