Türk Müziğinin Kurumsallaşması: Muzıka-yi Hümâyun, Dârülelhan ve Musiki Muallim Mektebi Örneği

Öz

Müzik, insanlığın tarihiyle doğmuş ve insanla yaşamış bir sanat türüdür. Müzik içinde yaşadığı toplumun şeklini alan bir yapıya sahiptir. Bu nedenle bağlı olduğu toplumu temsil eden bir sanat dalı olarak değerlendirilir. Müziğin toplumlar açısından son derece önemli olmasından dolayı dönem dönem devletlerin eliyle şekillendirilmeye çalışılmıştır. Eski çağlardan günümüze kadar müziğin şekillenip halka en iyi şekilde anlatılması için devletler tarafından eğitim kurumları açılmıştır. Bu durum Türk müzik tarihi için de geçerli olmuştur. Osmanlı Devletinin son dönemlerinde birçok kurumda yenileşme adıyla reformlar yapılmış ve birçok sanat dalı da bu çalışmanın içine dâhil edilmiştir. Yenileşme reformlarından etkilenen sanat dalları arasına şüphesiz müzik de dâhil olmuştur. Osmanlı Devletinden sonra kurulan Türkiye Cumhuriyeti bu akıma devam etmiş ve özellikle Ulu Önder Mustafa Kemal’in öncülüğünde hazırlanan müzik politikaları ince elenip sık dokunarak uygulanmaya alınmıştır. Müzik İnkılabı ilk olarak kurum ve kuruluşlarda başlamış daha sonra halka indirgenerek yeni müzik kültürünün aşılanmasına çalışılmıştır. Bu kurumlar Osmanlı Devletinde kurulan Muzıka-yi Hümayün ve Dârülelhan ile Cumhuriyet sonrası kurulan Musiki Muallim Mektebi’dir. Kurulan bu üç kurum Türk Müzik Tarihi için en önde gelen kurumlar arasında olup müziğin kurumsallaşmasına büyük katkılar sağlamışlardır.

Anahtar Kelimeler

• Muzıka- yi Hümâyün
• Dârülelhan
• Musiki Muallim Mektebi
• Müzik Tarihi

Institutionalization of Turkish Music: Examples of Muzıka-yi Hümâyun, Dârülelhan and Musiki Muallim Mektebi

Öz

Music is an art form that was born with the history of humanity and has coexisted with humans. It has a structure that takes the forms of the society in which it exists. Therefore, music is considered as an art form that represents the society to which it is connected. Due to the significant role of music in societies, efforts have been made by states to shape it at different times. Throughout history, from ancient times to the present, states have opened music education institutions to shape and convey music to the public in the best way possible. This situation has been valid in Turkish music history as well. In the late period of the Ottoman Empire, many reforms were carried out under the name of modernization, and many art forms were included in this effort. Undoubtedly, music was one of the art forms affected by the modernization reforms. The Republic of Turkey, established after the Ottoman Empire, continued this trend, and music policies, especially under the leadership of Mustafa Kemal Atatürk, were carefully implemented after thorough examination. The Music Revolution started in institutions and organizations and later, it was reduced to the public to implant the new music culture. The institutions established for this purpose are Muzika-i Hümayün and Dârülelhan in the Ottoman Empire, and Musiki Muallim Mektebi established after the Republic. These three institutions are flagship institutions in Turkish Music History and serve as examples of the institutionalization of music.

Anahtar Kelimeler

• Muzika- yi Hümâyün
• Dârülelhan
• Music Teacher School
• History Of Turkish Music

Kaynakça

1. (1931, Nisan 8). Resmi Gazete.
2. (1931, Ağustos 18). Milliyet Gazetesi, s. 7.
3. (1934, İlkkanun 10). Ulus Gazetesi, s. 10.
4. (1934, Temmuz 4). Resmi Gazete.
5. (1935, Mayıs 4). Tan Gazetesi, s. 2.
6. (1935, Haziran 17). Ulus Gazetesi.
7. (1936, Birinciteşrin 29). Ulus Gazetesi, 5481, s. 22.
8. (1936, Mayıs 2). Akşam Gazetesi, 6299, s. 2.

9. A.A. (1932, Mayıs 10). Vakit Gazetesi.
10. Adıgüzel, A., & Sinjar, E. (2016). Geçmişten Günümüze Musikişinas Ziryab'ın Endülüs Kültür Hayatına ve Avrupa'ya Etkileri. Yakın Doğu Üniversitesi İslam Tetkikleri Merkezi Dergisi, 71-96.
11. Alimdar, S. (2016). Osmanlı'da Batı Müziği (s. 85). içinde İstanbul: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.
12. Alimdar, S. (2016). Osmanlı'da Batı Müziği. İstanbul: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.
13. Alvan , T., & Alvan, M. (2016). Saz ve Söz Meclisi Şiir ve Musiki Medeniyetimiz. İstanbul: Şule Yayınları.
14. Antep, E. (2017). Cumhurbaşkanlığı Senfoni Orkestrası Çoksesliliğin Belgesel Tarihi. Ankara: Elma Yayınevi.
15. Aracı, E. (2020). Donizetti Paşa Osmanlı Sarayının İtalyan Maestrosu, Yapı Kredi Yayınları, İstanbul
16. Arı, A. (2002). Tevhid-i Tedrisat ve Laik Eğitim. G.Ü. Gazi Eğitim Fakültesi Dergisi, 22, 181-192.
17. Arslan Fazıl, Erkoçoğlu Fatih. (2013). “Ziryab”, TVD İslam Ansiklopedisi, İstanbul, C. 44,
18. Ata, T. A. (2019). Tarih-i Ata. (M. Arslan, Dü.) İstanbul: Kitabevi.
19. Bardakçı, M. (2017). Safiye . İstanbul: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.
20. Baydar, E. K. (2011, Nisan). 19. Yüzyıl Osmanlı Padişahlarının Müzik Politikalarından Kesitler. YDÜ Sosyal Bilimler Dergisi, IV(1), 94.
21. BCA. (30.18.1.1./14.47.11.).
22. BOA. ((182/7653). C.ML).
23. BCA. (30.12.1.2./5.46.13.).
24. BCA. (30.18.1.1./24.23.1.).
25. BCA. (30.18.1.1./24.28.4.).
26. BCA. (30.18.1.2./17.9.9.).
27. BCA. (30.18.1.2./40.71.15.).
28. BCA. (30.18.1.2./55.42.5.).
29. Behar, C. (2017). Musikiden Müziğe Osmanlı/Türk Müziği: Gelenek ve Modernlik. İstanbul: Yapı Kredi Yayınları.
30. Cemil, M. (1933, Teşrinievvel 29). On Yıl Zarfında Türkiye'deki Musiki Hareketleri 1923-1933. Milliyet Gazetesi, s. 33-35.
31. Cumhurbaşkanlığı Senfoni Orkestrası (CSO). (2024). Cumhurbaşkanlığı Senfoni Orkestrası Tarihçesi. Kültür ve Turizm Bakanlığı. Erişim adresi: https://cso.ktb.gov.tr/TR-326527/tarihce.html ( Erişim Tarih: 11.01.2025)
32. İrtem, S. K. (1999). Osmanlı Sarayı ve Haremin İçyüzü Muzıka-i Hümayün ve Saray Tiyatrosu. (O. S. Kocahanoğlu, Dü.) İstanbul.
33. Koçak, B. (2007). “Osman Zeki Üngör ve Türk Müziğine Katkıları”, Dokuz Eylül Üniversitesi Buca Eğitim Fakültesi Dergisi, No: 21
34. Kolukırık, K. (2019). Türk Müzik Tarihinde Darülelhan ve Darülelhan Mecmuası. Ankara: Atatürk Kültür Merkezi Başkanlığı Yayınları.
35. Kutlay B. (2010). “Osmanlı’da Görevli İki İtalyan Müzisyen: Giuseppe Donizetti ve Callisto Guatelli”, Journal of World of Turks, C. 2, sayı: 1, no: 10
36. Onay, E. (2020). Türk Müzik ve Sahne Sanatlarnın Doğuş Yılları 1924-1976. Ankara: Sun Yayınevi.
37. Özcan, N. (1990). Muzıka-yi Hümayün. TDV İslâm Ansiklopedisi (s. 420). içinde Ankara: Türkiye Diyanet Vakfı.
38. Özcan, N. (1993). Dârülelhan. TDV İslam Ansiklopedisi (s. 518-520). içinde İstanbul: Türkiye Diyanet Vakfı.
39. Özcan, N. (2003), “Limonciyan, Hamparsum 1768-1839”, TVD İslam Ansiklopedisi, , Ankara, C. 27,
40. Özden, E. (2018). Arşiv Belgeleriyle Darülelhan. Konservatoryum-Conservatorium, 5(1), 97-130.
41. Öztuna, Y. (1990). Büyük Türk Musikisi Ansiklopedisi I. Ankara: Kültür Bakanlığı.
42. Öztuna Y. (1990). “Ziya Paşa”, Büyük Türk Musikisi Ansiklopedisi II, C. 2, Ankara,
43. Öztuna Y. (2012). “Üngör”, Büyük Türk Musikisi Ansiklopedisi II”, Kültür Bakanlığı Yayınları, Ankara, 1990. s. 471 Turabi Ahmet Hakkı, “İbrâhim el-Mevsıli”, TVD İslam Ansiklopedisi, İstanbul, C.21,
44. Say, A. (2019). Müziğin Kitabı. İstanbul: Islık Yayınları.
45. Şimşek, D. Ç. (2018). Müzik İnkılabında Bir Uygulama; Musiki Muallim Mektebinden, Ankara Devlet Konservatuarına. Akademik Sosyal Araştırmalar Dergisi, 241-251.
46. Tangülü, Z., & Becerikli, S. (2020). Musiki Muallim Mektebi (1924-1937). Asia Minor Studies of Sosial Sciences, 8, 458-466.
47. Tokgöz, M. (2017). Reform ve Yönetim: Devletten Topluma, Merkezden Bölgeye Osmanlı Modernleşmesi. H. İnalcık, & M. Seyitdanlıoğlu içinde, Tanzimat Değişim Sürecinde Osmanlı İmparatorluğu (s. 211-225). İstanbul: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.
48. Uluskan, S. B. (2017). Atatürk'ün Sosyal ve Kültürel Politikaları. Ankara: Atatürk Araştırma Merkezi.
49. Yitik, A. İ. (2012). Vedalar. TVD İslam Ansiklopedisi (s. 593-594). içinde İstanbul : Türkiye Diyanet Vakfı.
50. Yöre, S. (2008). Osmanlı/ Türk Müzik Kültüründe Levanten Müzikçiler. Türkiyat Araştırmaları Dergisi, 424-436.