Erken Cumhuriyet Dönemindeki Müzikal Adımlar: Elazığ (Elaziz) Halkevi Örneği

Yıl 2026, Cilt: 36 Sayı: 1, 1 - 14, 19.01.2026

Serap Yağmur İlhan

https://doi.org/10.18069/firatsbed.1574878

Öz

Çalışmada, 1934-1951 yılları arasında yani Erken Cumhuriyet döneminde faaliyet göstermiş olan Elazığ (Elaziz) Halkevlerinin müzik alanındaki çalışmaları incelenmiş; bu doğrultuda bu çalışmaların Elazığ iline ve yerel müzik kültürüne katkılarına ışık tutulması amaçlanmıştır. Araştırma, nitel araştırma yöntemlerine dayalı olarak bir doküman incelemesi şeklinde tasarlanmıştır. Çalışmada, Elazığ Halkevleri bünyesinde gerçekleştirilen müzik faaliyetleri ile bu faaliyetlerin şehre kültürel açıdan katkıları ele alınmıştır. Nitel veri analizi ilkeleriyle birlikte tarihsel yöntem kullanılmış; tarihsel dokümanlar içerik ve bağlamsal açıdan değerlendirilmiştir. Bu çerçevede tematik analiz ve yorumlayıcı analiz tekniklerinden yararlanılmış, veriler tarihsel bağlamları gözetilerek çok katmanlı bir şekilde analiz edilmiştir. Bu doğrultuda, araştırmada, 1934-1952 yıllarına ait yerel gazeteler (Turan gazetesi), dergiler (Elazığ Halkevi’ne ait Altan Dergisi), teftiş raporları, tamimler, halkevi raporları ve Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri gibi çeşitli tarihsel kaynaklar kullanılmıştır. Araştırmanın sonucunda, Elazığ Halkevi güzel sanatlar (ar) şubesi müzik kolunun Elazığ adına birçok önemli çalışmaya imza attığı görülmüştür. Özellikle Halkevi orkestrası ve bandosunun kentin kültürel faaliyetlerinde aktif bir rol oynadığı; müzik kolu tarafından çeşitli çalgı alanlarında halka ücretsiz müzik eğitimi verildiği ve türkü derleme çalışmalarının gerçekleştirildiği görülmüştür. Bu çalışmaların tamamının Cumhuriyet’in müzik politikaları doğrultusunda şekillendiği anlaşılmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Elazığ Halkevleri , Halkevlerinde Müzik Faaliyetleri , Halk eğitimi , Erken Cumhuriyet Dönemi , Cumhuriyet Döneminde Müzik

Etik Beyan

Araştırmamda herhangi bir etik kurul raporuna gerek duyulmamaktadır.

Musical Developments in the Early Republican Period: The Case of Elazığ (Elaziz) People's Houses

Öz

This study examines the musical activities carried out by the Elazığ (Elaziz) Community Centers (Halkevleri), which operated during the Early Republican period between 1934 and 1951. The research aims to shed light on the contributions of these activities to the province of Elazığ and its local musical culture. Designed as a qualitative document analysis, the study employs historical methods alongside principles of qualitative data analysis. Musical activities conducted under the auspices of the Elazığ Community Centers and their cultural impact on the city are discussed. The research utilizes thematic and interpretive analysis techniques, analyzing historical documents in a multi-layered manner with attention to their historical context. Within this scope, various primary sources dated between 1934 and 1952 were examined, including local newspapers (e.g., Turan), periodicals (e.g., Altan, published by the Elazığ Community Center), inspection reports, circulars, community center records, and documents from the Presidential State Archives. The findings reveal that the Music Branch of the Fine Arts Department of the Elazığ Community Center undertook many significant initiatives. In particular, the community center orchestra and band played an active role in the city’s cultural life; free music education was provided to the public in various instrumental fields, and folk song compilation projects were carried out. All of these activities were shaped in accordance with the music policies of the Republican era.

Anahtar Kelimeler

Elazığ People , Musical Activities in People , Public Education , Early Republican Period , Music in the Republican Period

Kaynakça

• Akçura, Y. (1928). Türk Yılı. İstanbul: Türk Ocakları Matbaası.
• Arsunar, F. (1937). Tunceli-Dersim Halk Türküleri Ve Pentatonik. İstanbul: Elaziz Halkevi Neşriyatı- Resimli Ay Matbaası T. L. Şirketi (Sayı 6)
• Arsunar, F. (1937). Elaziz Bakırmadeni Kazası Halk Türküleri. İstanbul: Elaziz Halkevi Neşriyatı- Resimli Ay Matbaası T. L. Şirketi (No. 10).
• Chf Halkevleri Talimnamesi. (1932). Hâkimiyeti Milliye Matbaası.
• Chp Halkevleri Ve Halkodaları 1932-1942. (1942).
• Chp Halkevleri Çalışma Talimatnamesi (1940), Zerbemat Matbaası, Ankara.
• Cumhuriyet Halk Partisi Halkevleri (1940), Ulusal Matbaa, Ankara.
• Günel, S. (1936). Üç Ayak Revü-Müzik-Oyun-Söz. İstanbul: Elaziz Halkevi Neşriyatı- Resimli Ay Matbaası T. L. Şirketi (Sayı.3).
• Halkevleri (1932-1935), 103 Halkevi Geçen Yıllarda Nasıl Çalıştı.
• Haykır, Y. (2007). Elazığ (Elaziz) Halkevi Yayınları Ve Altan Dergisi, Türk Dünyası Araştırmaları, (171).
• Karaduman, H. (2007). Türk Ocakları Ve Hars Müzeleri. Vakıflar Dergisi, 30, 503-518.
• Kılıç, M. (2007). Erken Cumhuriyet Dönemi Türk Milliyetçiliğinin Tipolojisi, Süleyman Demirel Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Sosyal Bilimler Dergisi, (16), 113-140.
• Kavcar, C. (2003). Cumhuriyet Döneminde Sanat Eğitimi, Bilim Ve Aklın Aydınlığında Eğitim Dergisi, 4(44).
• Kodal, T. (2014). “Mustafa Kemal Atatürk Ve Türk Ocakları”, Atatürk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü Dergisi, (52), 295-314.
• Kurnaz Şahin, F. (2014). Atatürk’ün Kültür Kurumlarından Halkevleri Ve Afyon Halkevi. Berikan Yayınevi.
• Özdemir, Y., & Aktaş, E. (2011). “Halkevleri (1932’den 1951’e)”, Atatürk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü Dergisi, (45), 235-262.
• Sarınay, Y. (2005). Türk Ocakları, Ankara.
• Selanik, C. (2010). Müzik Sanatının Tarihsel Serüveni (2. Baskı). İstanbul: Doruk Yayımcılık.
• Wach, E. (2013). Learning about Qualitative Document Analysis. IDS Practice Paper In Brief, 13. https://opendocs.ids.ac.uk/articles/report/26442637.
• Yağcı, S. (2019). Erken Cumhuriyet Dönemi Türk Müziği Kadın Bestekârlarından Melahat Pars'ın Eserleri Üzerine Bir İnceleme, Electronic Turkish Studies, 14(1).
• Yıldırım, A., & Simsek, H. (2018). Sosyal Bilimlerde Nitel Araştırma Yöntemleri (6. Baskı). Ankara: Seçkin Yayıncılık.
• Yılmaz, D., & Akhan, N. E. S. (2011). İlk dönem halkevlerinin eğitim faaliyetleri “Konya Halkevi Örneği”. Karadeniz Araştırmaları-Balkan, Kafkas, Doğu Avrupa ve Anadolu İncelemeleri Dergisi, 29(29), 59-95.
• Yuca, İ. S. (2024). Muş Halkevi ve faaliyetleri (1934-1951). The Journal of Academic Social Science Studies, 5(35), 227-246
• Yücel, H. (2022). Cumhuriyet Dönemi Müzik Politikaları Üzerine Bir İnceleme, Tykhe Sanat Ve Tasarım Dergisi, 7(12), 9-20.
• Yükselsin, İ. (2015). Bir ‘Kültürel Aracı Olarak Muzaffer Sarısözen ve Erken Cumhuriyet Döneminde ‘Türk Halk Müziği’nin Yeniden İnşasındaki Rolü, Yedi Sanat, Tasarım Ve Bilim Dergisi, (14), 77-90.
• Süreli Yayınlar
• Altan Dergisi, 22 Mart 1935, yıl 1, sayı 2.
• Altan Dergisi, 22 Birincikanun 1935, (yıl 1), sayı XI.
• Altan Dergisi, 22 haziran 1935, (yıl 1), sayı 5.
• Altan Dergisi, 22 eylül 1935, (yıl 1), sayı 8.
• Altan Dergisi, 22 İlkteşrin 1935, (yıl 1), sayı 9.
• Altan Dergisi, 22 Birincikânun 1936, (yıl 2), sayı 21.
• Altan Dergisi, 23 Şubat 1936, (yıl 2), sayı 13.
• Altan Dergisi, 23 şubat 1936, (yıl 2), sayı 13.
• Altan Dergisi, 22 Nisan 1936, (yıl 2), sayı 15.
• Altan Dergisi, İkinci Kânun 1936, (yıl 2), sayı 14.
• Altan Dergisi, 22 İkinci Kânun 1937, (yıl 2), sayı 22.
• Altan Dergisi, 28 İlkkânun 1937, (yıl 3), sayı 34.
• Altan Dergisi, 21 Şubat 1937, (yıl 2), sayı 23.
• Altan Dergisi, 21 Mart 1937, (yıl 3), sayı 24.
• Altan Dergisi, 23 Nisan 1937, (yıl 3), sayı 25.
• Altan Dergisi, 19 Mayıs 1937, (yıl 3), sayı 26.
• Altan Dergisi, 24 Temmuz 1937, (yıl 3), sayı 28.
• Altan Dergisi, Kanunuevvel-Kanunusani-Şubat 1938, (yıl 3), sayı, 33-34-35.
• Altan Dergisi, Haziran-Temmuz-Ağustos-Eylül 1938, (yıl 3), sayı, 39-40-41-42.
• Altan Dergisi, İkinciteşrin, Birincikânun, İkincikânun 1939, (yıl 3-4), sayı, 44-45-46-47.
• Turan Gazetesi, 22 Teşrinisaniye 1934, (yıl 4), No. 252.
• Turan Gazetesi, 2 Ağustos 1934, (yıl 4), No. 231.
• Turan Gazetesi, 2 Birincikanun 1935, (yıl 5), No. 310.
• Turan Gazetesi, 7 Birincikanun 1935, (yıl 5), No. 311.
• Turan Gazetesi, 6 Şubat 1936, (yıl 5), No. 320.
• Turan Gazetesi, 22 Eylül 1936, (yıl 6), No. 370.
• Turan Gazetesi, 19 Şubat 1936, (yıl 5), No. 322.
• Turan Gazetesi, 23 Şubat 1936, (yıl 2), No. 13.
• Turan Gazetesi, 1 Mart 1937, (yıl 6), No. 405.
• Turan Gazetesi, 15 Mayıs 1937, (yıl 7), No. 428.
• Turan Gazetesi, 29 Teşrinisani 1937, (yıl 7), No. 510.
• Turan Gazetesi, 5 Şubat 1938, (yıl 7), No. 521.
• Turan Gazetesi, 16 Şubat 1938, (yıl 7), No. 523.
• Turan Gazetesi, 11 Temmuz 1940, (yıl 9), No. 258.
• Turan Gazetesi, 2 Nisan 1942, (yıl 10), No. 885.
• Turan Gazetesi, 21 Ocak 1943, (Yıl 11), No. 960.
• Turan Gazetesi, 18 Ekim 1943, (Yıl 12), No. 1034.
• Turan Gazetesi, 17 Şubat 1944, (yıl 12), No. 1064.
• Turan Gazetesi, 2 Mart 1944, (yıl 12), No. 1068.
• Turan Gazetesi, 3 Mart 1944, (yıl 12), No. 1074.
• Turan Gazetesi, 6 Mart 1944, (yıl 12), No. 1609.
• Turan Gazetesi, 9 Mart 1944, (Yıl, 12), No. 1070.
• Turan Gazetesi, 16 Mart 1944, (yıl 12), No. 1072.
• Turan Gazetesi, 30 Mart 1944, (yıl 12). No. 1076.
• Turan Gazetesi, 6 Nisan 1944, (yıl 12), No. 1078.
• Turan Gazetesi, 27 Nisan 1944, (yıl 12). No. 1084.
• Turan Gazetesi, 18 Mayıs 1944, (yıl, 13), No. 1089.
• Turan Gazetesi, 18 Nisan 1944, (yıl, 13), No. 1089.
• Turan Gazetesi, 22 Haziran 1944, (yıl 13), No. 1099.
• Turan Gazetesi, 3 Temmuz 1944, (yıl 13), No. 102.
• Turan Gazetesi, 24 Temmuz 1944, (Yıl 13). No. 1408.
• Turan Gazetesi, 9 Ekim 1944, (yıl 14), No. 1129.
• Turan Gazetesi, 24 Kasım 1944, (yıl 14), No. 1141.
• Turan Gazetesi, 21 Şubat 1945, (Yıl 14), No. 1185.
• Turan Gazetesi, 20 Haziran 1945, (yıl 15), No. 1198.
• Turan Gazetesi, 27 Ekim 1945, (yıl. 15), No. 1253.
• Turan Gazetesi, 30 Mart 1946, (Yıl 15), No. 1271.
• Turan Gazetesi, 18 Mayıs 1946, (Yıl 16). No. 1285.
• Turan Gazetesi, 24 Temmuz 1946, (Yıl 16), No. 1304.
• Turan Gazetesi, 11 Şubat 1947, (Yıl 16), No. 1356.
• Turan Gazetesi, 25 Haziran 1947, (yıl 17), No. 1394.
• Turan Gazetesi, 23 Ağustos 1947, (Yıl 17), No. 1410.
• Turan Gazetesi, 16 Mayıs 1950, (yıl 20), No. 1701. İnternet Kaynakları
• Türkiye Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı (CBA, CHP, Fon 490-1-0-0, 970-749-3), Erişim Tarihi: 26. 09. 2024.
• Türkiye Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı (CBA, CHP, Fon 490-1-0-0, 938-640-1), Erişim Tarihi: 26. 09. 2024.
• Türkiye Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı (CBA, CHP, Fon 490-1-0-0, 966-738-2), Erişim Tarihi: 26. 09. 2024.
• Türkiye Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı (CBA, CHP, Fon 490-1-0-0, 997-852-1), Erişim Tarihi: 29.09.2024.
• Türkiye Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı (CBA, CHP, Fon 490-1-0-0, 1005-880-3), Erişim Tarihi: 01. 10. 2024.
• Türkiye Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı (CBA, CHP, Fon 490-1-0-0, 955-697-2), Erişim Tarihi: 03.10. 2024.
• Türkiye Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı (CBA, CHP, Fon 490-1-0-0, 1705-1950-1), Erişim Tarihi: 03.10. 2024.
• Görsel Kaynaklar
• Görsel 1. Altan Dergisi, 22 İkinci Kânun 1937, (yıl 2), sayı 22.
• Görsel 2. ve 3. Altan Dergisi, 23 Şubat 1936, (yıl 2), sayı 13.
• Görsel 4. Altan Dergisi, Kanunuevvel-Kanunusani-Şubat 1938, (yıl 3), sayı, 33-34-35.
• Görsel 5. Arsunar, F. (1937). Tunceli-Dersim Halk Türküleri Ve Pentatonik. İstanbul: Elaziz Halkevi Neşriyatı- Resimli Ay Matbaası T. L. Şirketi (Sayı 6).