Tercümanlık Mesleğinde Yapay Zekâ: Mesleki Bir Dönüşüm mü, Varoluşsal Bir Tehdit mi?

Öz

Yapay zekâ (YZ) teknolojileri, özellikle dil işleme alanında son yıllarda büyük ilerlemeler kaydederek çeviri dünyasında köklü değişimlere yol açmıştır. YZ’nin dil işleme kapasitesi artık yalnızca yazılı çeviri süreçlerini hızlandırmakla kalmamakta, aynı zamanda sözlü çeviri alanında da dikkate değer katkılar sunmaktadır. Özellikle duygusal zekâ ile bütünleşmiş biçimde çalışan sistemler aracılığıyla anlık sözlü çeviri yapabilme yetisi, tercümanların mesleki rollerini yeniden tanımlamaktadır. Bu bağlamda, yazılı çeviri sistemlerinin ötesine geçerek sözlü çeviri alanında da kayda değer ilerlemeler kaydeden YZ teknolojilerinden hareketle hazırlanan bu çalışma, söz konusu gelişmelerin tercümanlık mesleği üzerindeki etkilerini ele almaktadır. Araştırmanın temel amacı, yapay zekânın mesleki dönüşümdeki rolünü irdelemek ve tercümanların bu dönüşüm karşısındaki konumlanışlarını değerlendirmektir. Bu doğrultuda, Türkiye’de faaliyet gösteren profesyonel tercümanlara yönelik bir anket gerçekleştirilmiş ve bu anketin sonuçları analiz edilmiştir. Anket kapsamında YZ’nin tercümanlık mesleği üzerindeki etkileri çeşitli yönlerden ele alınarak mesleki standartlar, iş gücü, yaratıcı düşünme becerileri ve teknolojiye uyum gibi temel konular irdelenmiştir. Sonuçlar, YZ araçlarının kullanımının arttığını ancak tercümanların bu dönüşüme farklı tepkiler verdiğini göstermektedir. Mesleki dönüşüm kabul görse de etkilerine dair belirsizlik sürmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Yapay Zekâ
• Çeviri
• Tercümanlık
• Dijitalleşme
• Dönüşüm

Artificial Intelligence in Interpreting: Professional Transformation or Existential Threat?

Öz

Artificial intelligence (AI) technologies have brought about profound changes in the field of translation, particularly due to significant advancements in language processing in recent years. AI's language processing capabilities not only accelerate written translation processes but also make notable contributions to the field of interpreting. The ability of systems—especially those integrated with emotional intelligence—to perform real-time interpretation is reshaping the professional roles of interpreters. In this context, this study explores the impact of AI technologies, which have made significant progress beyond written translation and into the domain of interpreting, on the translation profession. The primary aim of the research is to examine the role of AI in professional transformation and to evaluate how translators position themselves in response to this shift. Accordingly, a survey was conducted with professional translators working in Turkey, and the results were analysed. The survey addressed the effects of AI on the translation profession from multiple angles, including professional standards, the labour market, creative thinking skills, and technological adaptation. The findings reveal that the use of AI tools is increasing, yet translators respond to this transformation in varying ways. While professional transformation is broadly acknowledged, uncertainty regarding its long-term implications remains.

Anahtar Kelimeler

• Artificial Intelligence
• Translation
• Interpreting Digitalization
• Transformation

Kaynakça

1. Altynbekova, L. (2020). Artificial intelligence and translation technology (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Kazguu University Institutional Repository, Astana.
2. Baydere, Ö. (2022). Makine çevirisi ve dijitalleşme bağlamında çevirmenlik mesleğinin dönüşümü (Yayımlanmamış doktora tezi). İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul.
3. Bowker, L. and Fisher, D. (2010). Computer-aided translation. Y. Gambier and L. van Doorslaer (Ed.), Handbook of Translation Studies: Volume 1 içinde (60–65. ss.). https://doi.org/10.1075/hts.1.comp2
4. Castilho, S., Moorkens, J., Gaspari, F., Calixto, I., Tinsley, J. and Way, A. (2017). Is neural machine translation the new state of the art? The Prague Bulletin of Mathematical Linguistics, 108, 109–120. https://doi.org/10.1515/pralin-2017-0013
5. Constantin, F., Pop, A. M. and Sim, M. A. (2024). Human intelligence and artificial intelligence in professional translations — Redesigning the translator profession. A. Kavoura, T. Borges-Tiago and F. Tiago (Ed.), Strategic Innovative Marketing and Tourism içinde (239–247. ss.). Springer. https://doi.org/10.1007/978-3-031-51038-0_27
6. Forcada, M. L. (2010). Machine translation today. Y. Gambier and L. van Doorslaer (Ed.), Handbook of Translation Studies: Volume 1 içinde (215–223. ss.). https://chooser.crossref.org/?doi=10.1075%2Fhts.1.mac1
7. Gatsiou, C. (2024). Artificial intelligence (AI) in translation and interpreting: Exploring AI’s potential in translation and interpreting profession and pedagogy in the medical context and its ethical implications (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). National and Kapodistrian University of Athens.
8. Gordin, M. D. (2016). The Dostoevsky machine in Georgetown: Scientific translation in the Cold War. Annals of Science, 73(2), 208–223. https://doi.org/10.1080/00033790.2014.917437

9. Güneri, Y. (2019). Endüstri 4.0 ile çevirmenlik mesleğinin geleceği (Yayımlanmamış doktora tezi). Sakarya Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Sakarya.
10. Hackenbuchner, J. and Krüger, R. (2023). DataLitMT – Teaching data literacy in the context of machine translation literacy. Proceedings of the 24th Annual Conference of the European Association for Machine Translation içinde (285–293. ss.). European Association for Machine Translation.
11. Hidalgo, D. T. C. (2022). Artificial intelligence in translation and interpreting (Lisans tezi). ULPGC Üniversitesi, Kanarya Adaları.
12. Hutchins, W. J. (1986). Machine translation: Past, present, future. Ellis Horwood.
13. Hutchins, W. J. (1995). Machine translation: A brief history. E. F. K. Koerner and R. E. Asher (Ed.), Concise history of the language sciences: From the Sumerians to the cognitivists içinde (431–445. ss.). Oxford: Pergamon Press / Elsevier. https://doi.org/10.1016/B978-0-08-042580-1.50066-0
14. Ikpai, A., Seaven, K. and Charles, T. (2024). Impact of artificial intelligence (AI) on the translation profession in Nigeria. GPH-International Journal of Social Science and Humanities Research, 7(11), 11–32. https://doi.org/10.5281/zenodo.14647663
15. Jiang, K. and Lu, X. (2021). The influence of speech translation technology on interpreter’s career prospects in the era of artificial intelligence. Journal of Physics: Conference Series, 1802(4), 042074. https://doi.org/10.1088/1742-6596/1802/4/042074
16. Kenny, D. (Ed.). (2022). Machine translation for everyone: Empowering users in the age of artificial intelligence. Berlin: Language Science Press. https://doi.org/10.5281/zenodo.6759976
17. Lee, T. (2024). Artificial intelligence and posthumanist translation: ChatGPT versus the translator. Applied Linguistics Review, 15(6), 2351–2372. https://doi.org/10.1515/applirev-2023-0122
18. Liu, K., Kwok, H. L., Liu, J., & Cheung, A. K. (2022). Sustainability and influence of machine translation: perceptions and attitudes of translation instructors and learners in Hong Kong. Sustainability, 14(11), 6399. https://doi.org/10.3390/su14116399
19. Mandarić, K. (2022). The impact of artificial intelligence on the translation profession: A case study of Microsoft Translator (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Josip Juraj Strossmayer University of Osijek, Osijek.
20. Marangoz, Ö. E. (2023). The transformative role of artificial intelligence and machine learning in interpreting and language services. RumeliDE Dil ve Edebiyat Araştırmaları Dergisi, 36, 1591–1598.
21. https://doi.org/10.29000/rumelide.1372500 Moorkens, J., Castilho, S., Gaspari, F. and Doherty, S. (Ed.). (2018). Translation Quality Assessment: From Principles to Practice (Cilt 1). Cham: Springer International Publishing.
22. O’Brien, S. and Ehrensberger-Dow, M. (2020). MT Literacy—A cognitive view. Translation, Cognition & Behavior, 3(2), 145–164. https://doi.org/10.1075/tcb.00038.obr
23. Pym, A. (2011). What technology does to translating. Translation & Interpreting: The International Journal of Translation and Interpreting Research, 3(1), 1–9.
24. Şahin, M. (2023). Yapay Çeviri. Çeviribilim Yayınları.
25. Tomasello, L. (2019). Neural machine translation and artificial intelligence: What is left for the human translator? (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Università degli Studi di Padova, Padova.
26. Vaughn, F. C. (2023). Viability of a career in the interpretation and translation industry with the advancements of artificial intelligence (Lisans tezi). Tampere University of Applied Sciences, Tampere.
27. Wang, L. (2023). The impacts and challenges of artificial intelligence translation tool on translation professionals. SHS Web of Conferences, 163, 02021. https://doi.org/10.1051/shsconf/202316302021