The Mediating Role of Work Stress in the Relationship Between Presenteeism and Burnout

Öz

The challenges faced by employees working in healthcare institutions can have significant consequences for both individuals and organizations. In this context, understanding the relationships between presenteeism, job stress, and burnout is crucial for organizations. Therefore, the aim of this study is to determine whether job stress plays a mediating role in the effect of presenteeism behavior on burnout in nurses. The study was conducted with nurses working in a public hospital. The research was designed according to quantitative research methods, using a survey technique and a convenience sampling method. Analyses conducted to test the research model revealed a significant and positive relationship between the presenteeism variable (pseudo-present at work) and burnout and job stress variables. Furthermore, job stress was found to have a positive and significant relationship with burnout. Finally, a mediation analysis revealed that job stress mediated the effect of presenteeism on burnout.

Anahtar Kelimeler

• Presenteeism
• Burnout
• Job Stress

Presenteizm ile Tükenmişlik Arasındaki İlişkide İş Stresinin Aracılık Rolü

Öz

Sağlık kurumlarında görev yapmakta olan çalışanların iş hayatlarında karşılaşmış oldukları zorluklar, hem bireysel hem de örgütsel açıdan önemli sonuçlar doğurabilmektedir. Bu bağlamda presenteizm, iş stresi ve tükenmişlik arasındaki ilişkilerin neler olduğunun anlaşılması örgütler için önem arz etmektedir. Buradan hareketle, araştırmanın amacı hemşirelerde presenteizm davranışının tükenmişlik üzerindeki etkisinde iş stresinin aracı rol üstlenip üstlenmediğini ortaya koymaktır. Çalışma kamu hastanesinde çalışmakta olan hemşireler üzerinde gerçekleştirilmiş olup, nicel araştırma yöntemine göre tasarlanmış olan araştırmada anket tekniği kullanılmış ve kolayda örnekleme yönteminden yararlanılmıştır. Araştırma modelini test etmek amacıyla gerçekleştirilen analizler sonucunda presenteizm değişkeninin (işte sözde var olma) tükenmişlik ve iş stresi değişkenleriyle arasında anlamlı ve olumlu bir ilişkinin olduğu belirlenmiştir. Ayrıca iş stresinin tükenmişlik ile pozitif ve anlamlı bir ilişki içerisinde olduğu saptanmıştır. Son olarak yapılan aracılık analizi neticesinde ise presenteizmin tükenmişlik üzerindeki etkisinde iş stresinin aracılık rolü bulunduğu tespit edilmiştir.

Anahtar Kelimeler

• Presenteizm
• Tükenmişlik
• İş Stresi

Kaynakça

1. Bakan, İ., Doğan, İ. F., Oğuz, M. ve Koçdemir, M. (2018). Presenteism ile algılanan sosyal destek, tükenmişlik arasındaki ilişki: Adana ilinde bir alan araştırması. Sosyal Araştırmalar Ve Davranış Bilimleri Dergisi, 4(6), 155-173.
2. Bayarçelik, E. B., Vatansever Durmaz, B. ve Gürler, N. (2019). İş stresi ve pozitif psikolojik sermayenin tükenmişlik üzerine etkisi: Bankacılık sektöründe bir araştırma. İnsan ve İnsan, 6(21), 493-523. https://doi.org/10.29224/insanveinsan.513475
3. Bianchi, R., Manzano-García, G. ve Rolland, J. P. (2021). Is burnout primarily linked to work-situated factors? A relative weight analytic study. Frontiers In Psychology, 11, 623912.
4. Brown, L. ve Quick, J. (2023). Workplace health. Encyclopedia of Mental Health, 629-639. https://doi.org/10.1016/B978-0-323-91497-0.00033-3
5. Camci, G. ve Kavuran, E. (2021). Hemşirelerin iş stresi ve tükenmişlik düzeyleri ile meslek ve yaşam doyumu düzeyleri arasındaki ilişkinin belirlenmesi. Anadolu Hemşirelik ve Sağlık Bilimleri Dergisi, 24(2), 274-283.
6. Cheng, J., Xia, X., Hong, M., Lin, X., Zhang, D. ve Ren, J. (2024). Relationship between job burnout and presenteeism in anesthesia nurses: mediating effect of psychological capital. BMC Nursing, 23(1), 853.
7. Chiang, N. T., Kao, R. H., Ma, H. Y. ve Cho, C. C. (2025). The impact of after-hours messaging on job stress and burnout among Taiwan’s border police: The roles of social support and coping strategies. Humanities and Social Sciences Communications, 12(1), 1-15.
8. Cohen, J. (1988). Statistical power analysis for the behavioral sciences. Hillsdale, NJ: Lawrence Erlbaum Associates.

9. Cooper, C. L. ve Williams, S. (1994). Creating Healthy Work Organizations. San Francisco: John Wiley & Sons Ltd., 1-5. Costin, A., Roman, A. F. ve Balica, R. S. (2023). Remote work burnout, professional job stress, and employee emotional exhaustion during the COVID-19 pandemic. Frontiers in Psychology, 14, 1193854.
10. Çelebi, M. A. ve Bilen, C. (2024). Çalışanların duygusal emek davranışlarının tükenmişliğe etkisi: benlik saygısının düzenleyici rolü. Yönetim Bilimleri Dergisi, 22(52), 629-655.
11. Çelik, H. (2018). Presenteizmin iş doyumu ve tükenmişlik düzeyine etkisi. (Yayımlanmış yüksek lisans tezi). Gaziantep Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Gaziantep.
12. Çevik, H. (2018). Hemşirelerin stres kaynakları ve stresle baş etme durumlarının belirlenmesi. (Yayımlanmış yüksek lisans tezi). Doğu Akdeniz Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Kıbrıs.
13. Çiçek, B. ve Aknar, A. (2019). Kişilik özelliklerinin tükenmişlik ve presenteizm davranışları üzerindeki etkisi. Third Sector Social Economic Review, 54(3), 1234-1258.
14. Demerouti, E., Bakker, A. B., Nachreiner, F. ve Schaufeli, W. B. (2001). The job demands-resources model of burnout. Journal of Applied psychology, 86(3), 499.
15. Demerouti, E., Le Blanc, P. M., Bakker, A. B., Schaufeli, W. B. ve Hox, J. (2009). Present but sick: A three‐wave study on job demands, presenteeism and burnout. Career Development International, 14(1), 50-68.
16. DeVellis, R. F. (2017). Ölçek geliştirme kuram ve uygulamalar. Ankara: Nobel Akademik Yayıncılık.
17. Dobson, M., Schnall, P., Rosskam, E. ve Landsbergis, P. (2019). Work-related burden of absenteeism, presenteeism, and disability: an epidemiologic and economic perspective. Handbook of Disability, Work and Health, 1-22.
18. Efeoğlu, İ. E. (2006). İş-aile yaşam çatışmasının iş stresi, iş doyumu ve örgütsel bağlılık üzerindeki etkileri: İlaç sektöründe bir araştırma. (Yayımlanmış yüksek lisans tezi). Çukurova Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Adana.
19. Eisapareh, K., Nazari, M., Kaveh, M. H. ve Ghahremani, L. (2022). The relationship between job stress and health literacy with the quality of work life among Iranian industrial workers: The moderating role of social support. Current Psychology, 41(5), 2677-2685.
20. Erkal, E. A. ve Naktiyok, A. (2021). İşte var olamama bağlamında örgütsel sinizmin tükenmişlik üzerine etkisi: Atatürk Üniversitesi HELİTAM örneği. Journal of Life Economics, 8(4), 443-454.
21. Ferreira, A. I. ve Martinez, L. F. (2012). Presenteeism and burnout among teachers in public and private Portuguese elementary schools. The International Journal of Human Resource Management, 23(20), 4380-4390.
22. Fiorini, L. A., Houdmont, J. ve Griffiths, A. (2022). Nurses' perceived work performance and health during presenteeism: Cross‐sectional associations with personal and organisational factors. Journal of nursing management, 30(5), O37-O45.
23. Gerlach, M., Hahn, S., Rossier, C., Geese, F., Hamers, J. ve Backhaus, R. (2024). Presenteeism among nurses: An integrative review. International Journal of Nursing Studies Advances, 100261
24. Gürbüz, S. ve Şahin, F. (2014). Sosyal bilimlerde araştırma yöntemleri. Ankara: Seçkin Yayıncılık.
25. Hair, J. F., Anderson, R. E., Tatham, R. L. ve Black, W. C. (1998). Multivariate data analysis. New Jersey: Prentice-Hall Inc.
26. Hayes, A. F. ve Scharkow, M. (2013). The relative trustworthiness of inferential tests of the indirect effect in statistical mediation analysis: Does method really matter?, Psychological Science, 24(10), 1918-1927.
27. House, R. J. ve J. R. Rızzo .(1972). Role conflict and ambiguity as critical variables in model of organizational behavior. Organizational Behavior And Human Performance, 7, 467–505.
28. Kalaycı, Ş. (2006). SPSS uygulamaları çok değişkenli istatistik teknikleri. Ankara: Asil Yayınları.
29. Karagöz, Ş. ve Bektaş, M. (2020). Presenteeizmin tükenmişliğe etkisi: Bir alan araştırması. Süleyman Demirel Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 25(4), 385-401.
30. Kim, E. S., Oh, D. J., Kim, J., Oh, K. S., Shin, Y. C., Shin, D. ve Jeon, S. W. (2025). The association between physical activity and burnout among healthy Korean employees: Identifying recommended physical activity ranges. Journal of Affective Disorders, 119665.
31. Kim, J., Kim, Y. K., Leem, S. H. ve Won, J. U. (2019). Association between job-related stress and experience of presenteeism among Korean workers stratified on the presence of depression. Annals of Occupational and Environmental Medicine, 31, e26.
32. Kline, R. B. (2011). Principles and practice of structural equation modeling. New York: The Guilford Press.
33. Knani, M. (2013). Exploratory study of the impacts of new technology implementation on burnout and presenteeism. International Journal of Business and Management, 8(22), 92-97.
34. Koopman, C., Pelletier, K. R., Murray, J. F., Sharda, C. E., Berger, M. L., Turpin, R. S. ve Bendel, T. (2002). Stanford presenteeism scale: Health status and employee productivity. Journal of Occupational and Environmental Medicine, 44(1), 14-20.
35. Köse, Ö. (2019). Presenteeism (işte var olamama) ile örgütsel özdeşleşme ve tükenmişlik arasındaki ilişkinin analizi. (Yayımlanmış yüksek lisans tezi). İstanbul Sabahattin Zaim Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul.
36. Leiter, M. P. ve Maslach, C. (2016). Latent burnout profiles: A new approach to understanding the burnout experience. Burnout Research, 3(4), 89-100.
37. Li, Y., Zhang, J., Wang, S. ve Guo, S. (2019). The effect of presenteeism on productivity loss in nurses: the mediation of health and the moderation of general self-efficacy. Frontiers in Psychology, 10, 1-11. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2019.0174
38. Maslach, C. (2003). The cost of caring. Cambridge: Ishk.
39. Mathieu, C. ve Gilbreath, B. (2023). Measuring presenteeism from work stress: the job stress-related Presenteeism scale. Journal of Occupational and Environmental Medicine, 65(3), 210-216.
40. Morgan, G. A., Leech, N. L., Gloeckner, G. W. ve Barrett, K. C. (2004). SPSS for introductory statistics: Use and interpretation. Psychology Press.
41. Ning, L., Jia, H., Gao, S., Liu, M., Xu, J., Ge, S. ve Yu, X. (2023). The mediating role of job satisfaction and presenteeism on the relationship between job stress and turnover intention among primary health care workers. International Journal for Equity in Health, 22(1), 155. doi:10.1186/s12939-023-01971-x
42. Nwosu, A. D., Ossai, E., Onwuasoigwe, O., Ezeigweneme, M. ve Okpamen, J. (2021). Burnout and presenteeism among healthcare workers in Nigeria: Implications for patient care, occupational health and workforce productivity. Journal of Public Health Research, 10(1), jphr-2021. https:// doi.org/10.4081/jphr.2021.1900
43. Öztürk Çiftci, D. (2022). Aşırı iş yükünün işten ayrılma niyeti üzerindeki etkisinde iş stresinin aracılık rolü. Yaşar Üniversitesi E-Dergisi, 17(65), 15-38.
44. Öztürk F., Eryürek A. ve Çiçek H. (2024). Çalışanların örgütsel özdeşleşme ve psikolojik iyi oluş düzeylerinin işe adanmışlıklarına etkisi. Gümüşhane Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 15(2), 412-428.
45. Öztürk, F. ve Çiçek, H. (2023). Psikolojik sağlamlığın işgören performansı üzerindeki etkisinde öz-şefkatin aracı rolü. Ahi Evran Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 9(2), 363-381.
46. Öztürk, F. ve Kaymak, G. (2025). Örgütsel sinizmin işe yabancılaşma ile işten ayrılma niyetine etkisi: Muhasebe çalışanları üzerine bir araştırma. R&S - Research Studies Anatolia Journal, 8(1), 1-30. https://doi.org/10.33723/rs.1554065
47. Pei, P., Lin, G., Li, G., Zhu, Y. ve Xi, X. (2020). The association between doctors’ presenteeism and job burnout: a cross-sectional survey study in China. BMC Health Services Research, 20, 1-7.
48. Preacher, K. J. ve Hayes, A. F. (2004). SPSS and SAS procedures for estimating indirect effects in simple mediation models. Behavior Research Methods, Instruments & Computers, 36, 717-731.
49. Rainbow, J. G. (2019). Presenteeism: Nurse perceptions and consequences. Journal of Nursing Management, 27(7), 1530-1537.
50. Rainbow, J. G. ve Steege, L. M. (2017). Presenteeism in nursing: An evolutionary concept analysis. Nursing Outlook, 65(5), 615-623.
51. Schaufeli, W. B., ve Salanova, M., (2007). Efficacy or ınefficacy, that's the question: Burnout and work engagement, and their relationships with efficacy beliefs. Anxiety, Stress, And Coping, 20(2), 177-196.
52. Skagen, K. ve Collins, A. M. (2016). The consequences of sickness presenteeism on health and wellbeing over time: a systematic review. Social Science & Medicine, 161, 169-177.
53. Song, C. S., Ma, S. R., Lee, J. Y. ve Chun, B. Y. (2024, February). Effects of presenteeism on burnout among rehabilitation medical workers in Korea: Multiple mediating effects of organization and supervisor supports. Healthcare, 12(5), 559.
54. Şeremet, G. G., Öztürk, Z. ve Yılık, P. (2023). Sağlık çalışanlarının presenteizm (işte var olmama) algıları ile motivasyonları arasındaki ilişkinin belirlenmesine yönelik bir araştırma. Üçüncü Sektör Sosyal Ekonomi Dergisi, 58(2), 1342-1358
55. Thogersen-Ntoumani, C., Black, J., Lindwall, M., Whittaker, A. ve Balanos, G. M. (2017). Presenteeism, stress resilience, and physical activity in older manual workers: a person-centred analysis. European Journal of Ageing, 14, 385-396.
56. Wang, H., Lee, S. Y. ve Hall, N. C. (2022). Coping profiles among teachers: Implications for emotions, job satisfaction, burnout, and quitting intentions. Contemporary Educational Psychology, 68, 102030.
57. Yıldız, H. ve Yıldız, B. (2013, Eylül). İş yaşamında presenteizm -sözde var olma- olgusu: Sağlık ve verimlilik açısından önemi. 7. Sağlık ve Hastane İdaresi Kongresi Bildiriler Kitabı (27-29 Eylül), Konya: Selçuk Üniversitesi, 819–830.
58. Yılmaz, G. ve Günay, G. Y. (2020). The Effect of Presenteeism and job stress on employee performance: A case study. SSRJ| Social Sciences Research Journal, 9(01), 91-106.
59. Yılmaz, N., Doğanalp, S. ve Varol Durmaz, T. (2016). Lisansüstü öğrencilerde tezden kaytarma davranışları. Süleyman Demirel Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 3(25), 205-228.
60. Zhao, Z., Gao, H., Chen, F. ve Dong, H. (2025). The mediating effect of job burnout on perceived stress and presenteeism among geriatric caregivers in long-term care facilities. Geriatric Nursing, 61, 538-543.
61. Zor, D. (2018). Kişilik özellikleri ile iş stresi ve tükenmişlik arasındaki ilişkinin belirlenmesine yönelik bir araştırma. (Yayımlanmış yüksek lisans tezi). Gazi Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Ankara.