Sosyal Bilgiler Öğretmen Adaylarının Görüşleri Çerçevesinde Ekolojik Vatandaşlık ve Ekolojik Vatandaşlık Eğitiminin İncelenmesi

Öz

Sosyal bilgiler öğretmen adaylarının görüşleri çerçevesinde ekolojik vatandaşlık ve ekolojik vatandaşlık eğitimini incelemek amacıyla yapılan bu araştırma, nitel araştırma yaklaşımlarından olgubilim deseni ile yürütülmüştür. Araştırmanın çalışma grubunu, 2023-2024 eğitim-öğretim yılı bahar dönemi Fırat Üniversitesi Eğitim Fakültesi Sosyal Bilgiler Öğretmenliği programında 4. sınıfta öğrenim gören 20 öğretmen adayı oluşturmaktadır. Araştırma verileri görüşme yöntemi kullanılarak yarı yapılandırılmış görüşme tekniği ile elde edilmiştir. Araştırma verileri içerik analizi ile çözümlenmiştir. Sosyal bilgiler öğretmen adaylarının ekolojik vatandaşlık hakkında bilgi sahibi oldukları ve ekolojik vatandaşlığı farklı açılardan tanımlamaya çalıştıkları sonucuna ulaşılmıştır. Ekolojik vatandaşlığın çevreyi bilinçli şekilde kullanan, ekolojik bilgi, beceri ve değerlere sahip, ekolojik konularda karar alma sürecine ve çevresel çalışmalara aktif şekilde katılan, küresel düşünebilen, çevreye karşı adaletli, duyarlı ve saygılı davranan bir vatandaşlık olarak tanımlandığı belirlenmiştir. Ekolojik vatandaşlık eğitim sürecinde farklı öğretim yöntem ve teknikleri kullanılarak, ekolojik bilgi, beceri ve davranışlara sahip, çevreyle ilgili hak ve sorumluluklarının farkında, doğanın bir parçası olduğunu içselleştiren, doğayla sağlıklı ilişki kurabilen ve çevre bilincine sahip vatandaşlar yetiştirilebilir.

Anahtar Kelimeler

• Ekolojik Vatandaşlık
• Ekolojik Vatandaşlık Eğitimi
• Sosyal Bilgiler
• Öğretmen Adayı

Examination of Ecological Citizenship and Ecological Citizenship Education within the Framework of Social Studies Teacher Candidates’ Opinions

Öz

This research, which was conducted to examine ecological citizenship and ecological citizenship education within the framework of the opinions of social studies teacher candidates, was conducted with the phenomenology pattern, one of the qualitative research approaches. The study group consists of 20 teacher candidates who continue their education in the 4th grade in Fırat University Faculty of Education Social Studies Teaching program in the spring semester of the 2023-2024 academic year. Research data was obtained by semi-structured interview technique using the interview method. Research data were analyzed by content analysis. It was concluded that social studies teacher candidates were knowledgeable about ecological citizenship and tried to define ecological citizenship from different perspectives. It has been determined that ecological citizenship is defined as a citizenship that uses the environment consciously, has ecological knowledge, skills and values, actively participates in the decision-making process and environmental studies on ecological issues, can think globally, and acts fairly, sensitively and respectfully towards the environment. By using different teaching methods and techniques in the ecological citizenship education process, citizens can be raised who have ecological knowledge, skills and behaviors, who are aware of their rights and responsibilities regarding the environment, who internalize that they are a part of nature, who can establish a healthy relationship with nature and who are environmentally conscious.

Anahtar Kelimeler

• Ecological Citizenship
• Ecological Citizenship Education
• Social Studies
• Teacher Candidate

Kaynakça

1. Akbakla, M. U., Erol, M. ve Cömert, T. (2023). Öğretmen adaylarına göre ekolojik vatandaş. Adnan Menderes Üniversitesi Eğitim Fakültesi Eğitim Bilimleri Dergisi, 14(2), 17-28.
2. Altın, M. (2022). Okul öncesi öğretmenliği öğrencilerinin çevre eğitimine ilişkin öz-yeterlik ve çevre etiği farkındalık algılarının ekolojik vatandaşlık düzeylerine etkisi. (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, Çanakkale.
3. Altın, M. ve Akcanca, N. (2023). Öğrencilerin çevre eğitimine dair öz-yeterlikleri ve çevre etiği farkındalık algılarıyla ekolojik vatandaşlıklarının ilişkisi. Gazi Eğitim Bilimleri Dergisi, 9(2), 179-197. https://doi.org/10.30855/gjes.2023.09.02.003
4. Anantharaman, M. (2014). Networked ecological citizenship, the new middle classes and the provisioning of sustainable waste management in Bangolere, Indıa. Journal of Cleaner Production, 63, 173-183. https://doi.org/10.1016/j.jclepro.2013.08.041
5. Asilsoy, B. and Oktay, D. (2018). Exploring environmental behaviour as the major determinant of ecological citizenship. Sustainable Cities and Society, 39, 765-771. https://doi.org/10.1016/j.scs.2018.02.036
6. Atasoy, E. ve Ertürk, H. (2008). İlköğretim öğrencilerinin çevresel tutum ve çevre bilgisi üzerine bir alan araştırması. Erzincan Eğitim Fakültesi Dergisi, 10(1), 105-122.
7. Biagi, M. and Ferro, M. (2011). Ecological citizenship and social representation of water: Case study in two argentine cities. SAGE Open, 1(2), 1-8. https://doi.org/10.1177/2158244011417897
8. Bostancı, S. H. ve Yıldırım, S. (2019). Sürdürülebilir topluluklar ve ekolojik vatandaşlık üzerine kavramsal bir inceleme. Iğdır Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, (Ek Sayı), 203-218.

9. Bülbül, Y. ve Yılmaz, A. (2019). Sosyal bilgiler öğretmen adaylarının çevre, çevre eğitim ve çevresel vatandaşlık kavramlarına ilişkin görüşleri. Uluslararası Sosyal Bilimler Eğitimi Dergisi, 5(2), 165-183.
10. Büyüköztürk, Ş., Kılıç Çakmak, E., Akgün, Ö. E., Karadeniz, Ş. ve Demirel, F. (2020). Eğitimde bilimsel araştırma yöntemleri (29. baskı). Ankara: Pegem Akademi. https://doi.org/10.14527/9789944919289
11. Carter, N. and Huby, M. (2005). Ecological citizenship and ethical ınvestment. Environmental Politics, 14(2), 255-272. https://doi.org/10.1080/0964401050005515
12. Cemaloğlu, N. (2014). Veri toplama teknikleri: Nicel-Nitel. A. Tanrıöğen (Ed.), Bilimsel araştırma yöntemleri içinde (4. baskı, ss. 133-164). Ankara: Anı Yayıncılık.
13. Crane, A., Matten, D. and Moon, J. (2008). Ecological citizenship and the corporation: Politicizing the new corporate environmentalism. Organization & Environment, 20(10), 371-389. https://doi.org/10.1177/1086026608326075
14. Çermik, E. (2022). Ortaokul öğrencilerinin çevresel vatandaşlık düzeylerinin geliştirilmesinde araştırma sorgulama yönteminin etkisinin incelenmesi. (Yayımlanmamış doktora tezi). İstanbul Üniversitesi Cerrahpaşa Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, İstanbul.
15. Dallı, C. ve Hamarat, E. (2023). Sosyal bilgiler eğitimi, ekolojik vatandaşlık ve yeşil aklama. Türk & İslam Dünyası Sosyal Araştırmalar Dergisi, 10(36), 112-128. https://doi.org/10.29228/TIDSAD.68802
16. Dash, A. (2014). The moral basis of sustainable society: The Gandhian concept of ecological citizenship. International Review of Sociology, 24(1), 27-37. https://doi.org/10.1080/03906701.2014.894343
17. Demir, F. B. (2021). Eğitimde ekolojik okuryazarlık. E. Koçoğlu (Ed.), Eğitimde okuryazarlık becerileri-II içinde (1. baskı, ss. 199-210). Ankara: Pegem Akademi. https://doi.org/10.14527/9786257582001
18. Dobson, A. (2003). Citizenship and the environment. New York: Oxford University Press.
19. Dobson, A. (2006). Ecological citizenship: A defence. Environmental Politics, 15(3), 447-451. https://doi.org/10.1080/09644010600627766
20. Durgun, G. (2022). Sınıf öğretmeni adaylarının çevre etiği yaklaşımları ile ekolojik vatandaşlık düzeyleri arasındaki ilişkinin incelenmesi. (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Fırat Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Elazığ.
21. Erlandson, D. A., Harris, E. L., Skipper, B. L. and Allen, S. D. (1993). Doing naturalistic inquiry: A guide to methods. California: Sage Publications.
22. Evans, D. (2011). Consuming conventions: Sustainable consumption, ecological citizenship and the worlds of worth. Journal of Rural Studies, 27, 109-115. https://doi.org/10.1016/j.jrurstud.2011.02.002
23. Flynn, R., Bellaby, P. and Ricci, M. (2008). Environmental citizenship and public attitudes to hydrogen energy technologies. Environmental Politics, 17(5), 766-783. https://doi.org/10.1080/09644010802421539
24. Godrej, F. (2012). Ascetics, warriors, and a gandhian ecological citizenship. Political Theory, 40(4), 437-465. https://doi.org/10.1177/0090591712444843
25. Gül, F. (2013). İnsan-doğa ilişkisi bağlamında çevre sorunları ve felsefe. Pamukkale Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, (14), 17-21.
26. Hayward, T. (2006a). Ecological citizenship: A rejoinder. Environmental Politics, 15(3), 452-453. https://doi.org/10.1080/09644010600627782
27. Hayward, T. (2006b). Ecological citizenship: Justice, rights and the virtue of resourcefulness. Environmental Politics, 15(3), 435-446. https://doi.org/10.1080/09644010600627741
28. Horton, D. (2006). Demonstrating environmental citizenship? A study of everyday life among green activists. In A. Dobson & D. Bell (Eds.), Environmental citizenship (pp. 127-151). London: The MIT Press.
29. Humphreys, D. (2009). Environmental and ecological citizenship in civil society. The International Spectator, 44(1), 171-183. https://doi.org/10.1080/03932720802693101
30. Jagers, S. C. (2009). In search of the ecological citizen. Environmental Politics, 18(1), 18-36. https://doi.org/10.1080/09644010802624751
31. Jagers, S. C. and Matti, S. (2010). Ecological citizens: Identifying values and beliefs that support ındividual environmental responsibility among swedes. Sustainability, 2, 1055-1079. https://doi.org/10.3390/su2041055
32. Jagers, S. C., Martinsson, J. and Matti, S. (2009). On how to make the theoretical concept of ecological citizenship empirically operational. Paper presented at the climate change politics and political theory workshop, Uppsala University.
33. Jagers, S. C., Martinsson, J. and Matti, S. (2014). Ecological citizenship: A driver of pro-environmental behaviour?. Environmental Politics, 23(3), 434-453. https://doi.org/10.1080/09644016.2013.835202
34. Karatekin, K. (2019). Model review related to the effects of teachers’ levels of ecological citizenship. International Electronic Journal of Environmental Education, 9(1), 46-61.
35. Karatekin, K. and Uysal, C. (2018). Ecological citizenship scale development study. International Electronic Journal of Environmental Education, 8(2), 82-104.
36. Karatekin, K., Salman, M. ve Uysal, C. (2019). Öğretmen adaylarının ekolojik vatandaşlık düzeylerinin karşılaştırılması. Kastamonu Eğitim Dergisi, 27(4), 1747-1756. https://doi.org/10.24106/kefdergi.3295
37. Kaya Aydın, M. (2022). Okul öncesi öğretmenlerinin çevre okuryazarlığı ile ekolojik vatandaşlık düzeyleri arasındaki ilişkinin incelenmesi. (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Bolu Abant İzzet Baysal Üniversitesi Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, Bolu.
38. Kayasandık, F. (2015). Ekolojik vatandaşlık kavramının fen eğitiminde bütüncül bir yaklaşımla değerlendirilmesi. (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Kastamonu Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü, Kastamonu.
39. Kaypak, Ş. (2011). Küreselleşme sürecinde sürdürülebilir bir kalkınma için sürdürülebilir bir çevre. Karamanoğlu Mehmetbey Üniversitesi Sosyal ve Ekonomik Araştırmalar Dergisi, 13(20), 19-33.
40. Kaypak, Ş. (2013). Çevre sorunlarının çözümünde küresel çevre politikalarının önemi. Muğla Sıtkı Koçman Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, (31), 17-34.
41. Kelly, J. R. and Abel, T. D. (2012). Fostering ecological citizenship: The case of environmental service-learning in costa rica. International Journal for the Scholarship of Teaching and Learning, 6(2), 1-19.
42. Kennedy, E. H. (2011). Rethinking ecological citizenship: The role of neighbourhood networks in cultural change. Environmental Politics, 20(6), 843-860. https://doi.org/10.1080/09644016.2011.617169
43. Kennedy, M. (2017). Community gardens and ecological citizenship: their potential and limitations ın fostering environmentalism. (Unpublished Master of Science). Southern Illinois University Carbondale.
44. Kılıç, S. ve Tok, N. (2014). Geleneksel adalet anlayışlarından çevresel adalet anlayışına. Uluslararası Alanya İşletme Fakültesi Dergisi, 6(3), 213-228.
45. Koca, G. (2021). Fen bilgisi öğretmen adayları ve ekolojik vatandaşlık: Faaliyetler ve görüşler. (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Ondokuz Mayıs Üniversitesi Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, Samsun.
46. Koçoğlu, E. ve Demir, F. B. (2023). Ekolojik/Çevresel vatandaşlık ve eğitim. B. Bulut (Ed.), Yeni vatandaşlık yaklaşımları ve eğitimi içinde (1. baskı, ss. 115-129). Ankara: Pegem Akademi.
47. Koçoğlu, E., Egüz, Ş., Tösten, R., Demı̇r, F. B. and Tekdal, D. (2023). Perception of ecological literacy in education: A scale development study. International Journal of Education & Literacy Studies, 11(3), 3-9. https://doi.org/10.7575/aiac.ijels.v.11n.3p.3
48. Latta, A. and Garside, N. (2005). Perspectives on ecological citizenship: An introduction. Environments Journal, 33(3), 1-8.
49. Latta, P. A. (2007). Locating democratic politics in ecological citizenship. Environmental Politics, 16(3), 377-393. https://doi.org/10.1080/09644010701251631
50. Lester, L. and Cottle, S. (2009). Visualizing climate change: Television news and ecological citizenship. International Journal of Communication, 3, 920-936.
51. Lincoln, Y. S. and Guba, E. G. (1985). Naturalistic inquiry. California: Sage Publications.
52. Lummis, G. W., Morris, J. E., Lock, G. and Odgaard, J. (2017). The influence of ecological citizenship and political solidarity on Western Australian student teachers’ perceptions of sustainability issues. International Research in Geographical and Environmental Education, 26(2), 135-149. https://doi.org/10.1080/10382046.2016.1235359 MacPherson, S. (2005). Educating ecological citizens of the blue planet. Canadian Journal of Environmental Education, 10, 141-156.
53. Martinsson, J. and Lundqvist, L. J. (2010). Ecological citizenship: coming out ‘clean’ without turning ‘green’?. Environmental Politics, 19(4), 518-537. https://doi.org/10.1080/09644016.2010.489709
54. May, S. (2008). Ecological citizenship and a plan for sustainable development. City, 12(2), 237-244. https://doi.org/10.1080/13604810802168117
55. Mead, E. (2013). Promoting lasting ecological citizenship among college students. (Unpublished Master of Arts). Lehigh University.
56. Melo-Escrihuela, C. (2008). Promoting ecological citizenship: Rights, duties and political agency. ACME: An International E-Journal for Critical Geographies, 7(2), 113 134.
57. Middlemiss, L. (2010). Refraining individual responsibility for sustainable consumption: lessons from environmental justice and ecological citizenship. Environmental Values, 19(2), 147-167.
58. Miles, M. B. ve Huberman, A. M. (2016). Nitel veri analizi (2. baskı). (Çev. Eds. S. Akbaba Altun & A. Ersoy). Ankara: Pegem Akademi. (Orijinal yayın tarihi, 1994)
59. Ocak, G. (2019). Bilimsel araştırmalarda kullanılan veri toplama yolları. G. Ocak (Ed.), Eğitimde bilimsel araştırma yöntemleri içinde (1. baskı, ss. 218-272). Ankara: Pegem Akademi. https://doi.org/10.14527/978605241964-9
60. Okudan Dernek, K. ve Tırış, G. (2020). Yurttaşlığı yeniden düşünmek: Ekolojik yurttaşlık üzerine bir değerlendirme. Ekonomi Politika & Finans Araştırmaları Dergisi, 5(3), 745-772. https://doi.org/10.30784/epfad.739676
61. Özdemir Özden, D. (2011). İlköğretim okullarında çevresel vatandaşlık eğitimi. (Yayımlanmamış doktora tezi). Marmara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, İstanbul.
62. Özdemir, O. (2016). Ekolojik okuryazarlık ve çevre eğitimi (1. baskı). Ankara: Pegem Akademi.
63. Öztürk, T. ve Öztürk, F. Z. (2015). Öğretmen adaylarının çevre ve çevre eğitimi ile ilgili görüşleri (Ordu Üniversitesi Örneği). Balıkesir Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 18(33), 115-132.
64. Patton, M. Q. (2018). Nitel araştırma ve değerlendirme yöntemleri (2. baskı). (Çev. Eds. M. Bütün & S. B. Demir). Ankara: Pegem Akademi. (Orijinal yayın tarihi, 2002)
65. Polatcan, M. ve Kılınç, A. Ç. (2018). Fenomenoloji ve araştırmalarda fenomenolojik yöntem. K. Beycioğlu, N. Özer & Y. Kondakçı (Eds.), Eğitim yönetiminde araştırma içinde (1. baskı, ss. 391-409). Ankara: Pegem Akademi. https://doi.org/10.14527/9786052415054
66. Saban, A. (2009). Öğretmen adaylarının öğrenci kavramına ilişkin sahip oldukları zihinsel imgeler. Türk Eğitim Bilimleri Dergisi, 7(2), 281-326.
67. Sáiz, A. V. (2005). Globalisation, cosmopolitanism and ecological citizenship. Environmental Politics, 14(2), 163-178. https://doi.org/10.1080/09644010500054848
68. Sevim, C. (2023). Ortaokul öğrencilerinin ekolojik vatandaşlık düzeylerinin incelenmesi. (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Bartın Üniversitesi Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, Bartın.
69. Seyfang, G. (2005). Shopping for sustainability: Can sustainable consumption promote ecological citizenship? Environmental Politics, 14 (2), 290-306. https://doi.org/10.1080/09644010500055209 , E. Yıldız & A. Yüksel (Eds.), Sosyal bilimlerde araştırma yöntemleri: Yeni perspektifler içinde (2. baskı, ss. 471-516). Ankara: Seçkin Yayıncılık.
70. Smith, M. (2005). Ecological citizenship and ethical responsibility: Arendt, benjamin and political activism. Environments Journal, 33(3), 51-63.
71. Spannring, R. (2019). Ecological citizenship education and the consumption of animal subjectivity. Education Sciences, 9(41), 1-20. https://doi.org/10.3390/educsci9010041
72. Töre, E. (2021). Eğitim bilimlerinde yöntem. S. Hali & E. Töre (Eds.), Eğitime giriş içinde (3. baskı, ss. 208-233). Ankara: Pegem Akademi. https://doi.org/10.14527/9786052414859
73. Uysal, C. (2018). Sınıf öğretmeni adaylarının ekolojik vatandaşlık düzeylerinin belirlenmesi. (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Kastamonu Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Kastamonu.
74. Uysal, C. ve Karatekin, K. (2022). Sınıf öğretmeni adaylarının ekolojik vatandaşlık düzeylerinin belirlenmesi. Türkiye Bilimsel Araştırmalar Dergisi, 7(2), 371-392.
75. Yıldırım, A. ve Şimşek, H. (2021). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri (12. baskı). Ankara: Seçkin Yayıncılık.
76. Yılmaz, M., Karakaya, F., Cimen, O. ve Adıguzel, M. (2019). Fen bilgisi öğretmen adaylarının ekolojik vatandaşlık düzeylerinin incelenmesi. Akdeniz Eğitim Araştırmaları Dergisi, 13(30), 98-113. http://doi.org/10.29329/mjer.2019.218.6
77. Yurttaş, A., Erdaş Kartal, E., Çağlar, A. ve Yurttaş, A. (2021). Temel eğitimde görev yapan öğretmenlerin ekolojik vatandaşlık düzeylerinin incelenmesi. International Social Sciences Studies Journal, 7(85), 2905-2916. https://doi.org/10.26449/sssj.3233