Sağlık Çalışanlarında Hizmetkâr Liderlik Anlayışının Bireysel İş Yükü Algısı Üzerindeki Etkisinin İncelenmesi

Öz

ÖZ Çalışma, kamu hastanesinde görev yapan sağlık çalışanlarının bireysel iş yükü algıları ile hizmetkâr liderlik anlayışları arasındaki ilişkiyi değerlendirmeyi amaçlamaktadır. Araştırma, iş talepleri–iş kaynakları (JD-R) modeli temel alınarak kuramsal bir çerçevede kurgulanmış ve kesitsel, tanımlayıcı desen kullanılarak yürütülmüştür. Çalışma grubunu farklı meslek gruplarından toplam 177 sağlık çalışanı oluşturmaktadır. Veriler, “Bireysel İş Yükü Algısı Ölçeği” ve “Hizmetkâr Liderlik Ölçeği” kullanılarak toplanmıştır. Elde edilen bulgular, sağlık çalışanlarının hizmetkâr liderlik düzeylerini yüksek; bireysel iş yükü algılarını ise orta düzeyde algıladıklarını ortaya koymuştur. Ayrıca, iki değişken arasında pozitif yönlü, anlamlı ve güçlü bir ilişki saptanmıştır (r = 0,656; p < 0,01). Regresyon analizi sonuçları, özellikle “vizyon” ve “güçlendirme” boyutlarının bireysel iş yükü algısını anlamlı biçimde yordadığını göstermiştir (p < 0,05). Elde edilen veriler, hizmetkâr liderliğin yalnızca destekleyici bir unsur olmadığını; aynı zamanda çalışanların görevlerine yönelik sahiplenmesini ve motivasyonunu artıran stratejik bir iş kaynağı olduğunu kanıtlamaktadır. Bu bağlamda, sağlık kurumlarında hizmetkâr liderliğe dayalı yönetsel yaklaşımların yaygınlaştırılması, hem çalışan refahı hem de hizmet kalitesi açısından önem arz etmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Sağlık Çalışanları
• Hizmetkâr Liderlik
• Bireysel İş Yükü Algısı
• JD-R Modeli
• Örgütsel Davranış

The Effect of Servant Leadership on Individual Workload Perception among Healthcare Workers

Öz

Study examines the relationship between healthcare workers’ perceptions of servant leadership and individual workload within the JD-R framework. Using a cross-sectional descriptive design, the sample comprised 177 healthcare workers selected through simple random sampling. Data were collected using the Individual Workload Perception Scale and the Servant Leadership Scale, and analysed using descriptive statistics, t-tests, ANOVA, Pearson’s correlation and multiple linear regression analysis. Findings showed that participants’ perceptions of servant leadership were high, while their perceptions of individual workload were moderate. A significant, positive and strong relationship was found between servant leadership and individual workload perception. Regression results showed that the “vision” and “empowerment” dimensions of servant leadership significantly explained 45.1 per cent of the variance in workload perception. The findings reveal that servant leadership is not merely a supportive element, but can also serve as a resource within the organisation that encourages employees to take greater ownership of their responsibilities.

Anahtar Kelimeler

• Healthcare Workers
• Servant Leadership
• Individual Workload Perception
• JD-R Model
• Organisational Behaviour

Kaynakça

1. Ahmed, F., Xiong, Z., Faraz, N. A. ve Arslan, A. (2023). The interplay between servant leadership, psychological safety, trust in a leader and burnout: Assessing causal relationships through a three-wave longitudinal study. International Journal of Occupational Safety and Ergonomics, 29(2), 912-924.
2. Aij, K. H. ve Rapsaniotis, S. (2017). Leadership requirements for Lean versus servant leadership in health care: A systematic review of the literature. Journal of Healthcare Leadership, 9, 1-14.
3. Akbulut, Ö. ve Çapık, C. (2022). Multivariate statistical analysis and required sample size. Journal of Nursology, 25(2), 111-116.
4. Akyurt, N., Alparslan, A. M. ve Oktar, Ö. F. (2015). Sağlık çalışanlarında liderlik tarzları-iş tatmini-örgütsel bağlılık modeli. Süleyman Demirel Üniversitesi Vizyoner Dergisi, 6(13), 50-61.
5. Alzoubi, M. M., Al-Mugheed, K., Oweidat, I., Alrahbeni, T., Alnaeem, M. M., Alabdullah, A. A. S., Abdelaliem, S. M. F. ve Hendy, A. (2024). Moderating role of relationships between workloads, job burnout, turnover intention, and healthcare quality among nurses. BMC Psychology, 12(1), 495. https://dx.doi.org/10.1186/s40359-024-01891-7
6. Arık, S. (2018). Yönetici hemşirelerin hizmetkâr liderlik düzeylerinin değerlendirilmesi (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Karadeniz Teknik Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Trabzon.
7. Aslan, Ş. ve Özata, M. (2011). Sağlık çalışanlarında hizmetkâr liderlik: Dennis-Winston ve Dennis-Bocernea hizmetkâr liderlik ölçeklerinin geçerlik ve güvenirlik araştırması. Yönetim ve Ekonomi, 18(1), 139-154.
8. Barello, S., Caruso, R., Palamenghi, L., Nania, T., Dellafiore, F., Bonetti, L., Silenzi, A., Marotta, C. et al (2021). Factors associated with emotional exhaustion in healthcare professionals involved in the COVID-19 pandemic: An application of the job demands-resources model. International Archives of Occupational and Environmental Health, 94(8), 1751-1761. https://dx.doi.org/10.1007/s00420-021-01669-z

9. Birhanu, M., Gebrekidan, B., Tesefa, G. ve Tareke, M. (2018). Workload determines workplace stress among health professionals working in Felege-Hiwot Referral Hospital, Bahir Dar, Northwest Ethiopia. Journal of Environmental and Public Health, 2018, 6286010. https://dx.doi.org/10.1155/2018/6286010
10. Cai, M., Wang, M. ve Cheng, J. (2024). The effect of servant leadership on work engagement: The role of employee resilience and organizational support. Behavioral Sciences, 14(4), 300.
11. Carbone, R., Ferrari, S., Callegarin, S., Casotti, F., Turina, L., Artioli, G. ve Bonacaro, A. (2022). Peer support between healthcare workers in hospital and out-of-hospital settings: A scoping review. Acta Bio Medica: Atenei Parmensis, 93(5).
12. Chiniara, M. ve Bentein, K. (2016). Linking servant leadership to individual performance: Differentiating the mediating role of autonomy, competence and relatedness need satisfaction. The Leadership Quarterly, 27(1), 124-141.
13. Cox, K. S. (2003). Individual Work Environment Perception Scale user's manual. Kansas City, MO: Children's Mercy Hospitals and Clinics.
14. Cox, K. S., Teasley, S. L., Zeller, R. A., Lacey, S. R., Parsons, L., Carroll, C. A. et al (2006). Know staff's "intent to stay". Nursing Management, 37(1), 13-15. https://dx.doi.org/10.1097/00006247-200601000-00004
15. Cox, T., Griffiths, A. ve Rial-González, E. (2000). Research on work-related stress: Risk assessment and management (EU-OSHA Report No. TE-28-00-882-EN-C). European Agency for Safety and Health at Work. Erişim adresi https://osha.europa.eu/en/publications/report-research-work-related-stress
16. Demeke, G. W., van Engen, M. L. ve Markos, S. (2024). Servant leadership in the healthcare literature: A systematic review. Journal of Healthcare Leadership, 16, 1-14. https://dx.doi.org/10.2147/JHL.S440160
17. Demerouti, E., Nachreiner, F., Bakker, A. B. ve Schaufeli, W. B. (2001). The job demands-resources model of burnout. Journal of Applied Psychology, 86(3), 499-512. https://dx.doi.org/10.1037/0021-9010.86.3.499
18. Demir Derer, A. (2024). Sağlık politikalarında yapılan değişikliklerin sağlık çalışanlarının örgütsel bağlılığı üzerine etkisi: Bir alan araştırması (Yüksek lisans tezi). Necmettin Erbakan Üniversitesi.
19. Dennis, R. ve Winston, B. E. (2003). A factor analysis of Page and Wong's servant leadership instrument. Leadership & Organization Development Journal, 24(8), 455-459.
20. Doğan, A., Ertuğrul, B. ve Akin, K. (2024). Examination of workload perception, burnout, and perceived organizational support in emergency healthcare professionals: A structural equation model. Nursing & Health Sciences, 26(1), e13092.
21. Du, X., Song, Y., Wang, H., Chen, W., Wang, L., Feng, X., Zhang, X. ve Song, C. (2024). Research on the relationship between nurses' compliance with standard precautions, servant leadership and emotional exhaustion: A cross-sectional survey. Journal of Advanced Nursing, 80(7), 2822-2834. https://dx.doi.org/10.1111/jan.16020
22. Edwards, J. P. ve Solomon, P. L. (2023). Explaining job satisfaction among mental health peer support workers. Psychiatric Rehabilitation Journal, 46(3), 223.
23. Eva, N., Robin, M., Sendjaya, S., Van Dierendonck, D. ve Liden, R. C. (2019). Servant leadership: A systematic review and call for future research. The Leadership Quarterly, 30(1), 111-132.
24. Farag, A. A., Tullai-McGuinness, S. ve Anthony, M. K. (2009). Nurses' perception of their manager's leadership style and unit climate: Are there generational differences? Journal of Nursing Management, 17(1), 26-34.
25. Farrington, S. M. ve Lillah, R. (2019). Servant leadership and job satisfaction within private healthcare practices. Leadership in Health Services, 32(1), 148-168.
26. Godfrey, K. M., Kozar, B., Morales, C. ve Scott, S. D. (2022). The well-being of peer supporters in a pandemic: A mixed-methods study. The Joint Commission Journal on Quality and Patient Safety, 48(9), 439-449.
27. Greenglass, E. R., Burke, R. J. ve Moore, K. A. (2003). Reactions to increased workload: Effects on professional efficacy of nurses. Applied Psychology, 52(4), 580-597.
28. Greenleaf, R. K. (2013). Servant Leadership: A Journey into the Nature of Legitimate Power and Greatness. New York: Paulist Press.
29. Gregory, P. J. (2024). Generational Cohorts and Job Satisfaction Among Community Healthcare Center Employees in Mississippi: A Qualitative Study (Doktora tezi). Grand Canyon University.
30. Haddad, L. M. (2013). Generational differences in empowerment, professional practice environment, incivility, authentic leadership, job satisfaction, engagement and intent to leave in acute care nurses (Doktora tezi, University of Tennessee, Knoxville). Erişim adresi https://trace.tennessee.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=2896&context=utk_graddiss
31. Hanse, J. J., Harlin, U., Jarebrant, C., Ulin, K. ve Winkel, J. (2016). The impact of servant leadership dimensions on leader-member exchange among health care professionals. Journal of Nursing Management, 24(2), 228-234. https://dx.doi.org/10.1111/jonm.12304
32. Harness, K. (2025). Servant leadership in healthcare settings: An examination of its effects on employee engagement, satisfaction, and retention (Doktora tezi). The Chicago School of Professional Psychology.
33. Hayat, S., Wahab, S. N., Othman, N. ve Subramaniam, N. (2024). The impact of servant leadership on trust, team efficacy, and intrinsic motivation in healthcare. Journal of Accounting, Business and Management (JABM), 32(1), 1-11.
34. Jing, T., Bai, M., Yu, C., Xian, Y., Zhang, Z. ve Li, S. (2024). Promotion or prevention: Regulatory foci as moderators in the job demands-resources model. Human Resources for Health, 22(1), 67.
35. Kaiser, S., Patras, J., Adolfsen, F., Richardsen, A. M. ve Martinussen, M. (2020). Using the job demands-resources model to evaluate work-related outcomes among Norwegian health care workers. SAGE Open, 10(3), 2158244020947436.
36. Kalisch, B. J., Weaver, S. J. ve Salas, E. (2009). What does nursing teamwork look like? A qualitative study. Journal of Nursing Care Quality, 24(4), 298-307. https://doi.org/10.1097/NCQ.0b013e3181a001c0
37. Larsen, A. J. (2019). Relationship between Servant Leadership and Empowerment in Healthcare (Doktora tezi). Grand Canyon University.
38. Leiter, M. P., Price, S. L. ve Spence Laschinger, H. K. (2010). Generational differences in distress, attitudes and incivility among nurses. Journal of Nursing Management, 18(8), 970-980.
39. Lyons, S. ve Kuron, L. (2014). Generational differences in the workplace: A review of the evidence and directions for future research. Journal of Organizational Behavior, 35(S1), S139-S157.
40. Ma, Y., Faraz, N. A., Ahmed, F., Iqbal, M. K., Saeed, U., Mughal, M. F. ve Raza, A. (2021). Curbing nurses' burnout during COVID-19: The roles of servant leadership and psychological safety. Journal of Nursing Management, 29(8), 2383-2391.
41. McCann, J. T., Graves, D. ve Cox, L. (2014). Servant leadership, employee satisfaction, and organizational performance in rural community hospitals. International Journal of Business and Management, 9(10), 28-38. https://dx.doi.org/10.5539/ijbm.v9n10p28
42. Memişoğlu, D. ve Kalkan, B. (2016). Sağlık hizmetlerinde yönetişim, inovasyon ve Türkiye. Süleyman Demirel Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 21(2), 645-665.
43. Memon, M. A., Ting, H., Cheah, J. H., Thurasamy, R., Chuah, F. ve Cham, T. H. (2020). Sample size for survey research: Review and recommendations. Journal of Applied Structural Equation Modeling, 4(2), i-xx.
44. Missault, M. (2024). The relationship between servant leadership and job satisfaction: The mediating role of work motivation (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Ghent Üniversitesi.
45. Özişli, Ö. (2023). Strateji uygulamalarının stratejik planlama ile örgütsel performans arasındaki ilişki üzerine aracılık etkisi: Kamu hastanelerinde bir araştırma (Doktora tezi). Bursa Uludağ Üniversitesi.
46. Özmen, A. (2012). Yeni kamu yönetimi anlayışının Türkiye'de yönetim kültürüne etkisini ölçmeye yönelik bir alan araştırması (Doktora tezi). Sakarya Üniversitesi.
47. Phillips, C. (2020). Relationships between workload perception, burnout, and intent to leave among medical-surgical nurses. JBI Evidence Implementation, 18(2), 265-273.
48. Pirrotta, L., Cantarelli, P. ve Belle, N. (2025). Exploring the role of staffing needs in JD-R theory: Evidence from public healthcare organizations. Management Decision, 63(13), 282-301.
49. Purwanti, R. Y., Sriatmi, A. ve Dwiantoro, L. (2023). The impact of servant leadership in nursing practice at the hospital: A literature review. Journal of Holistic Nursing Science, 10(2), 82-88.
50. Raosoft (2004). Sample size calculator. Erişim adresi http://www.raosoft.com/samplesize.html
51. Reijmerink, I. M., van der Laan, M. J., Scheele, F. ve Wietasch, J. G. (2025). Perspectives and practices of healthcare leaders in supporting healthcare worker well-being: A reality check. Journal of Healthcare Leadership, 17, 1-11.
52. Rostami, F., Babaei-Pouya, A., Teimori-Boghsani, G., Jahangirimehr, A., Mehri, Z. ve Feiz-Arefi, M. (2021). Mental workload and job satisfaction in healthcare workers: The moderating role of job control. Frontiers in Public Health, 9, 683388.
53. Rudman, A., Gustavsson, P. ve Hultell, D. (2014). A prospective study of nurses' intentions to leave the profession during their first five years of practice in Sweden. International Journal of Nursing Studies, 51(4), 612-624.
54. Sarıdiken, N. ve Çınar, F. (2021). Sağlık profesyonellerinin bireysel iş yükü algı düzeylerinin ölçülmesi: Türkçe geçerlilik ve güvenilirlik çalışması. Sağlık ve Sosyal Refah Araştırmaları Dergisi, 3(1), 61-66.
55. Saygılı, M. (2008). Hastanelerde çalışan sağlık çalışanlarının çalışma ortamlarına ilişkin algıları ile iş doyumu düzeyleri arasındaki ilişkinin değerlendirilmesi (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Sağlık Kurumları Yönetimi Anabilim Dalı, Ankara.
56. Saygılı, M. ve Çelik, Y. (2011). Hastanelerde çalışan sağlık çalışanlarının çalışma ortamlarına ilişkin algıları ile iş doyumu düzeyleri arasındaki ilişkinin değerlendirilmesi. Hacettepe Sağlık İdaresi Dergisi, 14(1), 39-71.
57. Selvi, M. S., Güney, M. ve Işık, H. (2014). Özel hastanelerde işletmecilik sorunları: Tekirdağ/Süleymanpaşa merkez ilçesinde bir örnek olay incelemesi. Sosyal Bilimler Metinleri, 2014(1), 1-23.
58. Stevanin, S., Palese, A., Bressan, V., Vehviläinen-Julkunen, K. ve Kvist, T. (2018). Workplace-related generational characteristics of nurses: A mixed-method systematic review. Journal of Advanced Nursing, 74(6), 1245-1263.
59. Şen, N., Narcı, H. Ö. ve Kalmuk, G. (2019). İl düzeyinde görev yapan kamu sağlık yöneticilerinin karar verme stilleri ve ilişkili faktörlerin araştırılması. Hacettepe Sağlık İdaresi Dergisi, 22(1), 73-96.
60. Tabachnick, B. G. ve Fidell, L. S. (2013). Using Multivariate Statistics (6. bs.). Boston: Allyn & Bacon.
61. Trastek, V. F., Hamilton, N. W. ve Niles, E. E. (2014). Leadership models in health care: A case for servant leadership. Mayo Clinic Proceedings, 89(3), 374-381. https://dx.doi.org/10.1016/j.mayocp.2013.10.012
62. Trende, R. A. (2024). Examining the impact of servant leadership on follower burnout (Doktora tezi). University of St. Thomas.
63. Tummers, L. G. ve Bakker, A. B. (2021). Leadership and job demands-resources theory: A systematic review. Frontiers in Psychology, 12, 722080.
64. Twenge, J. M., Campbell, S. M., Hoffman, B. J. ve Lance, C. E. (2010). Generational differences in work values: Leisure and extrinsic values increasing, social and intrinsic values decreasing. Journal of Management, 36(5), 1117-1142.
65. Wang, Z. ve Chen, H. (2024). Balancing the performance benefits and health costs of leader high performance expectations: The role of servant leadership. Employee Relations: The International Journal, 46(5), 1172-1190. https://dx.doi.org/10.1108/ER-03-2024-0157
66. Westbrook, K. W., Nicol, D., Nicol, J. K. ve Orr, D. T. (2022). Effects of servant leadership style on hindrance stressors, burnout, job satisfaction, turnover intentions, and individual performance in a nursing unit. Journal of Health Management, 24(4), 670-684.
67. World Health Organization [WHO], Regional Office for Europe (2023). Framework for action on the health and care workforce in the WHO European Region 2023-2030 (WHO Reference Number: EUR/RC73/8). World Health Organization. Erişim adresi https://www.who.int/europe/publications/i/item/EUR-RC73-8
68. Xiao, Q., Iftikhar, Q., Spaeth, K., Zhang, C., Liang, X., Klarin, A. ve Liu, L. (2024). The relationship between servant leadership and nurses' in-role performance: The sequential mediating effects of job autonomy and emotional exhaustion. Journal of Advanced Nursing, 80(4), 1440-1451.
69. Yalçın, İ. ve Koçak, S. (2009). Niğde Devlet Hastanesinde müşteri memnuniyeti üzerine bir araştırma. Niğde Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 2(2), 19-41.
70. Yanchus, N. J., Periard, D. ve Osatuke, K. (2017). Further examination of predictors of turnover intention among mental health professionals. Journal of Psychiatric and Mental Health Nursing, 24(1), 41-56.
71. Yousef, C. C., Farooq, A., Amateau, G., Abu Esba, L. C., Burnett, K. ve Alyas, O. A. (2024). The effect of job and personal demands and resources on healthcare workers' wellbeing: A cross-sectional study. PLOS ONE, 19(5), e0303769.
72. Zhao, J., Liu, T. ve Liu, Y. (2024). Leadership support and satisfaction of healthcare professionals in China's leading hospitals: A cross-sectional study. BMC Health Services Research, 24(1), 1016.