II. MEŞRUTİYET DÖNEMİ İÇTİMAİ İNKLAP MODASINDA ZEKERİYA SERTEL’İN YERİ

Yıl 2025, Cilt: 5 Sayı: 2, 110 - 124, 02.01.2026

Barış Aslan

https://doi.org/10.61960/fikriyat.1732056

Öz

II. Meşrutiyet dönemi farklı düşünce akımların bir arada yaşadığı ve Türkiye tarihi açısından önemli bir dönemdir. Meşrutiyet aydınları, bu dönemde Osmanlı Devleti’nin ve toplumunun karşılaştığı sorunlara çözüm yolları aramışlardır. İçtimai inkılap, bu dönemin en çok tartışılan konularından biri olarak göze çarpmaktadır. Bu konu batı kaynaklı sosyolojik bir yaklaşımla ele alınmış, toplumsal kurumlar incelenmiş ve hastalıklı olduğu düşünülen toplumsal kurumlar düzeltilmek istenmiştir. Zekeriya Sertel de bu dönemde içtima inkılap ile ilgili yazılar kaleme almış ve toplumsun çeşitli alanlarda nasıl düzebileceğini ile ilgili görüşlerini kamuoyuyla paylaşmıştır. Bu çalışmada Zekeriya Sertel’in toplumsal inkılap ile ilgili görüşleri ele alınmıştır.

Anahtar Kelimeler

Zekeriya Sertel , M. Zekeriya , İçtimai İnkılap , II. Meşrutiyet , Birey.

THE PLACE of ZEKERIYA SERTEL in the SOCIAL REVOLUTION FASHION of the SECOND CONSTITUTIONAL PERIOD

Öz

The Second Constitutional Period is an important time in Turkish history characterized by the coexistence of different ideological movements. The intellectuals of the Constitutional Era sought solutions to the challenges faced by the Ottoman Empire and society during this period. Social revolution stands out as one of the most discussed topics of this era. This issue has been addressed from a Western sociological perspective, examining social institutions and aiming to correct those deemed dysfunctional. Zekeriya Sertel also wrote articles related to social revolution during this period, sharing his views on how society could be improved in various areas with the public. This study focuses on Zekeriya Sertel’s opinions regarding social revolution.

Anahtar Kelimeler

M. Zekeriya , Zekeriya Sertel , Social change , Second Constitutional Period , Ottoman İntellectuals.

Kaynakça

• Aydın, Zeynep (2019). 1908-1923 Arası Köy Politikaları, Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Kocaeli Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü: Kocaeli.
• Berkes, Niyazi (2013). Türkiye’de Çağdaşlaşma, İstanbul: Yapı Kredi Yayınları, s. 412-424.
• Doğan, Atilla ve Alkan, Haluk (2010). Osmanlı Liberal Düşüncesi Ulum-ı İktisadiye ve İçtimaiye Mecmuası, İstanbul: Bilgi Üniversitesi Yayınları.
• Gündüz, Mustafa (2008). “Son Dönem Osmanlı Aydınlarının Yeni Birey ve Toplum Oluşturma Çabası”, ERDEM, Atatürk Kültür Merkezi, Sayı 51, Ankara. http://www.bingol.edu.tr/media/255931/Turkiyede-Sosyoloji-ii-Mesrutiyet-Donemi.pdf
• İşaşır, Canan Maral (2006). Resimli Ay Dergisi’nde (1928-1930) Edebi ve Fikri Gelişmeler, Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Gazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü: Ankara.
• Köroğlu, Erol (2010). Türk Edebiyatı ve Birinci Dünya Savaşı 1914-1918, İstanbul: İletişim Yayınları,
• Özdemir, Ali Ulvi (2012). “İkinci Dünya Savaşı Yıllarında Serteller ve Tan Gazetesi (1939-195)”, Atatürk Üniversitesi Türk İnkılap Tarihi Enstitüsü Atatürk Yolu Dergisi, Sayı 49, s. 179-216.
• Özden, Mehmet (2006). “Türkiye’de Halkçılığın Evrimi”, Manas Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, Cilt 8, Sayı 16, s.91.
• Özlük, Nuran (2010). “Büyük Mecmua Sistematik İndeksi”, Turkish Studies, V 5/3, s. 1802-1826.
• Öztekin, Hülya (2013). Tan (1938-1945): Serteller Yönetiminde Muhalif Bir Gazetenin Tarihi, Yayınlanmış Doktora Tezi, Erciyes Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü: Kayseri.
• Sertel, M. Zekeriya (1330), "Fert ve Cemiyet: Mütefekkir Zümrenin Cemiyetteki Rolü ", Bilgi Mecmuası, Sayı 6, s. 586-610.
• Sertel, M. Zekeriya (1334), “Yeni Hayat ve Ziya Gökalp Bey”, Türk Yurdu, Cilt XIV, Sayı 10, s. 304-311.
• Sertel, M. Zekeriya (2015). Hatırladıklarım, İstanbul: Can Yayınları.
• Sertel, Sabiha Zekeriya (2015). Davamız ve Müdafaamız, İstanbul: Can Yayınları. Suat Alan, “Türkiye’de Sosyoloji: II. Meşrutiyet Dönemi”, Bingöl Üniversitesi
• T.C. Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı Cumhuriyet Arşivi (BCA): 30.10/79.524.18.
• Toprak, Zafer (1984). “Osmanlı Narodnikleri ve Halka Doğru Gidenler”, Toplum ve Bilim, Sayı 24, s. 69-81.
• Toprak, Zafer (1987) “Türk Bilgi Derneği (1914) ve Bilgi Mecmuası”, Osmanlı İlmi ve Mesleki Cemiyetleri, haz. Ekmeleddin İhsanoğlu, İstanbul: Edebiyat Fakültesi Basımevi, s. 247-254.
• Toprak, Zafer (2001). “Osmanlı’da Toplumbilimin Doğuşu ve Ulus-Devlet”, Modern Türkiye’de Siyasi Düşünce, İstanbul: İletişim Yayınları.
• Topuz, Hıfzı (2003). II. Mahmut’tan Holdinglere Türk Basın Tarihi, İstanbul: Remzi Kitapevi.
• Tuncer Hüseyin (1990). Türk Yurdu Üzerine Bir İnceleme, Ankara: Kültür Bakanlığı Yayınları.
• Uyanık, Ercan (2009). “II. Meşrutiyet Dönemi’nde Toplumsal Mühendislik Aracı Olarak Eğitim: İttihat ve Terakki Cemiyeti’nin Eğitim Politikaları (1908- 1918)”, Amme İdaresi Dergisi, Cilt 42, Sayı 2, s. 67-88.
• Uzkuç, Süleyman (2016). “Büyük Mecmua’daki Eser İncelemesine Dayalı Edebî Tenkitler”, Selçuk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Dergisi, Sayı 35, s. 533-544
• Ülken, Hilmi Ziya (2015). Türkiye’de Çağdaş Düşünce Tarihi, İstanbul: Türkiye İş Bankası Yayınları. Gündüz,
• Mustafa (2010). Osmanlı Mirası Cumhuriyet’in İnşası: Modernleşme, Eğitim, Kültür ve Aydınlar, Ankara: Lotus Yayınları
• Üstel, Füsun (2004). İmparatorluktan Ulus-Devlete Türk Milliyetçiliği: Türk Ocakları (1912–1931), İstanbul: İletişim Yayınları.