Âşık Şevki Halıcı’nın Emrah İle Selvi Hikâyesi’nin Arketipsel Tahlili

Öz

Bir milletin sahip olduğu düşünce yapısı ve geleceğine yön veren ata kültüne bağlı geçmiş eylemleri, kültürel bellekte yaşatılan halk anlatılarıyla ölümsüzleştirilir. Toplumların bilinçaltını estetik bir şekilde açığa çıkaran en güzel örneklerden birisi halk hikâyeleridir. Kültür birliğini oluşturan anlatılardan olan halk hikâyeleri, her ulusun yaşatmaya çalıştığı bir değer ve toplumu birleştirerek bizi bize anlatan bir bağ olarak kabul edilir. Halk hikâyeleri, milletlerin kültürel geçmişini, o andaki zaman ve mekân şartları çerçevesinde aktaran rehber niteliğindeki anlatı türleridir. Hikâyelerin bünyesinde ait olduğu toplumun halk inanışları, değer yargıları, iyiye, güzele ve doğruya ait tutum ve davranışları, aktarılarak mesajlar verilmiştir. Bilinci uyanışa geçiren mesajlarıyla toplumda ideal insan örneklerini tanımlayan hikâyeler, kahramanın şahsında bütün insanlığın yola çıkış, erginlenme ve dönüş mücadelesini örneklendirir. Halk hikâyelerindeki şahıs kadrosunun ruhsal yapısının gelişim ve değişimi ile maceranın şekillenmesi ve hikâyeyi dinleyenlerin müşterek düşünce ve tepkilere sahip olması, çağ değişimi olsa da insanların var oluştan bugüne değin sahip oldukları arketiple ilişkilendirilmektedir. Gelişimimizi etkileyen, yineleyen ve güçlendiren bir olgu olan arketipin edebiyat ve sanata yansıması, ruhsal durum ile eser arasındaki ilişkinin açıklanması yönüyle ele alınmaktadır. Bu çalışmada, Âşık Şevki Halıcı’nın Emrah ile Selvi Hikâyesi’nde yer alan kahramanın, J. Campbell’in “Yola Çıkış, Erginlenme ve Dönüş” arketiplerine göre mücadelesi değerlendirilecektir.

Anahtar Kelimeler

• Âşık Şevki Halıcı
• Halk Hikâyeleri
• Emrah ile Selvi Hikâyesi
• Arketip
• Tahlil.

Archetypical Analysis of Âşık Şevki Halıcı’s Story of Emrah and Selvi

Öz

A nation's mindset and past actions, linked to the ancestral cult that shapes its future, are immortalized through folk narratives preserved in cultural memory. Folk tales are among the most beautiful examples of aesthetically revealing societies' subconscious. Folk tales, one of the narratives that constitute cultural unity, are considered a value that every nation strives to uphold and a bond that unites society and speaks volumes about us. Folk tales are narrative genres that serve as guides, conveying the cultural past of nations within the context of the current time and place. Messages are conveyed through stories that convey the popular beliefs, value judgments, attitudes and behaviors of the society to which they belong, and what is good, beautiful and right. Stories, with their awakening messages, define ideal human examples in society, and exemplify, in the person of the hero, the struggle of all humanity for its beginning, initiation, and return. The development and evolution of the psychological makeup of the characters in folk tales, the shaping of the adventure, and the shared thoughts and reactions of those who listen to the story are all linked to the archetype that humans have possessed since the dawn of time, despite the changing era. The reflection of archetype, a phenomenon that influences, reiterates, and strengthens our development, in literature and art is examined through the lens of explaining the relationship between psychological state and the work. This study will evaluate the struggle of the hero in Âşık Şevki Halıcı's "Emrah and Selvi" story according to J. Campbell's "Departure, Initiation, and Return" archetypes.

Anahtar Kelimeler

• Âşık Şevki Halıcı
• Folk Stories
• The Story of Emrah and Selvi
• Archetype
• Analysis.

Kaynakça

1. Artun, E. (2011). Âşıklık Geleneği ve Âşık Edebiyatı. Adana: Karahan Kitabevi.
2. Campbell, J. (2020). Kahramanın Sonsuz Yolculuğu. (Çev: Sabri Gürses), İstanbul: İthaki Yayınları.
3. Çobanoğlu, Ö. (2020). Türk Dünyası Epik Destan Geleneği. Ankara: Akçağ Yayınları.
4. Doğan, O. (2020). Bitlis’ten Derlenen Efsanelerin Psiko-Sosyal ve Arketipsel Tahlili. Fırat Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Türk Dili ve Edebiyatı Anabilim Dalı Doktora Tezi, Elazığ.
5. Düzgün, Ü. O. (2012). “Türk Destanlarında Merkezî Kahraman Tipinin Tipolojisi”. Folklor/Edebiyat, C. 18, S. 69, 9-46.
6. Fromm, E. Rüyalar, Masallar, Mitler/Sembol Dilinin Çözümlenmesi, (Çev. Aydın Arıtan, Kaan H. Ökten), İstanbul: Say Yayınları.
7. Gökeri, A. İ. (1979). Arketiplere Dayanan Yeni Bir İnceleme Yönteminin Tanıtılarak İngiliz ve Türk Edebiyatında Bazı Romans ve Epik Niteliğinde Yapıtlara Uygulanması. D.T.C. Fakültesi Yayımlanmamış Doktora Tezi, Ankara Üniversitesi.
8. Gülerer, S. (2020). “Türk Hikâye Kahramanlarının Dönüşüm Semboller”. Sosyal Bilimler Dergisi, C. 7, S. 47, 145-161.

9. Gümüş, H. (2021). “Arketipsel Eleştirinin Temel Kaynakları”. GAB Akademi, C. 1, S. 1, 134-148.
10. İbrayev, Ş. (1998). Destanın Yapısı (Kazak Destanlarında İnsan, Zaman ve Mekân). (Akt: Ali Abbas Çınar), Ankara: Atatürk Kültür Merkezi.
11. Stevens, Antony (1999), Jung, İstanbul: Kaknüs Yayınları.
12. Jung, C. G. (2009 (a)). Dört Arketip. (Çev.: Zehra Aksu Yılmazer), İstanbul: Metis Yayınları.
13. Jung, C. G. (2009 (b)). İnsan ve Sembolleri. (Çev.: Ali Nahit Babaoğlu), İstanbul: Okuyan Us Yayınları.
14. Kanter, M. F. (2005). “Dede Korkut Hikâyelerinin Arketipsel Sembolizm Yöntemiyle Çözümlenmesi”. Arayışlar, Y. 7, S. 14, 131-138.
15. Kılıç, Ö. S. (2018). “Yedi Sayısının Kültürel Arkaplanı Çerçevesinde Garîbnâme Mesnevi’sinin Yedinci Bölümü Üzerine Bir İnceleme”. Türk Kültürü ve Hacı Bektaş Veli Araştırma Dergisi, S. 86, 111-132.
16. Nerkiz, M. (2024). “Seyit Kaskabasov’un Kavramsal Dünyasından Hareketle Kazak Folklorunda Aňız ve Efsane Türleri.” Türkoloji, No,4 (120). 85-105.
17. Özcan, T. (2018).“Karşılaştırmalı Edebiyatta Arketipsel Yöntemin Önemi: Oğuz Kağan ve İliada Destanlara Uygulanması”. Yazı ve Yankı Makaleler-Denemeler. İstanbul: Kesit Yayınları, 217-223.
18. Özmen. F. (2021). “Sezai Karakoç’un “Masal” Şiirinin Arketipsel Sembolizm Yöntemiyle Çözümlenmesi”. Yeni Türk Edebiyatı Araştırmaları, S. 13/25, 253-271.
19. Pearson, S. C. (2003). İçimizdeki Kahraman. (Çev: Semra Ayanbaşı), İstanbul: Akaşa Yayın ve Dağıtım.
20. Saydam, M. B. (1997). Deli Dumrul’un Bilinci, Türk-İslam Ruhu Üzerine Bir Kültür Psikolojisi Denemesi. İstanbul: Metis Yayınları.
21. Şenocak, E. (2017). İronik Yaşamda Sonsuza Yürüyen Kahraman Nasreddin Hoca. Ankara: Akçağ Yayınları.
22. Şimşek, E. ve Şenocak E., (2009). “İbn Sina Hikâyelerinin Arketipsel Tahlili”. Milli Folklor, S. 82, 110-121.
23. Şimşek, E. (2017). “Kültürümüzde Yol ve Bu Bağlamda; “Uzun İnce Bir Yoldayım” Adlı Şiirin Sembolik Çözümlenmesi”. Akra Kültür Sanat ve Edebiyat Dergisi, C. 5, S. 13, 55-69.
24. Şimşek, E. ve S. D. Özdemir (2021). “Boston Destanı’nın Arketipsel Tahlili”. Milli Folklor, C. 17, S. 129, 58-71.
25. Türkan, H. K. (2022). “Altın Bülbül” Masalının Jung’un Arketipsel Sembolizm Kuramı Bağlamında İncelenmesi”. Asya Studies -Academic Social Studies / Akademik Sosyal Araştırmalar, C. 6, S. 22, 117-124.
26. Türkmen, F. ve Cemiloğlu, M. (2009). Âşık Şevki Halıcı’dan Derlenen Halk Hikâyeleri. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.