İngiliz Gizli Belgelerine Göre Şırnak Aşireti Liderlerinin Milli Mücadele ve Sonrasındaki Siyasi Tutumları

Öz

1919’daki İngiliz karşıtı İmadiye İsyanı sırasında Şırnaklı beş ağaya Asurilerden uyarı mektupları gelmiştir. Ağalardan Abdurrahman Ağa ise hem Mustafa Kemal Paşa’dan hem de Asurilerden mektup almıştır. Mustafa Kemal Paşa ondan Anadolu Milli Mücadelesine destek talep ederken, Asuriler de İngilizlere başvurmasını istemiştir. İngilizlerin gözdesi olan Abdurrahman Ağa, Şeyh Sait İsyanından sonra Konya’da sürgünde iken ölmüştür. Süleyman Ağa’dan İngilizlerle iletişime geçip, onlara sadık olduğunu bildirmesi istenmiş; Süleyman Ağa önceleri bu çağrıya uymuş ancak daha sonra evi, olası harekatta İngilizlerce bombalanacak yerler arasında gösterilmiştir. Hacı Yusuf Ağa'nın İngilizlere karşı temkinli davranması ve ondan aşiretinin iskanı için çalışması istenirken, Temerhan Ağa'nın ise İngilizlerle iş birliği yapması gerektiği vurgulanmış; ancak daha sonra Şeyh Said İsyanına katılmakla suçlanarak Türk hükümetince idam edilmiştir. Alihan Ağa da İngilizlerle iş birliği yaparken, aynı zamanda Milli Mücadele’ye destek vermiş; Mustafa Kemal Paşa’dan teşekkür mektubu almış; fakat Azadi hareketinde de yer almıştır.

Anahtar Kelimeler

• Abdurrahman Ağa
• Süleyman Ağa
• Hacı Yusuf Ağa
• Temerhan Ağa
• Alihan Ağa

Political Attitudes Of The Shirnak Tribe Leaders During The National Struggle And After, According To British Secret Documents

Öz

During the anti-British Amadiya Rebellion of 1919, five aghas from Shirnak received warning letters from Assyrians. One of the aghas, Abdurrahman Agha, received letters from both Mustafa Kemal Pasha and the Assyrians. Mustafa Kemal Pasha requested his support for the Anatolian National Struggle, while the Assyrians urged him to appeal to the British. Abdurrahman Agha, a favorite of the British, died in exile in Konya after the Sheikh Said Rebellion. Süleyman Agha was asked to contact the British and declare his loyalty. Süleyman Agha initially complied with this request but his house was later designated as one of the areas the British would bomb in the event of an operation. Haji Yusuf Agha was urged to be cautious of the British and work for the settlement of his tribe, while Temerhan Agha was urged to cooperate with the British. However, he was later accused of participating in the Sheikh Said Rebellion and executed by the Turkish government. While collaborating with the British, Alihan Agha also supported the War of Independence. He received a letter of thanks from Mustafa Kemal Pasha but he also took part in the Azadi movement.

Anahtar Kelimeler

• Abdurrahman Agha
• Süleyman Agha
• Haji Yusuf Agha
• Temerhan Agha
• Alihan Agha

Kaynakça

1. Altan, B. (2018). Cizre Belediye Reisi ve Miran Mustafa Paşa’nın Damadı Osman Efendi’nin Yaşamı Üzerine Bir Değerlendirme. Turkish Studies, 13/24, 1-15.
2. ----------- (2020). Anadolu Hareketi Sürecinde Şırnak ve Muhiti. Tarih Yolunda Bir Ömür, Prof. Dr. Hale Şıvgın’a Armağan. Gazi Kitabevi. 85-100.
3. AM (Air Ministry). (1929). Military Report on Iraq (Area 9), Central Kurdistan.
4. Ayabakan, L. (2020). Kürt-İngiliz İlişkilerinde Özerklik Sorunu 1918-1925. Googlebooks.
5. Beyoğlu, S. (1996). Milli Mücadele Başlarken Güneydoğu Anadolu (1919). Tarih İncelemeleri Dergisi, 11/1, 125-135.
6. Gerçek, B. (2025, 21 Kasım). Ermeni Soykırımında Emirlere Karşı Gelenler, Kurtaranlar, Direnenler. https://m.bianet.org/kadin/insan-haklari/185831-ermeni-soykiriminda-emirlere-karsi-gelenler-kurtaranlar-direnenler
7. GP (Government Press) (1923). Personalities.
8. Gülenç, A. (2022). Osmanlı Belgelerinde Şırnak. Şırnak Belediyesi Yayınları.

9. ------------- (2024). Şırnak Aşiretlerinin Millî Mücadeledeki Tutumları. Millî Mücadelenin Yerel Tarihi 1918-1923 (Cilt 8). TÜBA Yayınları. 405-424.
10. Hakan, S. (2023). Cumhuriyete Giderken Kürtler (1920-1923). İletişim Yayınları.
11. Küçükşahin, A. (1999). Şırnak Aşiretleri ve Terör (1980-1996) [Yayınlanmamış Doktora Tezi]. Hacettepe Üniversitesi Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi Enstitüsü.
12. Mihriban Suat Bedük İlkokulu Tarihçesi. (2025, 26 Kasım). https://mihribansuatbedukilkokulu.meb.k12.tr/meb_iys_dosyalar/34/22/736456/dosyalar/2017_11/13155423_tarihYe.pdf
13. Mumcu, U. (1991). Kürt-İslam Ayaklanması 1919-1925. Cumhuriyet.
14. Obuz, Ö. (2017). Siirt’in Cumhuriyet Serüveni 1923-1950. Akıl Fikir Yayınları.
15. Özdağ, S. (2024). Şırnak Aşiretlerinin Millî Mücadeledeki Tutumları. Millî Mücadelenin Yerel Tarihi 1918-1923 (Cilt 8). TÜBA Yayınları. 301-322 . Sabah (2020, 17 Kasım).
16. SHCM (Secretariat of the High Commissioner for Mesopotamia) (1921). Mesopotamia Intelligence Reports 1921 P 301.
17. Şırnak Halis tepe. (2025, 10 Kasım). Şırnak Merkezde bulunan 365 odalı tarihi Abdurrahman ağa kasrı 1900'ler. [Image attached] [Post]. Facebook. https://www.facebook.com/photo/?fbid=967521463389819&set=ecnf.100064487874747
18. Şırnak Valiliği (2010). Şırnak Kültür Envanteri. Şırnak Valiliği Yayını.
19. Şimşir, B. (2000). İngiliz Belgelerinde Atatürk (1919-1938). Cilt 2. TTK Yayınları.
20. ------------ (2005). İngiliz Belgelerinde Atatürk (1919-1938). Cilt 5. TTK Yayınları.
21. Takvim-i Vekayi (1920, 8 Mart).
22. TBMM (2023). 1908 Meclis-i Mebusan Albümü. TBMM Basımevi.
23. Veroj, S. (2025, 24 Kasım). Kürdistan Teali Cemiyeti ve Şubeleri-7. https://www.rudaw.net/turkish/opinion/17122023