BANKALARIN TÜREV ÜRÜN KULLANIMINI BELİRLEYEN FİNANSAL VE MAKROEKONOMİK FAKTÖRLER

Ersin Yenisu; Zeynep Tıraş; Oğuz Saygın

doi:10.29106/fesa.977060

BANKALARIN TÜREV ÜRÜN KULLANIMINI BELİRLEYEN FİNANSAL VE MAKROEKONOMİK FAKTÖRLER

Öz

Finansal piyasalarda türev ürün kullanımının amacı riski transfer etmek ya da riski yönetmektir. Türev araçlar özellikle son yıllarda finans sektöründe yoğunlukla kullanılmaya başlanmıştır. Türkiye’de ise finansal sistemin en önemli unsuru olan bankalar da fon yönetiminde türev ürün kullanımını arttırmışlardır. Dolayısıyla türev ürün kullanımını belirleyen faktörlerin tespit edilmesi bankacılık sektörü için önem kazanmıştır. Bu doğrultuda çalışmanın amacı Türkiye’de bankaların gerçekleştirdikleri türev piyasa işlemlerinin hangi finansal ve makroekonomik değişkenlerle ilişkili olduğunu belirlemektir. Bu amaç doğrultusunda çalışmada kullanılan yöntemler korelasyon analizi ve ARDL sınır testidir. Analizde incelenen dönem ise aylık verilerden oluşan 2005:1-2021:2’dir. Yapılan tahminlere göre bankalar özellikle aktif büyüklüğü arttıkça türev araç kullanımını arttırmaktayken; risk (finansal risk ve döviz kuru riski) arttıkça da türev araç kullanımı artmaktadır. Diğer taraftan türev araç kullanımı arttıkça bankaların öz sermaye karlılığı da azalmaktadır. Bunun sebebi ise yatırılan sermayenin alternatif maliyeti olabilir.

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

ADKINS, L. C., CARTER, D. A. ve SIMPSON, W. G. (2007). Managerial Incentives and the Use of Foreign-Exchange Derivatives by Banks. The Journal of Financial Research, 30(3), 399-413.
AFZA, T. ve ALAM, A. (2011). Determinants of Extent of Financial Derivative Usage. African Journal of Business Management, 5(20), 8331-8336. AHMED, A. S., BEATTY, A. ve TAKEDA, C. (1997). Evidence on Interest Rate Risk Management and Derivatives Usage by Commercial Banks. SSRN Electronic Journal, 1-37.
AKARSU, Y. ve ALACAHAN, D. (2020). Türkiye’de Faaliyet Gösteren Bankaların Türev Ürün Kullanımını Etkileyen Faktörler: Doğrusal Model Uygulaması. Kesit Akademi Dergisi, 6(25), 246-258.
AKEL, V. ve GAZEL, S. (2014). Döviz Kurları ile BIST Sanayi Endeksi Arasındaki Eşbütünleşme İlişkisi: Bir ARDL Sınır Testi Yaklaşımı. Erciyes Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 44, 23-41.
AKKAYA, M. ve TORUN, S. (2020). Türk Bankacılık Sektöründe Türev Ürünlerin Kullanımı ve Etkileri. Bankacılar Dergisi, 115, 38-49.
AKKAYNAK, B. ve YILDIRIM, S. (2019). Türev Ürünlerin Kullanım Amaçları: BIST’de Bir Uygulama. Erzincan Binali Yıldırım Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 1(2), 23-33.
ANBAR, A.ve ALPER, D. (2011). Bankaların Türev Ürün Kullanım Yoğunluğunu Etkileyen Faktörlerin Belirlenmesi. Muhasebe ve Finansman Dergisi, 4, 77-94.
ASHRAF, D., ALTUNBAŞ, Y. ve GODDARD, J. (2007). Who Transfers Credit Risk? Determinants of the Use of Credit Derivatives by Large US Banks. The European Journal of Finance, 13(5), 483-500.

BARTRAM, S. M., BROWN, G. W. ve FEHLE, F. R. (2009). International Evidence on Financial Derivatives Usage. Financial Management, 2, 185-206.
BAYRAKDAROĞLU, A., SARI, B. ve HEYBELİ, B. (2013). İşletmelerin Finansal Risk Yönetiminde Türev Ürün Kullanımlarına İlişkin Bir Saha Araştırması: Denizli İli Örneği. Muhasebe ve Finansman Dergisi, 1, 57-72.
BDDK (2021). Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu Veri Bankası. https://www.bddk.org.tr/BultenAylik/tr/Home/Gelismis, 23.05.2021.
BOZTOSUN, D., AKSOYLU, S., ALTINIŞIK, F., BARAZ, E. H. ve AKSOY, B. (2016). Dış Ticaret Yapan Firmaların Finansal Risk Yönetiminde Türev Ürünleri Kullanım Düzeylerinin İncelenmesi: Kayseri İli Örneği. Cumhuriyet Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, 17(1), 153-168.
CARTER, D. A. ve SINKEY, J. E. (1998). The Use of Interest Rate Derivatives by End-Users: The Case of Large Community Banks. Journal of Financial Services Research, 14(1), 17-34.
CEYLAN, A. ve KORKMAZ, T. (2018). İşletmelerde Finansal Yönetim. Bursa: Ekin Kitabevi Yayınları.
CHAMBERS, N. (2007). Türev Piyasalar (2. Baskı). İstanbul: Beta Basım Yayın.
CHARUMATHI, B. ve KOTA, H. B. (2012). On the Determinants of Derivative Usage by Large Indian Non-Financial Firms. Global Business Review, 13(2), 251-267.
CHIKWIRA, C., RAWJEEE, V. P. ve BALKARAN, R. (2021). Is there a Causality between Economic Growth Variables and Derivatives Usage?. Acta Universitatis Danubius.Œconomica, 17(1), 108-123.
ÇAKIR, K. Y. (2008). Tezgahüstü Türev Araçların Karşı Taraf Kredi Riskinin Ölçülmesi ve Yönetilmesi (Yeterlik Etüdü). Ankara: Sermaye Piyasası Kurulu Aracılık Faaliyetleri Dairesi.
ÇANKAYA, S. ve GÜÇVER, C. (2019). Borsa İstanbul İmalat Sanayi Endeksine Kayıtlı Firmaların Finansal Risk Yönetimlerinde Türev Ürün Kullanımının Belirleyicileri. Bankacılık Denetleme ve Düzenleme Kurulu Bankacılık ve Finansal Piyasalar, 13(2), 185-213.
ÇONKAR, K. ve ATA, H. A. (2002). Riskten Korunma Aracı Olarak Türev Ürünlerin Gelişmiş Ülkeler ve Türkiye’de Kullanımı. Afyon Kocatepe Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 4(2), 1-17.
DEMİR, S. (2009). Döviz Riskinden Korunma Yöntemleri ve Kullanılma Nedenleri: İMKB Örneği. Muhasebe ve Finansman Dergisi, 41, 156-170.
DOĞAN, Z. (2013). Borsa İstanbul’da İşlem Gören Firmaların Türev Araç Kullanımını Etkileyen Faktörler. Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği (TOBB) Ekonomi ve Teknoloji Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Ankara.
DURMUŞ, Ö. (2016). Türev Ürün Kullanımını Belirleyen Faktörler: Borsa İstanbul Üzerine Bir Uygulama. Pamukkale Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Denizli.
DURMUŞ, Ö. ve COŞKUN, E. (2019). Şirketlerin Türev Ürün Kullanımını Etkileyen Faktörler: Borsa İstanbul’da Bir Araştırma. Çankırı Karatekin Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 9(2), 507-534.
DÜNDAR, R. Z. (2011). Riskten Korunma Amaçlı Türev Ürün Kullanımını Belirleyenler ve İMKB 30 İçin Bir Uygulama. İstanbul Teknik Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, İstanbul.
EFEOĞLU, M. (2018). Ticari İşletmelerde Türev Araçların Kullanımının Finansal Performansa Etkisi. Adnan Menderes Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Aydın.
ERDOĞAN, S. ve BOZKURT, H. (2008). Türkiye’de Yaşam Beklentisi - Ekonomik Büyüme İlişkisi: ARDL Modeli İle Bir Analiz. Bilgi Ekonomisi ve Yönetimi Dergisi, 3(1), 25-38.
FETTAHOĞLU, S., İNAL, M. ve YAŞAR, H. (2018). Türev Ürün Kullanımının Banka Etkinliği İle İlişkisinin Belirlenmesine Yönelik Bir Çalışma. Verimlilik Dergisi, 2, 99-113.
GOLDBERG, S. R., GODWIN, J. H., KIM, M. S. ve TRITSCHER, C. A. (1998). On the Determinants of Corporate Usage of Financial Derivatives. Journal of International Financial Management and Accounting, 9(2), 132-166.
GUJARATI, D. N. ve PORTER, D. C. (2018). Temel Ekonometri. Çev.: Prof. Dr. Ümit ŞENESEN, Prof. Dr. Gülay GÜNLÜK ŞENESEN, İstanbul: Literatür Yayıncılık.
GÜNGÖR, K. (2017). Türkiye’deki Şirketlerin Türev Araç Kullanım ve Miktarını Belirleyen Faktörlerin İncelenmesi: Borsa İstanbul Örneği. Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği (TOBB) Ekonomi ve Teknoloji Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Ankara.
GÜVEN, B. (2019). İşletmelerde Türev Ürün Kullanımını Açıklayan Modellerin Karşılaştırılması Üzerine Bir Araştırma. Marmara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, İstanbul.
HASSAN, M. K. ve KHASAWNEH, A. (2009). The Determinants of Derivatives Activities in U.S. Commercial Banks. Indiana State University Working Paper, 9, 1-26.
HUNDMAN, K. (1999). An Analysis of the Determinants of Financial Derivative Use By Commercial Banks. The Park Place Economist, 7(1), 82-92.
KHAN, I. ve ARİF, H. ve TAHIR, M. (2018). The Use and Determinants of Derivatives: Empirical Evidence from Banking Sector of Pakistan. Journal of Managerial Sciences, 12(1), 63-74.
KIM, M., KIM, G. R. ve KIM, M. (2004). Stock Market Volatility and Trading Activities in the KOSPI 200 Derivatives Markets. Applied Economics Letters,11, 49-53.
KOUSER, R., MAHMOOD, Z., BANO, T. ve AAMIR, M. (2016). Determinants of Financial Derivatives Usage: A Case of Financial Sector of Pakistan. Pakistan Journal of Social Sciences, 36(2), 641-652.
KUZU, S. ve ÇELİK, İ. E. (2019). Türk Bankacılık Sektöründe Türev Ürün Kullanımda Etkili Olan Faktörlerin Analizi. Turkish Studies - Social Sciences, 14(5), 2303-2323.
KWIATKOWSKI, D., PHILLIPS, P. C., SCHMIDT, P. ve SHIN, Y. (1992). Testing The Null Hypothesis of Stationarity Against the Alternative of a Unit Root. Journal of Econometrics, 54, 159-178.
MACKINNON, J. G. (1996). Numerical Distribution Functions for Unit Root and Cointegration Tests. Journal of Applied Econometrics, 11, 601-618.
NIETO, M. L., FERNANDEZ, A., MUNOZ (1998). Market Efficiency in the Spanish Derivatives Markets: An Empirical Analysis. International Advances in Economic Research, 4, 349-355.
OKTAR, S. ve YÜKSEL, S. (2016). Bankaların Türev Ürün Kullanımını Etkileyen Faktörler: Mars Yöntemi İle Bir İnceleme. Finans Politik & Ekonomik Yorumlar, 53(620), 31-46.
ÖZGÜMÜŞ, H., KORKMAZ, T. ve ÇEVİK, E. İ. (2013). Makroekonomik Faktörlerin Vadeli İşlem (Futures) Sözleşmelerine Etkisi: VOB’ta Bir Uygulama. Bankacılık Denetleme ve Düzenleme Kurulu Bankacılık ve Finansal Piyasalar, 7(1), 103-136.
PESARAN, M. H., SHIN, Y. ve SMITH, R .J. (2001). Bounds Testing Approach to the Analysis of Level Relationships. Journal of Applied Econometrics, 16 (3), 289-326.
PESERAN, M. H. ve SHİN, Y. (1997). An Autoregressive Distributed Lag Modelling Approach to Cointegration Analysis. Symposium at the Centennial of Ragnar Frisch.
PUMANANDAM, A. (2007). Interest Rate Derivatives at Commercial Banks: An Empirical İnvestigation. Journal of Monetary Economics,54, 1769-1808.
RIVAS, A., OZUNO, T. ve POLICASTRO, F. (2006). Does The Use of Derivatives Increase Bank Efficiency? Evidence From Latin American Banks, International Business & Economics Research Journal, 5(11), 47-56.
SEFERTAŞ, N. (2020). Türev Ürünlerin Banka Mali Tablolarına Etkileri. Marmara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, İstanbul.
SHIU, Y. M. (2007). An Empirical Investigation on Derivatives Usage: Evidence from the United Kingdom General Insurance Industry. Applied Economics Letters, 14(5), 353-360.
ŞİMŞEK, K. Ç. (2015). Türk Bankacılık Sektörü Kur Riski Yönetiminde Türev Ürünler: Döviz Swap İşlemleri İle Makroekonomik Faktörler Arasındaki İlişki. Üçüncü Sektör Sosyal Ekonomi, 50(2), 723-101.
ŞİRVAN, N. ve ALP, Ö. S. (2017). Türev Piyasa Araçlarının Türk Bankacılık Sektöründe Riske Olan Etkileri. Başkent Üniversitesi Ticari Bilimler Fakültesi Dergisi, 1(1), 130-157.
TAKAO, A. ve LANTARA, W. N. (2010). The Determinants of the Use of Derivatives In Japanese Insurance Companies. SSRN Electronic Journal, 1-15.
TANRIÖVEN, C. ve YENİCE, S. (2014). Bankaların Türev Araç Kullanımlarının Risklilik ve Karlılık Üzerine Etkisi - Türkiye Örneği. Gazi Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 16(3), 25-46.
TAŞTEMEL, G. (2020). Türkiye’deki Bankaların Türev Ürün Kullanım Yoğunluğu. Girişimcilik ve Kalkınma Dergisi, 15(1), 37-60.
TCMB EVDS (2021). Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası Elektronik Veri Dağıtım Sistemi. https://evds2.tcmb.gov.tr, 23.05.2021.
YALÇIN, C. Ç. (2015). Türk Bankacılık Sektöründe Türev Ürünler ve Türev Ürünlerin Kullanımını Etkileyen Faktörlerin Analizi. Gazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Ankara.

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

İşletme

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yazarlar

Ersin Yenisu ^*
0000-0002-0235-4270
Türkiye

Zeynep Tıraş
0000-0003-1873-7003
Türkiye

Oğuz Saygın
0000-0002-0272-5553
Türkiye

Yayımlanma Tarihi

30 Eylül 2021

Gönderilme Tarihi

31 Temmuz 2021

Kabul Tarihi

22 Eylül 2021

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2021 Cilt: 6 Sayı: 3

DOI

https://doi.org/10.29106/fesa.977060

IZ

https://izlik.org/JA73MM44CC

Kaynak Göster

RIS / Bibtex

APA

Yenisu, E., Tıraş, Z., & Saygın, O. (2021). BANKALARIN TÜREV ÜRÜN KULLANIMINI BELİRLEYEN FİNANSAL VE MAKROEKONOMİK FAKTÖRLER. Finans Ekonomi ve Sosyal Araştırmalar Dergisi, 6(3), 530-544. https://doi.org/10.29106/fesa.977060

AMA

1.Yenisu E, Tıraş Z, Saygın O. BANKALARIN TÜREV ÜRÜN KULLANIMINI BELİRLEYEN FİNANSAL VE MAKROEKONOMİK FAKTÖRLER. FESA. 2021;6(3):530-544. doi:10.29106/fesa.977060

Chicago

Yenisu, Ersin, Zeynep Tıraş, ve Oğuz Saygın. 2021. “BANKALARIN TÜREV ÜRÜN KULLANIMINI BELİRLEYEN FİNANSAL VE MAKROEKONOMİK FAKTÖRLER”. Finans Ekonomi ve Sosyal Araştırmalar Dergisi 6 (3): 530-44. https://doi.org/10.29106/fesa.977060.

EndNote

Yenisu E, Tıraş Z, Saygın O (01 Eylül 2021) BANKALARIN TÜREV ÜRÜN KULLANIMINI BELİRLEYEN FİNANSAL VE MAKROEKONOMİK FAKTÖRLER. Finans Ekonomi ve Sosyal Araştırmalar Dergisi 6 3 530–544.

IEEE

[1]E. Yenisu, Z. Tıraş, ve O. Saygın, “BANKALARIN TÜREV ÜRÜN KULLANIMINI BELİRLEYEN FİNANSAL VE MAKROEKONOMİK FAKTÖRLER”, FESA, c. 6, sy 3, ss. 530–544, Eyl. 2021, doi: 10.29106/fesa.977060.

ISNAD

Yenisu, Ersin - Tıraş, Zeynep - Saygın, Oğuz. “BANKALARIN TÜREV ÜRÜN KULLANIMINI BELİRLEYEN FİNANSAL VE MAKROEKONOMİK FAKTÖRLER”. Finans Ekonomi ve Sosyal Araştırmalar Dergisi 6/3 (01 Eylül 2021): 530-544. https://doi.org/10.29106/fesa.977060.

JAMA

1.Yenisu E, Tıraş Z, Saygın O. BANKALARIN TÜREV ÜRÜN KULLANIMINI BELİRLEYEN FİNANSAL VE MAKROEKONOMİK FAKTÖRLER. FESA. 2021;6:530–544.

MLA

Yenisu, Ersin, vd. “BANKALARIN TÜREV ÜRÜN KULLANIMINI BELİRLEYEN FİNANSAL VE MAKROEKONOMİK FAKTÖRLER”. Finans Ekonomi ve Sosyal Araştırmalar Dergisi, c. 6, sy 3, Eylül 2021, ss. 530-44, doi:10.29106/fesa.977060.

Vancouver

1.Ersin Yenisu, Zeynep Tıraş, Oğuz Saygın. BANKALARIN TÜREV ÜRÜN KULLANIMINI BELİRLEYEN FİNANSAL VE MAKROEKONOMİK FAKTÖRLER. FESA. 01 Eylül 2021;6(3):530-44. doi:10.29106/fesa.977060

Cited By

The Effect of Derivative Product Use on Market Value: An Application in the Banking Sector

BDDK Bankacılık ve Finansal Piyasalar Dergisi

https://doi.org/10.46520/bddkdergisi.1178339

BİST’DE İŞLEM GÖREN BANKALARIN TÜREV ÜRÜN KULLANIMINI BELİRLEYEN FAKTÖRLER: PANEL VERİ ANALİZİ

Erciyes Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi

https://doi.org/10.18070/erciyesiibd.1344415

An Investigation of the Relationship Between Banks' Use of Derivative Products and Sectoral and Macroeconomic Factors: An Application on the Turkish Banking Sector

Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi

https://doi.org/10.30798/makuiibf.1498572