Sosyal Haydut Bağlamında Köroğlu ve Robin Hood'un Karşılaştırılması

Öz

Halk kültüründe var olan sosyal haydut imgesi aslında yalnızca bir isyancının macerası değil, yaşatıldığı ortamların ihtiyacı ile şekillenen bir kahramanlık imgesidir. Kamu otoritesinin sarsıldığı, yerel güç sahiplerinin etkisinin arttığı dönemlerde adaletsizliklere bir tepki amacıyla ortaya çıkan bu tip kahramanlar, içinde yaşadıkları topluma zarar vermedikleri için soyguncular ve isyancılardan ayrılmışlar her dönem halk anlatılarına konu olmuşlardır. Toplumların millet olma sürecindeki çabalarını, geleceğe yönelik amaçlarını gösteren, kültürün oluşmasını sağlayan, ait olduğu toplumun acılarını, sevinçlerini duygularını, düşüncelerini anlatan, sözlü edebiyatın yazılı edebiyata dönüştürülmüş örneklerinden olan destanlar, geçmişin izlerini yansıtan birer kültür taşıyıcısı ve zengin edebi eserlerdir. üretildiği coğrafyanın ihtiyaçları doğrultusunda şekillenen anlatılar, ortaya çıktığı dönemin sosyal durumunu, halkın beklentilerini yansıtmanın yanında, geçmişin kültürel ve tarihi birikimini gelecek nesillere aktararak kültürün devamlılığını sağlamaya katkıda bulunurlar. Çalışmamızda, Eric Hobsbawm'ın ‘Haydutlar’ adlı eserinde, ‘sosyal haydut’ kavramını sistemli bir hale getirerek literatüre kazandırdığı dokuz madde, halka göre kahraman, otoritelere göre birer eşkıya olan Köroğlu ve Robin Hood anlatıları üzerine uygulanmıştır. Kendilerine yapılan haksızlıkların kurbanı olan ve bu yüzden suça itilen kahramanların, yaşamları ve olaylara verdikleri tepkilerle, adi suçludan halk kahramanı olma seviyesine nasıl çıktıkları gösterilmiştir.

Anahtar Kelimeler

• Edebiyat
• Kültür
• Toplum
• Haydut
• Sosyal Haydut

Comparison of Köroğlu and Robin Hood in the Context of Social Bandit

Öz

The image of the social bandit in folk culture is in fact not only the adventure of a rebel, but also an image of heroism shaped by the needs of the environments in which they live. This type of heroes, who emerged as a reaction to injustices in periods when public authority was shaken and the influence of local power holders increased, were separated from robbers and rebels because they did not harm the society they lived in and were the subject of folk narratives in every period. Epics, which are examples of oral literature transformed into written literature, showing the efforts of societies in the process of becoming a nation, their goals for the future, ensuring the formation of culture, describing the pain, joy, feelings and thoughts of the society to which it belongs, are cultural carriers and rich literary works reflecting the traces of the past. narratives shaped in line with the needs of the geography in which they are produced, reflect the social situation of the period in which they emerged, the expectations of the people, as well as contributing to the continuity of culture by transferring the cultural and historical accumulation of the past to future generations. In our study, the nine items that Eric Hobsbawm systematised the concept of “social bandit” in his work “Bandits” and brought it to the literature have been applied to the narratives of Köroğlu and Robin Hood, who are heroes to the public and bandits to the authorities. It is shown how the heroes, who are victims of the injustices done to them and therefore pushed to crime, rise from common criminals to the level of being folk heroes with their lives and reactions to events.

Anahtar Kelimeler

• Literature
• Culture
• Society
• Bandit
• Social Bandit

Kaynakça

1. Asker, N. (2018). Köroğlu Destanı: Bir Avrasya Destanı. Oğuz-Türkmen Araştırmaları Dergisi, 2(2), 129-137.
2. Asker, N. (2019). Batı Versiyonu Köroğlu Destanında Ozan Köroğlu. Gaziantep Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 18(2), 798-804.
3. Arıkan, M. G. (Aktaran: M. (1997). Köroğlu Destanı. Türk Dünyası Dil Ve Edebiyat Dergisi (3).
4. Boratav, P. (2020). Köroğlu Destanı. Ankara, BilgeSu.
5. Elaltuntaş, Ö. F. & Karaca, E. (2021). Eric Hobsbawm’ın Sosyal Haydut Prensipleri Bağlamında Bir Halk Kahramanı: Yado Paşa. Akademik Matbuat, 3 (1), 43-56.
6. Feyzioğlu, N. (2012). Köroğlu Destanı’nın Batı Kolları Üzerinde Eleştirel Söylem Çözümlemesi. Hacettepe Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları (HÜTAD) (16), 57-86.
7. Gacar, Ş. (2019). Hobsbawm’ın Sosyal Haydut Prensipleri Bağlamında Atçalı Kel Mehmet. Kültür Araştırmaları Dergisi, 1(3), 302-326.
8. Gözütok, T. (2011). Eşkiyalık ve Çakırcalı Mehmet Efe’nin Türk Edebiyatına İzdüşümü, Türkbilig, 2011/21: 49-72.

9. Gumarova, M. (1989). Kazak Halk Edebiyatı, Batırlar Jırı (Köroğlu), 4. cilt, Almatı.
10. Gür, N. (2008). Sosyal Haydut Düzleminden “Halk Kahramanı” Statüsüne Bir Yükseliş: Köroğlu ve Sergüzeşti, Millî Folklor, Yıl 20, Sayı 79, 45-49.
11. Hobsbawm, E, J,. (1990), Haydutlar (Çev. Fatma Taşkent), İstanbul: Logos Yayıncılık.
12. İlgürel, M. (1995). Osmanlılar’da Eşkıyalık Hareketleri, Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi (DİA), XI, İstanbul: 466-468.
13. Kemal, Y. (2005). İnce Memed 1, Yapı Kredi Yayınları.
14. Kurtlu, Y., & Koçak, B. (2015). ‘Halk Anlatılarının Epik Kuralları Işığında Bir Destan İncelemesi’. Current Research in Social Sciences, 1(1), 2.
15. Özer, G. (2019). Orta Çağ İngiltere’sinde Özgür bir Okçu: Robin Hood. Ortaçağ Araştırmaları Dergisi, 2(2), 248-263.
16. Özkan, M. (2017). Orta Çağ’da Batı Dünyasında Otoritenin Sorunsallığı Tarihi ve Felsefi Bir Çözümleme, Kafkas Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 4/8 (Temmuz 2017), 94-134.
17. Özkaya, Y & Kocabıyık, Y. (2024) Hobsbawm’ın ‘Sosyal Eşkıyalık’ Kavramı: Köroğlu Destanı Ve Robin Hood Efsanesi Üzerine Karşılaştırmalı Bir Yaklaşım. Milli Folklor, c. 18, sy. 143, , ss. 75-86.
18. Pyle, H. (2021). Ormanlar Kralı Robin Hood. Ankara, Dorlion Yayınları.
19. Türkmen, F. (1985). Köroğlu Hikayelerinin Yayılma Sahaları ve Menşei Meselesi. Türk Dili ve Edebiyatı Araştırmaları Dergisi, (4), 9-19.