Gönül Dağı Dizisindeki Kıssa ve Hikâyeler Üzerine Bir İnceleme

Öz

Günümüzde kültür aktarımının en etkili yollarından biri televizyondur. Geçmiş dönemlerde insanımızın hayatını zenginleştiren, klasik Türk edebiyatı geleneğinin önemli bir parçası olan kıssa ve hikâyeler günümüzde televizyon dizileriyle ekranlara taşınmaktadır. “Bozkırda bir Anadolu masalı” sloganıyla 2020’de TRT 1 ekranlarında yayın hayatına başlayan Gönül Dağı dizisi, Anadolu insanının gelenek ve göreneklerine ayna tutmasıyla benzerlerinden ayrılmaktadır. Ekranlarda 4. sezonunu gören Gönül Dağı, yüksek izlenme oranlarının yanı sıra sosyal medyada da en çok bahsedilenler arasında yer alarak gündemdeki yerini korumaktadır. Dizide Yûsuf u Züleyhâ, Mahmûd ile Ayâz, Şem‘ u Pervâne gibi klasik Türk edebiyatı metinlerinde sıklıkla yer verilen bazı kıssa ve hikâyelerin anlatılması dikkat çekmektedir. Bu makalede, Gönül Dağı dizisinin 1-65. bölümlerinde yer verilen kıssa ve hikâyeler incelenecektir. Araştırmanın amacı, geçmişten günümüze Türk kültürü ve edebiyatında önemli bir yeri olan kıssa ve hikâyelerin dizideki yansımalarını ortaya koymak, Gönül Dağı dizisi örnekleminde televizyon dizilerinin gelenekteki dinî, tasavvufi ve edebî birikimi günümüz insanına aktarmadaki katkısını incelemektir.

Anahtar Kelimeler

• Klasik Türk edebiyatı
• gelenek
• kıssa ve hikâyeler
• televizyon
• Gönül Dağı dizisi

A Study on Parables and Stories in the Gönül Dağı TV Series

Öz

Today, one of the most effective ways of cultural transmission is television. Parables and stories, which enriched our people’s lives in the past and were an important part of the classical Turkish literature tradition, are nowadays brought to the screens through television series. The Gönül Dağı series, which started broadcasting on TRT 1 screens in 2020 with the slogan “An Anatolian tale in the steppe”, differs from its counterparts by mirroring the traditions and customs of the Anatolian people. Gönül Dağı, which is in its 4th season on the screens, maintains its place on the agenda by being among the most talked about on social media, as well as having high viewing rates. It is noteworthy that the series tells some parables and stories that are frequently included in classical Turkish literature texts such as Yûsuf u Züleyhâ, Mahmûd and Ayâz, Şem‘ u Pervâne. In this article, the parables and stories in chapters 1-65 of the Gönül Dağı series will be analyzed. The aim of the research is to reveal the reflections of parables and stories, which have an important place in Turkish culture and literature from past to present, and to examine the contribution of television series in transferring the religious, mystical and literary knowledge in the tradition to today’s people, in the example of the Gönül Dağı series.

Anahtar Kelimeler

• Classical Turkish literature
• tradition
• parables and stories
• television
• Gönül Dağı series

Kaynakça

1. Ağlayankaya efsanesi. (t.y.). Erişim adresi https://sile.bel.tr/kesfet/dogal-guzelliklerimiz/aglayankaya-efsanesi.
2. Armutlu, S. (2009). Kelebeğin ateşe yolculuğu: Klasik Fars ve Türk edebiyatında Şem‘ ü Pervâne mesnevileri. Atatürk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü Dergisi, 15 (39), 877-907. Erişim adresi https://dergipark.org.tr/tr/pub/ataunitaed/issue/2878/39678.
3. Aslantaş, M. (2021). Televizyon dizilerinde izleyicilere sunulan kültürel öğeler: Gönül Dağı dizisine yönelik bir içerik analizi. Pearson Journal of Social Sciences & Humanities, 6 (16), 438-456. https://doi.org/10.46872/pj.449.
4. Aytaş, G. (1999). Türk kültür ve edebiyatında geyik motifi ve “Haza destan-ı geyik”. Türk Kültürü ve Hacı Bektaş Veli Araştırma Dergisi, 6 (12), 161-170. Erişim adresi https://isamveri.org/pdfdrg/D01093/1999_12/1999_12_AYTASG.pdf.
5. Baştürk Soydemir, H. (2023). Halk anlatılarındaki bilge tipinin “Gönül Dağı” adlı dizideki temsilcisi: Ciritçi Abdullah. Süleyman Demirel Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 47, 1-20. https://doi.org/10.61904/sbe.1268334. Bediüzzaman Said Nursȋ, (2016). Sözler. Ankara: Türkiye Diyanet Vakfı Yay.
6. Boratav, P. N. (1969). 100 soruda Türk halk edebiyatı. İstanbul: Gerçek Yayınevi.
7. Canım, R. (2021). Divan edebiyatının kaynakları. Çanakkale: Paradigma Akademi.
8. Çağrıcı, M. (2006). Nasihat. İslâm ansiklopedisi içinde (Cilt 32, 408-409. ss.). İstanbul: Türkiye Diyanet Vakfı Yay. Hallac-ı Mansur (2002). Tavasin ene’l-Hak (Çev. Y. Günenç). İstanbul: Yaba Yay.

9. İlhan, Y. (2024). Medya kültür ilişkisi bağlamında Gönül Dağı dizisinde halk kültürü unsurları (Yüksek lisans tezi). Erişim adresi https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/giris.jsp.
10. Kalburla güneş toplayan adamın gerçek hikayesi. (t.y.). Erişim adresi https://hhaber.net/9578/kalburla-gunes-toplayan-adamin-gercek-hikayesi/kalburla-gunes-toplayan-adamin-gercek-hikayesi-2/.
11. Karasar, N. (2002). Bilimsel araştırma yöntemi. Ankara: Nobel Yayın Dağıtım.
12. Kavruk, H. (1998). Eski Türk edebiyatında mensûr hikâyeler. İstanbul: MEB Yay.
13. Kaya, S. (2022). Yerli televizyon dizilerinin din ve değerler psikolojisi açısından incelenmesi: Gönül Dağı ve Yasak Elma örnekleri (Yüksek lisans tezi). Erişim adresi https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/giris.jsp.
14. Kaya, S. ve Kımter, N. (2022). Yerli iki televizyon dizisinin din ve değerler psikolojisi açısından karşılaştırılmalı olarak incelenmesi: (Gönül Dağı ve Yasak Elma örnekleri). Avrasya Sosyal ve Ekonomi Araştırmaları Dergisi, 9 (4), 387-416. Erişim adresi https://dergipark.org.tr/tr/pub/asead/issue/73282/1184201.
15. Kıssalar/menkibeler... karınca ve Hz. İbrahim. (2019). Erişim adresi https://www.yeniakit.com.tr/haber/kissalarmenkibeler-karinca-ve-hz-ibrahim-756922.html. Kindî (2002). Felsefî risâleler (Çev. M. Kaya). İstanbul: Klasik Yay.
16. Köle, B. (2016). Mevlânâ’nın Mesnevî’sinde gemi metaforu. Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi, 9 (42), 1869-1877. Erişim adresi https://www.sosyalarastirmalar.com/archive.html.
17. Kur’ân-ı Kerîm ve açıklamalı meâli (2007). Haz. H. Karaman, A. Özek, İ. K. Dönmez, M. Çağrıcı, S. Gümüş ve A. Turgut. Ankara: Türkiye Diyanet Vakfı Yay.
18. Levend, A. S. (1967). Divan edebiyatında hikâye. Türk Dili Araştırmaları Yıllığı - Belleten, 15, 71-117. Erişim adresi https://tdkbelleten.gov.tr/sayi/16.
19. Livaneli, Z. (2017). Huzursuzluk. İstanbul: Doğan Kitap.
20. Mevlânâ (2009). Mesnevî tam metin (Haz. A. Karaismailoğlu). Ankara: Akçağ Yay.
21. Onay, A. T. (1996). Eski Türk edebiyatında mazmunlar. İstanbul: MEB Yay.
22. Ong, W. J. (2014). Sözlü ve yazılı kültür: sözün teknolojileşmesi (Çev. S. Postacıoğlu Banon). İstanbul: Metis Yay. Özdemir, A. (2007). Bütün yönleriyle Türk halk edebiyatı bilgileri. İstanbul: Bordo Siyah.
23. Özdemir, N. (2008). Medya kültür ve edebiyat. Ankara: Geleneksel Yayıncılık.
24. Platon (1997). Phaidros (Çev. H. Akverdi). İstanbul: MEB Yay.
25. Şengül, İ. (2022). Kıssa. İslâm ansiklopedisi içinde (Cilt 25, 498-500. ss.). Ankara: Türkiye Diyanet Vakfı Yay. Şentürk, A. A. ve Kartal, A. (2007). Üniversiteler için eski Türk edebiyatı tarihi. İstanbul: Dergâh Yay.
26. Şimşek, S. (2023). Ankara’da çiçek ve çiçekçilik kültürü üzerine halk bilimsel bir inceleme (Yüksek lisans tezi). Erişim adresi https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/giris.jsp.
27. Topbaş, O. N. (2021, Kasım). Hak dostlarından hikmetler / Aziz Mahmud Hüdâyî (r.a) - 2. Altınoluk Dergisi, 429. Erişim adresi https://www.altinoluk.com.tr/arsiv/sayi-429.
28. Tuğluk, İ. H. ve Ciğa, Ö. (2018). Değerler eğitimi yönünden klâsik hikâyelerimizin önemi: Kıssa-i Seyyid Cüneyd ve Reşîde-i Arab örneği. Dicle Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 10 (21), 18-29. Erişim adresi https://dergipark.org.tr/tr/pub/diclesosbed/issue/61628/920298.
29. Türkdoğan, M. G. (2011). Klasik Türk edebiyatında Yusuf u Züleyha mesnevileri üzerine mukayeseli bir çalışma. Erişim adresi https://ekitap.ktb.gov.tr/TR-78432/klasik-turk-edebiyatinda-yusuf-u-zuleyha-mesnevileri.html.
30. Yılmaz, A. T. (2024). Medyanın sözlü kültürü aktarmadaki rolü: Gönül Dağı dizisi örneği (Yüksek lisans tezi). Erişim adresi https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/giris.jsp.
31. Zavotçu, G. (2009). Ney’in öyküsü ve dîvân şiirinde işlenişi. Atatürk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü Dergisi, 15 (39), 719-751. Erişim adresi https://dergipark.org.tr/tr/pub/ataunitaed/issue/2878/39670