Bingöl ve Tunceli Yöresinde Yaşayan Şafii ve Alevilerde Nazar ve Uğurla İlgili İnanış ve Uygulamalar

İnsanlık var olduğundan beri varlığı, yaşamı ve doğayı anlamlandırabilmek adına

bilimsel bir yaklaşım sergilerken bazen de bir türlü anlamlandıramadığı konuları

gerçeklik payı olsun veya olmasın korku ve çaresizlikle doğaüstü bir güce, inanca

bağlayarak yorumlamıştır. Bu inanç ve yönelişte gizli güçlerden korkma, uğur, geleceği

öğrenme gibi duygu ve istemler yer alırken bunların bir kısmı dinî kaynakları

referans almakta, bir kısmı da doğa ve doğaüstü özelliklerden izler taşımaktadır.

Söz konusu inanışlar ve uygulamalar arasında nazar ve uğur ayrı öneme sahip

olup özünde birçok konuya dair önemli bilgiler barındırmaktadır. Bu kapsamda

çalışmamızda halk bilimi ve kültürel değerler bakımından nazar ve uğur ile ilgili

inanış ve uygulamaların Bingöl ve Tunceli yöresinde yaşayan Şafii ve Alevilerdeki

yansımaları değerlendirilmektedir. Yazılı kaynakların yanında saha araştırması

ve derlemelerle sözlü kaynaklardan da yararlanılmaktadır. Nazar ve uğur ile ilgili

inanışlarda İslamî özelliklerle birlikte, bölgede etkin olan İslam öncesi dönemlerin

farklı inanış ve ritüelleriyle kökleri semavî dinler öncesine uzanan pagan inanışlar

ve atalar kültünden izler olduğu görülmektedir. Özellikle Alevilerde dikkat çeken

Şamanizm, Yaresan ve Zerdüşt tesiri yanında yine hem Alevi hem de Şafiilerde

İslam diniyle birlikte Musevîlik ve Hıristiyanlık gibi diğer semavî dinlerin bazı

değişim-dönüşümlerle de olsa yansımalarının olduğu saptanmaktadır. Günümüzde

birçok inanış ve pratik geçmiş dönemlere göre zayıflasa da yine de varlığını sürdürmektedir.