Efsanevî Bir Kadın Ermiş ve Acele Bacı Helvası Ritüeli

Seval Kasımoğlu; Şule Berber

doi:10.22559/folklor.1093

Efsanevî Bir Kadın Ermiş ve Acele Bacı Helvası Ritüeli

Öz

Ritüeller; toplumun kabul, inanç ve değerlerini sunan eylemlerdir. Bu inanç, kabul ve değerler ritüelin varlığını devam ettirmesi ve onaylanması adına oldukça önemlidir. Özellikle bir mit ya da efsane ile desteklenen ritüeller, toplumun kültürel kodlarını sembolik bir dille anlatan metinler olarak okunabilir. Bu metinlerin toplum tarafından kabullenilmeleri taşıdıkları işlevlerle de ilgilidir. Bu tür ritüellerden biri, “Hacca Giden Ağasına Helva Götürme” motifli bir efsane örneği ile desteklenen Acele Bacı Helvası Ritüeli’dir. Bu ritüel, Mersin, Eskişehir, Bursa, Adana, Aydın, İzmir gibi pek çok şehirde uygulanmaktadır. Bu çalışmada bir efsaneyle desteklenen ve günümüzde yaşatılmaya devam edilen Acele Bacı/Helvacı Bacı ritüeli hakkında bilgi verilirken, ritüelin hangi sınıflandırma başlığı altında incelenebileceği ve hangi işlevleri gerçekleştirdiği sorusuna da cevap aranmaya çalışılacaktır. Bu amaçla çalışmada Acele Bacı Helvası ritüeli sınıflandırılırken Lauri Honko’nun ritüellerle ilgili yaptığı tasnifi esas alınmıştır. Ritüelin işlevi konusunda ise Özkul Çobanoğlu’nun Hıdırellez ve Nevruz bayramlarını incelemek üzere ortaya koyduğu dört işlev esas alınmıştır. Çobanoğlu bu işlevleri ortaya koyarken William Bascom’un folklorun dört işlevi ve Emile Durkheim toplumsal ritüeller konusunda belirlediği dört işlevinin bir sentezini yapmıştır.

Anahtar Kelimeler

Acele Bacı,efsane,helva,işlev,ritüel

Kaynakça

Akın, B. (2017). Alevi Cem ritüellerinin sınıflandırılması sorunu ve yeni bir sınıflandırma önerisi. 9. Milletlerarası Türk Halk Kültürü Kongresi. Ordu.
Alptekin, A. B. (2012). Efsane ve motifleri üzerine. (3. bs.). Ankara: Akçağ.
And, M. (2003). Oyun ve bügü Türk kültüründe oyun kavramı. İstanbul: Yapı Kredi.
And, M. (2008). Minyatürlerle Osmanlı-İslâm mitologyası. (2. bs).(S. Koz, Ed.). İstanbul: Yapı Kredi.
Bekki, S. (1996). Türk mitolojisi’nde kurban. Akademik Araştırmalar. Y. I. S. 3. ss. 16-28.
Bıldır, F. (2008). Dursunbey (Balıkesir) yöresi halk edebiyatı ve folklor ürünleri üzerine bir araştırma. Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi. Balıkesir Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Türk Dili ve Edebiyatı Anabilim Dalı. Balıkesir
Bascom, W. R. (2010). Folklorun dört işlevi. (F. Çalış, Çev.). Halkbiliminde kuramlar ve yaklaşımlar 2. (M. Ö. Oğuz vd. Ed.) Ankara: Geleneksel. 71-86.
Bayat, F. (2010). Mitolojiye giriş. İstanbul: Ötüken.

Campbell, J. (1995). İlkel mitoloji tanrının maskeleri. (2. bs.). (K. Emiroğlu, Çev.). İstanbul: İmge
Çobanoğlu, Özkul. (2000). Yapısal ve işlevsel bakımdan geleneksel bayramlar bağlamında nevruz ve hıdrellez. Türkbilig HÜ Türkoloji Araştırmaları Dergisi. S.1. ss. 51-59.
Durkheim, E. (2005). Dini hayatın ilkel biçimleri. Ataç.
Eliade, M. (2001). Mitlerin özellikleri. (S. Rifat, Çev.). İstanbul: Om.
Ersal, M. ve Görgülü, E. D. (2017). Yemekten ritüel yaratmak: Alevi inanç sisteminde yemek kültü. Alevilik-Bektaşilik Araştırmaları Dergisi 16.
Gönen, S. (2007). Tayyimekân ve tayyizaman bağlamında Ladikli Ahmet Ağa ile ilgili efsanelerin çözümlenmesi. Millî Folklor. Y. 19, S. 76.
Honko, L. (2006). Ritüellerin oluşum süreci. (R. Ersoy, Çev.) Millî Folklor. Y.18, S. 69.
İnan, A. (2000). Tarihte ve bugün Şamanizm materyaller ve araştırmalar. Ankara: Türk Tarih Kurumu.
Ozan, M. (2011). Geçiş ritüelleri ve halk masalları. Millî Folklor. Y. 23, S. 91.
Ögel, B. (2010). Türk Mitolojisi. Türk Tarih Kurumu. (1. cilt, 5. bs.) Ankara.
Sakaoğlu, S. (1997). Bir efsane, iki tip, bir motif: Şeyh Bilecen ve Memik Dede efsaneleri. Türkiyat Araştırmaları Dergisi. Konya. S. 4. ss. 181-190.
Segal, R. A. (2012). Dinsel mit-ritüel kuram. (N. Atabağsoy, Çev.), Millî Folklor. Y. 24, S. 94.
Selçuk, A. (2019). Giritli Bektaşilerde ziyaret ritüeli: Horasanlı Ali Baba tekkesi. Ordu Üniversitesi Sosyal Bilimler Araştırmaları Dergisi. S. 9(1). ss. 29-35.
Tufan, Ö. (2008). Helvahane ve Osmanlı helva kültürü. Türk Mutfağı. (A. Bilgin, Özge Samancı, Ed.). (ss. 125-135). Ankara: Kültür Bakanlığı.
Tufantoz, Abdurrahim, (2008). Orta Asya’dan Balkanlar’a Türklerde pişi ve helva pişirme geleneği. Türk Kültürü ve Hacı Bektaş Velî Araştırma Dergisi. S. 45.
KK1: Kadir Soyeri, 1964, İlahiyat Fakültesi, Trabzon, İmam.
KK2: Arif Demir, Bursa/ İnegöl, 1949, Ortaokul/ Bursa İnegöl.
KK3: Hayriye Şahin, 1964,Ortaokul, Silifke/Atayurt, Ev hanımı.

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Türk Halk Bilimi

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yazarlar

Seval Kasımoğlu ^*
0000-0002-2706-9492

Şule Berber ^* Bu kişi benim

Yayımlanma Tarihi

22 Kasım 2019

Gönderilme Tarihi

28 Şubat 2019

Kabul Tarihi

9 Ekim 2019

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2019 Cilt: 25 Sayı: 100

DOI

https://doi.org/10.22559/folklor.1093

IZ

https://izlik.org/JA55RL72HN

Kaynak Göster

RIS / Bibtex

APA

Kasımoğlu, S., & Berber, Ş. (2019). Efsanevî Bir Kadın Ermiş ve Acele Bacı Helvası Ritüeli. Folklor/Edebiyat, 25(100), 941-952. https://doi.org/10.22559/folklor.1093

AMA

1.Kasımoğlu S, Berber Ş. Efsanevî Bir Kadın Ermiş ve Acele Bacı Helvası Ritüeli. folk/ed. 2019;25(100):941-952. doi:10.22559/folklor.1093

Chicago

Kasımoğlu, Seval, ve Şule Berber. 2019. “Efsanevî Bir Kadın Ermiş ve Acele Bacı Helvası Ritüeli”. Folklor/Edebiyat 25 (100): 941-52. https://doi.org/10.22559/folklor.1093.

EndNote

Kasımoğlu S, Berber Ş (01 Kasım 2019) Efsanevî Bir Kadın Ermiş ve Acele Bacı Helvası Ritüeli. Folklor/Edebiyat 25 100 941–952.

IEEE

[1]S. Kasımoğlu ve Ş. Berber, “Efsanevî Bir Kadın Ermiş ve Acele Bacı Helvası Ritüeli”, folk/ed, c. 25, sy 100, ss. 941–952, Kas. 2019, doi: 10.22559/folklor.1093.

ISNAD

Kasımoğlu, Seval - Berber, Şule. “Efsanevî Bir Kadın Ermiş ve Acele Bacı Helvası Ritüeli”. Folklor/Edebiyat 25/100 (01 Kasım 2019): 941-952. https://doi.org/10.22559/folklor.1093.

JAMA

1.Kasımoğlu S, Berber Ş. Efsanevî Bir Kadın Ermiş ve Acele Bacı Helvası Ritüeli. folk/ed. 2019;25:941–952.

MLA

Kasımoğlu, Seval, ve Şule Berber. “Efsanevî Bir Kadın Ermiş ve Acele Bacı Helvası Ritüeli”. Folklor/Edebiyat, c. 25, sy 100, Kasım 2019, ss. 941-52, doi:10.22559/folklor.1093.

Vancouver

1.Seval Kasımoğlu, Şule Berber. Efsanevî Bir Kadın Ermiş ve Acele Bacı Helvası Ritüeli. folk/ed. 01 Kasım 2019;25(100):941-52. doi:10.22559/folklor.1093