Womanhood Imagined in Türk Kadını: Magazine During the National Chief Era

Öz

This study examines the magazine Türk Kadını (Turkish Woman), published between 1944 and 1948, in the context of gender policies during Turkey’s National Chief era. Gender roles have been discussed throughout history, though the framework and frequency have varied depending on geographic, cultural, economic, and political factor Periodicals serve as valuable sources to trace these change Türk Kadını has not been previously analyzed in academic literature, despite the scarcity of studies on women’s magazines from this period. To address this gap, the study conducts a qualitative content analysis of all 48 issues published over the magazine’s four-year lifespan. The findings reveal that the magazine's content largely aligned with the single-party regime’s expectations concerning women and family role.

Anahtar Kelimeler

• Türk Kadını
• gender
• press history
• nationalism
• women

Türk Kadını Dergisi: Milli Şef Dönemi Kadınlık Kurgusu

Öz

Toplumsal cinsiyet rollerine dair normlar günümüzdeki yaygınlığı ve kavram seti ile olmasa da tarihin hemen her döneminde tartışılagelmiştir. Coğrafya, tarihsel dönem, toplumun ekonomik, siyasi ve kültürel yapısı bu meselenin ele alınış biçimini ve yoğunluğunu değiştirmiştir. Bu sürecin en iyi izlendiği mecralardan biri süreli yayınlardır. Bu doğrultuda bu çalışmada 1944-1948 yılları arasında yayınını sürdüren Türk Kadını dergisi, Milli Şef döneminde geçerli olan toplumsal cinsiyet politikaları ile ilişkisi bağlamında ele alınacaktır. Derginin daha önce incelenmemiş olması ve bu dönemde kadınlara yönelik yayınlanan dergilere ait çok fazla çalışma yapılmaması nedeniyle, kadın süreli yayınlarına dair akademik literatüre katkı sunmak amaçlanmaktadır. Çalışma kapsamında derginin 4 yıllık yayın serüveninde yayınlanmış olan 48 sayısı ilk elden ve niteliksel içerik analizi yöntemiyle incelenmiştir. İnceleme sonucunda, Türk Kadını dergisinin, dönemin cinsiyet politikaları ve yayının sahiplik yapısının da etkisiyle, tek parti döneminin aile ve kadına yönelik beklentileri ile uyumlu bir içeriğinin olduğu görülmüştür.

Anahtar Kelimeler

• Türk Kadını
• toplumsal cinsiyet
• basın tarihi
• iletişim çalışmaları
• kadın dergileri

Kaynakça

1. Akbayrak, Kübra. “Erken Cumhuriyet Döneminde Sosyalleşme Aracı Olarak Süreli Çocuk Yayınları”. Yüksek Lisans Tezi. Ankara Üniversitesi, 2014.
2. Akşit, Elif Ekin. Kızların Sessizliği: Kız Enstitülerinin Uzun Tarihi (İstanbul: İletişim Yayınları, 2005).
3. Altınay, Ayşe Gül. “Giriş: Milliyetçilik, Toplumsal Cinsiyet ve Feminizm,” Vatan Millet Kadınlar ed. Ayşe Gül Altınay (İstanbul: İletişim Yayınları, 2013), 17-27.
4. Anthias, Floya ve Yuval-Davis, Nira. “Introduction”. Woman Nation State. ed. Floya Anthias and Nira Yuval-Davis (London: Macmillan, 1989), 1–15.
5. Arat, Yeşim. “Türkiye’de Modernleşme Projesi ve Kadınlar,” Türkiye’de Modernleşme ve Ulusal Kimlik ed. Sibel Bozdoğan ve Reşat Kasaba (İstanbul: Tarih Vakfı Yurt Yayınları, 2005), 82-99.
6. Ayata, Ayşe ve Gölgelioğlu, Özlem. “Siyaset ve Katılım,” Toplumsal Cinsiyet Sosyolojisi. ed. Yıldız Ecevit ve Nadide Karkıner (Eskişehir: Anadolu Üniversitesi Yayınları, 2011), 66-84.
7. Aydın, Hakan. “Kadın (1908–1909): Selanik'te Yayınlanan İlk Kadın Dergisi Üzerine Bir İnceleme” Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi 22, no. 1 (2009): 147-156.
8. Avcı, Yasemin. “Osmanlı Devletinde Tanzimat Döneminde Otoriter Modernleşme ve Kadının Özgürleşmesi Meselesi” Ankara Üniversitesi Osmanlı Tarihi Araştırma ve Uygulama Merkezi Dergisi 21, no. 1 (2007): 1-18.

9. Berktay, Fatmagül. “Kadınların İnsan Haklarının Gelişimi ve Türkiye”. Sivil Toplum ve Demokrasi Konferans Yazıları, 7 no. 1 (2004). https://stk.bilgi.edu.tr/media/uploads/2015/02/01/berktay_std_7.pdf
10. Bora, Aksu. “Bir Milli Vazife Olarak Spor ve Kadınlar” Hacettepe Spor Bilimleri Dergisi 23, no. 4 (2012): 220-226.
11. Bora, Tanıl. Türk Sağının Üç Hali (İstanbul: İletişim Yayınları, 2017).
12. Çakır, Serpil. Osmanlı Kadın Hareketi (İstanbul: Metis Yayınları, 2013).
13. Caporal, Bernard. Kemalizm’de ve Kemalizm Sonrasında Türk Kadını I (1919-1970). çev. Ercan Eyüboğlu (İstanbul: Yenigün Haber Ajansı Basın ve Yayıncılık, 1999).
14. Caymaz, Birol. Türkiye’de Vatandaşlık: Resmi İdeoloji ve Yansımaları (İstanbul: İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları, 2007).
15. Davaz, Aslı. Eşitsiz Kız Kardeşlik (İstanbul: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, 2014).
16. Demirdirek, Aynur. Osmanlı Kadınlarının Hayat Hakkı Arayışının Bir Hikâyesi (Ankara: Ayizi Kitap, 2016).
17. Eryurt, Mehmet Ali, Beşe Canpolat, Şebnem ve Koç, İsmet. “Population and Population Policies in Turkey: Projections and Suggestions” Review of Public Administration 7, no. 4 (2013): 121-146.
18. Gillespie, Rosemary. “When No Means No: Disbelief, Disregard and Deviance as Discourses of Voluntary Childlessnes” Women’s Studies International Forum, 23 no. 2 (2000). https://doi.org/10.1016/S0277-5395(00)00076-5
19. Güven, Zühre Canay. “Eril Tarih Söyleminde Bir Osmanlı Kadın Kamusal Alanı: Hanımlara Mahsus Gazete” İletişim Kuram ve Araştırma Dergisi 43, no. 1 (2016): 1-14.
20. Işık, Esra. “Erken Cumhuriyet Dönemi Kadın Dergilerinde Kadın İmajı: Ev Kadın Dergisi Örneği” folklor/edebiyat 27, no. 2 (2021): 211-228.
21. İlikani, Rasimoğlu, Ceren Gülser (2014). “İki Dünya Savaşı Arası Dönemde Türkiye’de Nüfus ve Halk Sağlığı Tartışmalarının Değerlendirilmesi” Lokman Hekim Dergisi 4, no. 3 (2014): 16-21.
22. İlyasoğlu, Aynur ve İnsel, Deniz. “Kadın Dergilerinin Evrimi,” Türkiye’de Dergiler Ansiklopediler (1849-1984) ed. Deniz İnsel (İstanbul: Gelişim Yayınları, 1984), 163-176.
23. Kandiyoti, Deniz. Cariyeler Bacılar Yurttaşlar: Kimlikler ve Toplumsal Dönüşümler. çev. Aksu Bora (İstanbul: Metis Yayınları, 2011).
24. Keçeci Kurt, Songül. “II. Meşrutiyet Dönemi Osmanlı Kadın Dergilerinde Aile ve Evlilik Algısı” Belleten 79, no. 286 (2015): 1073-1097.
25. Kurnaz, Şefika. Cumhuriyet Öncesinde Türk Kadını (1839-1923) (Ankara: T.C. Başbakanlık Aile Araştırma Kurumu Başkanlığı Yayınları, 1991).
26. Kuş, Nurettin, “Dr. Mehmet Fuat Umay–Yaşamı–Hizmetleri,” Belgesel Tarih, 3 Nisan 2019 https://www.belgeseltarih.com/dr-mehmet-fuat-umay-yasami-hizmetleri/. https://www.belgeseltarih.com/dr-mehmet-fuat-umay-yasami-hizmetleri/
27. Jordanova, Ludmilla. “Natural Facts: A Historical Perspective on Science and Sexuality,” Nature, Culture and Gender. ed. Carol MacCormack and Marily Strathern (New York: Cambridge University Press, 1999), 157-169.
28. Mahir Metinsoy, Elif. “Türk Kadını Dergisi ve Mütareke Döneminde Kadın Yazarlar” Atatürk Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dergisi 64, no. 1 (2020): 271-292.
29. Makal, Ahmet. “Türkiye’de Erken Cumhuriyet Döneminde Kadın Emeği” Çalışma ve Toplum Dergisi 2, no. 25 (2010): 13-40.
30. Maxwell, Joseph Alex. Qualitative Research Design: An Interactive Approach (Thousand Oaks, CA: Sage Publication, 2013).
31. Najmabadi, Afsaneh. “Sevgili ve Anne Olarak Erotik Vatan: Sevmek, Sahiplenmek, Korumak”. Vatan Millet Kadınlar ed. Ayşe Gül Altınay (İstanbul: İletişim Yayınları, 2013), 129-166. Özman, Aylin ve Bulut, Ayça. “Sabiha (Zekeriya) Sertel: Kemalizm Marksizm ve Kadın Meselesi” Toplum ve Bilim 96, no. 1 (2003): 184-217. Saigol, Rubina. “Militarizasyon, Ulus ve Toplumsal Cinsiyet: Şiddetli Çatışma Alanları Olarak Kadın Bedenleri,” Vatan Millet Kadınlar ed. Ayşe Gül Altınay (İstanbul: İletişim Yayınları, 2013), 227-261.
32. Saktanber, Ayşe. “Kemalist Kadın Hakları Söylemi,” Modern Türkiye’de Siyasi Düşünce: Kemalizm Cilt II. ed. Tanıl Bora (İstanbul: İletişim Yayınları, 2009), 323-334.
33. Sancar, Serpil. “Erkeklik,” Toplumsal Cinsiyet Çalışmaları ed. Yıldız Ecevit & Nadide Karkıner (Eskişehir: Anadolu Üniversitesi Yayınları, 2013), 168-191.
34. Sancar, Serpil. Türk Modernleşmesinin Cinsiyeti: Erkekler Devlet, Kadınlar Aile Kurar (İstanbul: İletişim Yayınları, 2014).
35. Scott, Joan Wallach. Feminist Tarihin Peşinde, çev. Ayça Günaydın (İstanbul: Bgst Yayınları, 2013).
36. Şahin, Yelda ve Sarıtaş, Ezgi. “Altmışlı Yıllarda Kadın Hareketi: Süreklilikler, Kopuşlar ve Çeşitlenme,” Türkiye’nin 60’lı Yılları ed. Mete Kaan Kaynar (İstanbul: İletişim Yayınları, 2017), 727-758.
37. Şerifsoy, Selda. “Aile ve Kemalist Modernizasyon Projesi 1928-1950,” Vatan Millet Kadınlar ed. Ayşe Gül Altınay (İstanbul: İletişim Yayınları, 2013), 169-197.
38. Tamer Torun, Aytül. Gender and Nationalism in the Child Magazines during the Early Republican Period International Journal of Turcologia 17, no.31 (2021): 85-110.
39. Taşkıran, Tezer. Cumhuriyetin 50. Yılında Türk Kadın Hakları (Ankara: Başbakanlık Basımevi, 1973).
40. Tepe, Fatma Fulya ve Bauhn, Per. “Türk Kadını Dergisinde (1966-1974) Kadın Hakları Hakkındaki İki Argüman” Galatasaray Üniversitesi İletişim Dergisi 27, no. 1 (2017): 135-152.
41. Toprak, Zafer. “II. Meşrutiyet Dönemi’nde devlet, aile ve feminizm” Sosyo/Kültürel Değişme Sürecinde Türk Ailesi 1, no. 1 (1993): 216-227
42. Umay, Fuat. Seçmenlerimle Başbaşa (Ankara: Yeni Matbaa, 1950).
43. Üstel, Füsun. “Makbul Vatandaş”ın Peşinde (İstanbul: İletişim Yayınları, 2014).
44. Yaşın, Yael Navaro. “Evde Taylorizm: Türkiye Cumhuriyeti’nin İlk Yıllarında Ev İşinin Rasyonelleşmesi (1928-40)”. Toplum ve Bilim 84, no. 1 (2000): 51-74.
45. Yelsalı Parmaksız, Pınar Melis. Türkiye’nin Modernleşmesinde Kadınlar: 1839’dan Günümüze (Ankara: İmge Kitabevi, 2017).
46. Zihnioğlu, Yaprak. Kadınsız İnkılap: Nezihe Muhiddin, Kadınlar Halk Fırkası, Kadın Birliği (İstanbul: Metis Yayınları, 2016).
47. Akın, Himmet. “Annesini Aldatmağa Koyulan Bir Çocuk” Türk Kadını 2, no. 1 (1945): 5-6.
48. Ant, Recai. “Annelerin Okuyacakları Kitaplar” Türk Kadını 1, no. 8 (1944): 12.
49. Atay, Tevfik. “Çocuk Terbiyesi: Çocuklarımız Niçin Tembel Oluyorlar” Türk Kadını 2, no. 7 (1945): 8-9.
50. Atay, Tevfik. “Çocuklarımıza Oyunun Faydası”. Türk Kadını 3, no. 3 (1946): 3-4.
51. Başar, Melih. “Hollywood Kadınlarının Vakitleri Nasıl Geçer?” Türk Kadını 4, no. 2 (1947): 16.
52. Boran, Cemil (1945). “Geçmiş Günlerde Kadın: Kaya Sultan”. Türk Kadını 2, no. 11 (1945): 12.
53. Demirağ, Bahtiyar. “Annelerle Konuşma: Çocuk ve Harp” Türk Kadını 1, no. 1 (1944): 4.
54. Drots, Gustav (1944). “Genç Bir Anneden Mektup” Türk Kadını 1, no. 5 (1944): 8.
55. Duru, Azize. “Ev Kadını İçin Faydalı Bilgiler: Çocuklarınızın Küçülen Elbiselerini Büyütmek İçin Birkaç Fikir”. Türk Kadını 1, no. 1 (1944): 14.
56. Enç, Mitat. “Çocuk Terbiyesi: Çocuk Hırsızlıkları” Türk Kadını 1, no. 8 (1944): 6-7.
57. Eşiyok, Güneş. “Kocasını Bir Sevgili Gibi Karşılamasını Bilen Kadın!” Türk Kadını 4, no. 1 (1947): 5.
58. İnal, Münevver. “Kadın ve Sağlık” Türk Kadını 3, no. 8 (1946): 13-17.
59. Okan, Beria. “Genç Anneler İçin Faydalı Bilgiler” Türk Kadını 3, no. 1 (1946): 9.
60. Okan, Beria. “Okula Giden Çocukların Gıda Ve İstirahatleri İle Meşgul Olunuz” Türk Kadını 3, no. 6 (1946): 2.
61. Kür, İsmet.”Peygamber Sabrı” Türk Kadını 3, no. 2 (1946): 6-18.
62. Taluy, Nihal Yalaza. “Biricik Evlat” Türk Kadını 1, no. 1 (1944): 13-15.
63. Taluy, Nihal Yalaza. “Arka Arkaya Gelen Çocuklar” Türk Kadını 1, no. 9 (1944): 13.
64. Taluy, Nihal Yalaza. “Hizmetçisiz Kalınca…” Türk Kadını 2, no. 7 (1945): 12.
65. Taluy, Nihal Yalaza. “Balkabağı ile Neler Yapabiliriz?” Türk Kadını 3, no. 1 (1946): 2.
66. Taluy, Nihal Yalaza (1947). “Bayat Ekmekle Neler Yapılır?” Türk Kadını 4, no. 2 (1947): 2.
67. Taner, Nezihe. “Çocuk Bahçeleri” Türk Kadını 2, no. 5 (1945): 8-9.
68. Taner, Nezihe. “Çocuk Odaları” Türk Kadını 2, no. 11 (1946): 8.
69. Toker, Turhan. “Anne Kadın” Türk Kadını 3, no. 1 (1946): 3-5.
70. Tuncer, Saliha. “Sağlam Çocuk Nasıl Yetiştirilir” Türk Kadını 1, no. 2 (1944): 12-13.
71. Tuncer, Saliha. “Sağlam Çocuk Nasıl Yetiştirilir: Gebelik ve Doğuma Ait Sağlık Bilgileri” Türk Kadını 1, no.3 (1944): 6-8.
72. Tuncalp, Enver (1945). “Türk Annesinin, Askere Giden Oğluna Öğütleri” Türk Kadını 1, no. 11 (1945): 17.
73. Türk Kadını. “Sayın Okurlarımıza” Türk Kadını 1, no. 1 (1944): 2.
74. Türk Kadını. “Gürbüz Türk Çocuğu” Türk Kadını 1, no. 4 (1944): 17.