Rönesans’ta Platonculuğun Yeniden Yorumu: Marsilio Ficino’nun Felsefesi ve Teolojik Temellendirmesi

Öz

Bu çalışmanın amacı, Rönesans filozofu Marsilio Ficino’nun felsefi ve teolojik düşüncelerini ele alarak, onun düşünce tarihindeki yerini ortaya koymaktır. Platon Akademisi’nin öncülerinden olan Ficino, Aristotelesçi düşüncenin hâkim olduğu erken Rönesans döneminde Platon’un eserlerini çevirmiş, bununla beraber Platoncu gelenekten beslenerek özgün fikirlerini de geliştirmiştir. Ficino’nun felsefesi, din ile felsefeyi uzlaştırmaya çalışan sentezci bir yaklaşıma dayanmaktadır. Bu noktada Ficino, özellikle Hristiyan düşüncesi ile Platon felsefesinin birbirleriyle uyum içinde olduğunu savunmakta ve Platon’u Hristiyan teolojisine en yakın filozof olarak görmektedir. Kadim bir bilgelik geleneği olarak görülen prisca theologia öğretisi çerçevesinde düşüncelerine sistematik bir biçim kazandıran Ficino, bu bağlamda Hermetik düşünceden etkilenmektedir. Öte yandan Ficino’nun özgün düşünceleri çoğunlukla ruh, metafizik anlayışı ve aşk kavramı üzerinden şekillenir. Platoncu düşüncenin etkisiyle evreni makrokozmos bir düzen olarak gören Ficino, insan ruhunu bu düzen içindeki etkileşimi sağlayan unsur olarak konumlandırmakta ve aşk yoluyla varlığın, Tanrı’ya geri döndüğünü savunmaktadır. Orta Çağ teolojik düşüncesi ile insan merkezli modern düşünce geleneği arasında bir geçiş düşünürü olarak görülen Ficino, Türkçe literatürde ihmal edilmiş bir filozoftur. Bu çalışmanın, Türkçe literatüre katkı sunduğu öngörülmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Marsilio Ficino
• Platon
• Rönesans
• prisca theologia
• hermetizm
• aşk

The Reinterpretation of Platonism in the Renaissance: The Philosophy and Theological Foundations of Marsilio Ficino

Öz

The aim of this study is to examine the philosophical and theological thought of the Renaissance philosopher Marsilio Ficino and to reveal his place in the history of thought. A pioneer of the Platonic Academy, Ficino translated Plato’s works during the early Renaissance period, which was dominated by Aristotelian thought, while also developing his own original ideas drawing from the Platonic tradition. Ficino’s philosophy is based on a a syncretic approach approach that seeks to reconcile religion and philosophy. In this regard, Ficino argues that Christian thought and Platonic philosophy are in harmony with each other, and he sees Plato as the philosopher closest to Christian theology. Systematically structuring his thoughts within the framework of prisca theologia, considered an ancient wisdom tradition, Ficino is influenced by Hermetic thought in this context. On the other hand, Ficino’s original thoughts are mostly shaped around the concepts of the soul, metaphysics, and love. Influenced by Platonic thought, Ficino viewed the universe as a macrocosmic order, positioning the human soul as the element that facilitates interaction within this order and arguing that existence returns to God through love. Considered a transitional thinker between medieval theological thought and the anthropocentric modern tradition, Ficino is a philosopher neglected in Turkish literature. This study is expected to contribute to this literature.

Anahtar Kelimeler

• Marsilio Ficino
• Plato
• Renaissance
• prisca theologia
• hermeticism
• love

Kaynakça

1. Allen, M. J. B. (1984). Marsilio Ficino on Plato, the neoplatonists and the christian doctrine of the trinity. Renaissance Quarterly, 37(4), 555-584.
2. Allen, M. J. B. (2017). Studies in the platonism of Marsilio Ficino and Giovanni Pico. Routledge.
3. Bloch, E. (2002). Rönesans felsefesi üzerine (H. Portakal, Çev.). Cem Yayınevi.
4. Chrzanowska, A. A. (2016). Ghirlandaio, Ficino and Hermes trismegistus: the prisca theologia in the Tornabuoni Frescoes. Laboratorio Dell’ISPF, XII(16), 1-2.
5. Copenhaver, B. P. (1992). Introduction. Hermetica: The Greek corpus hermeticum and the Latin asclepius. Cambridge University Press.
6. Ebbersmeyer, S. (2012). The philosopher as a lover: Renaissance debates on Platonic eros. İçinde Emotion and Cognitive Life in Medieval and Early Modern Philosophy (ss. 133-155). Oxford University Press.
7. Ficino, M. (1989). Three books on life (C. V. Kaske & J. R. Clark, Çev.). Medieval and Renaissance Texts and Studies Renaissance society of America.
8. Ficino, M. (1999). R. Audi (Ed.), The Cambridge dictionary of philosophy. Cambridge University Press.

9. Ficino, M. (1975). The letters of Marsilio Ficino, Volume 1. Shepheard-Walwyn.
10. Ficino, M. (1985). Commentary on Plato’s symposium on love (J. Sears, Çev.). Spring Publications.
11. Ficino, M. (2001). Platonic theology, Volume 1: Books I–IV (M.J.B. Allen & W. John Çev.). Harvard University Press.
12. Ficino, M. (2002). Platonic theology, Volume 2: Books V-VIII (M. J. B. Allen, Çev.). Harvard University Press.
13. Hanegraaff, W. J. (2015). How hermetic was Renaissance hermetism? Aries, 15(2), 179-209. https://doi.org/10.1163/15700593-01502001
14. Hankins, J. (1990). Plato in the Italian Renaissance. E.J. Brill.
15. Hermes. (2000). The way of Hermes: New translation of the Corpus Hermeticum and The definitions of Hermes Trismegistus to Asclepius (C. Salaman, Çev.). Inner Traditions.
16. Howlett, S. (2016). Marsilio Ficino and his world. Palgrave Macmillan.
17. Kaufmann, W. A. (1974). Nietzsche: Philosopher, psychologist, antichrist. Princeton University Press.
18. Kristeller, P. O. (1964). The philosophy of Marsilio Ficino. Peter Smith.
19. Minor, V. H. (2023). Sanat tarihinin tarihi (C. Soydemir, Çev.). Koç Üniversitesi Yayınları.
20. Monfasani, J. (2002). Marsilio Ficino and the Plato-Aristotle controversy. İçinde M. J. B. Allen & V. Rees (Ed.), Marsilio Ficino: His theology, his philosophy, his legacy (ss. 179–202). Brill.
21. Öndin, N. (2016). Rönesans düşüncesi ve resim sanatı. Hayalperest Yayınevi.
22. Panofsky, E. (1995). The life and art of Albrecht Dürer. Princeton University Press.
23. Platon. (2001). Timaios (E. Güney & L. Ay, Çev.). Cumhuriyet.
24. Platon. (2015). Phaidon (F. Akderin, Çev.). Say Yayınları.
25. Robinson, D. N. (2020). Psikolojinin felsefi tarihi (D. Uludağ, Çev.). Doğu Batı Yayınları.
26. Russell, B. (1972). Batı felsefesi tarihi-3 (M. Sencer, Çev.). Bilgi Basımevi.
27. Salaman, C. (2002). Echoes of Egypt in Hermes and Ficino. İçinde Marsilio Ficino: his theology, his philosophy, his legacy (ss. 115-135). Brill.
28. Voss, A. (2006). Marsilio Ficino. North Atlantic Books.
29. Walker, D. P. (2000). Spiritual and demonic magic: from Ficino to Campanella. Pennsylvania State University Press.
30. Wong, K. (2024). A humanist triumph?: Marsilio Ficino’s Christian neoplatonism, Medici Patronage, and republicanism in Renaissance Florence (1433-1495). The Macksey Journal, 5, 1-14.
31. Yates, F. A. (2007). Giordano Bruno & hermetic tradition. Taylor and Francis.