PSİKANALİTİK BİR OKUMA DENEMESİ: ELEKTRA KOMPLEKSİ IŞIĞINDA AŞK-I MEMNU

Öz

Psikanaliz, sadece tıp alanında çığır açmakla kalmaz, edebiyat araştırmalarına da geniş ve derinlikli bir bakış açısı kazandırır. Ham maddelerinden biri insan olan edebiyat da psikiyatri için geniş bir deney alanı oluşturur. Psikanalizin kurucularından Sigmund Freud’un tıp dünyasına kazandırdığı Elektra ve Oedipus kompleksleri genel anlamıyla, üç ile beş yaş aralığındaki çocukların, kendi cinslerinden olan ebeveynlerini rakip kabul ederken karşı cinsten olan ebeveynlerine düşmanlık beslemeleri şeklinde açıklanabilir. Bu durumun akabinde sağlıklı bir ruhsal gelişim devam ettirilirse kompleksin etkileri ortadan kalkar fakat aksi durumda kompleksin yansımaları yetişkinliğe de sıçrayabilir.

Bu çalışmada edebiyat araştırmacılarınca Türk edebiyatının en başarılı eserlerinden kabul edilen Halit Ziya Uşaklıgil’in Aşk-ı Memnu adlı romanı Elektra kompleksi bağlamında çözümlenmeye çalışılacaktır. Romanın baş kahramanlarından Bihter’in kendisinden oldukça büyük Adnan Ziyagil’le yaptığı evlilik ve annesi Firdevs Hanım’a duyduğu nefret Elektra kompleksi ışında değerlendirilecektir. Böylelikle hem Aşk-ı Memnu’nun farklı bir bakış açısıyla incelenmesi hem de roman kahramanlarının daha derinlikli bir değerlendirmesinin yapılması planlanmaktadır. Bu çalışmanın aynı zamanda psikoloji ile edebiyat arasındaki sıkı ilişkinin bir göstergesi olarak psikanalitik çözümlemeler için örnek oluşturacağı umulmaktadır. 

Anahtar Kelimeler

• Aşk-ı Memnu,psikanaliz

Kaynakça

1. CEBECİ, O. (2004). Psikanalitik Edebiyat Kuramı. İstanbul: İthaki Yayınları.
2. ENGİNÜN, İ. (2010). Halit Ziya. Yeni Türk Edebiyatı Tanzimat’tan Cumhuriyet’e (1839 – 1923) (s. 328-362). İstanbul: Dergâh Yayınları.
3. FREUD, S. (1996). Psikanalize Toplu Bakış. Beş Konferans ve Psikanalize Toplu Bakış (Çev.: K. Şipal). (s. 75 – 157). İstanbul: Cem Yayınevi.
4. FREUD, S. (1997a). Kadın Cinselliği. Cinsellik Üzerine (Çev.: S. Budak). (s. 357-379). Ankara: Öteki Yayınları.
5. FREUD, S. (1997b). Kadınlık. Psikanalize Yeni Giriş Dersleri (Çev.: S. Budak). (s. 141-165). Ankara: Öteki Yayınları.
6. KERMAN, Z. (2008). Halit Ziya Uşaklıgil’in Romanlarında Batılı Yaşayış. İstanbul: Dergâh Yayınları.
7. KORKMAZ, R. (2004). Servet-i Fünun Edebiyatı. İçinde R. Korkmaz (Ed.), Yeni Türk Edebiyatı El Kitabı (1839 – 2000) (s. 119-164). Ankara: Grafiker Yayınları.
8. MORAN, B. (2004). Psikanaliz ve Eleştiri. Edebiyat Kuramları ve Eleştiri (s. 149-156). İstanbul: İletişim Yayınları.

9. ÖNERTOY, O. (1995). Halit Ziya Uşaklıgil Romancılığı ve Romanımızdaki Yeri. Ankara: Kültür Bakanlığı Yayınları.
10. TANPINAR, A. H. (2007). Hâlit Ziya Uşaklıgil. Edebiyat Üzerine Makaleler (s. 288-290). İstanbul: Dergâh Yayınları.
11. TURA, S. M. (2002). Şeyh ve Ayna. Şeyh ve Arzu. (s. 11-48). İstanbul: Metis Yayınları.
12. UŞAKLIGİL, H. Z. (2010). Aşk-ı Memnu. (Haz.: M. Kaya). İstanbul: Özgür Yayınları.