Activities of Musavat Party Between 1911-1922

Öz

Besides nations who were under control of Russia, 1905 Russian Revolution affected Azerbaijan Turks as well and brought some important improvements in their life. Musavat Party one of the political bodies, founded by Turks who gained a restricted independent environment  thanks to Russian Revolution, became  the  most important and the most effective body in Azerbaijan political enviranment. Musavat Part carried out its activities secretly because it  was exposed to severe pressure and even its leader Mehmet Emin Resulzade had to manage the party’s activities out of Azerbaijan due to these pressures. However, he went on his duties and he became the most effective person in declaring Republic of Azerbaijan in 1918. Musavat Party which was founded officially in 1911 lost its power with Soviet invasion in 1920 and in 1922 it became uneffective complately.

Anahtar Kelimeler

• Musavat Party,Azerbaijan Turks,Mehmet Emin Resulzade,Tsarist Russia

MÜSAVAT PARTİSİNİN 1911 – 1922 YILLARI ARASINDAKİ FAALİYETLERİ

Öz

1905 Rus Devrimi, Rusya hâkimiyetindeki diğer milletlerle birlikte Azerbaycan Türk’lerini de etkiledi ve siyasi hayatlarında önemli gelişmeler sağladı. Rus Devrimi’yle kısıtlı bir hürriyet ortamına kavuşan Türklerin kurmuş oldukları siyasi teşekküllerden biri olan Müsavat Partisi, Azerbaycan siyasi hayatında en etkili ve en önemli teşkilat olarak yerini almıştır. Müsavat Partisi, şiddetli baskılara maruz kaldığı için faaliyetlerini gizli yürütmüş ve hatta lideri Mehmet Emin Resulzade baskılar dolayısıyla parti çalışmalarını Azerbaycan dışından yönetmek zorunda kalmıştır. Fakat yine de faaliyetlerine devam etmiş ve 1918 yılında Azerbaycan Halk Cumhuriyeti’nin ilan edilmesinde en etkili unsur olarak kendisini göstermiştir. 1911 yılında resmen kurulan Müsavat Partisi, Azerbaycan’ın 1920’de Sovyet işgaline uğramasıyla güç kaybına uğramış ve 1922 yılında etkinliğini tamamen yitirmiştir. 

Anahtar Kelimeler

• Müsavat Partisi,Azerbaycan Türkleri,Mehmet Emin Resulzade,Rusya Çarlığı

Kaynakça

1. Qasımlı, Musa, Azerbaycan Türklerinin Milli Mücadele Tarihi 1920-1945, Kaknüs Yayınları, İstanbul, 2006. Acar, Kezban, 1905 Devriminin Genel Bir Değerlendirmesi, Divan Disiplinlerarası Çalışmalar Dergisi, C:.13, Sa.24, (İstanbul-2008), ss.79-98.
2. Alp, Alper, Azerbaycan’ın Sovyetleştirilmesi, (Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi), Gazi Üniversitesi, Ankara, 2004.
3. Bal, Halil, Azerbaycan Cumhuriyeti’nin Kuruluş Mücadelesi ve Kafkas İslam Ordusu, İdil Yayıncılık, İstanbul, 2014.
4. Baykara, Hüseyin, Azerbaycan’da Yenileşme Hareketleri, 19. Yüzyıl Türk Kültürünü Araştırma Enstitüsü, Ankara 1996.
5. Baykara, Hüseyin, Azerbaycan İstiklal Mücadelesi Tarihi, Azerbaycan Halk Yayınları, İstanbul, 1975.
6. Damirli, Mehman, Azerbaycan Halk Cumhuriyeti (1918 – 1920), Türkler Ansiklopedisi, Yeni Türkiye Yayınları, C:.18, (Ankara-2002), s.148-156.
7. Devlet, Nadir, Rusya Türklerinin Milli Mücadele Tarihi (1905-1917), Ankara: Türk Tarih Kurumu Basımevi, 1999.
8. Gömeç, Saadettin, Türk Cumhuriyetleri ve Toplulukları Tarihi, Akçağ Yayınları, Ankara, 2006.

9. İmanov, Vügar, Azerbaycan – Osmanlı İlişkileri 1918 (Azerbaycan Belgelerine Göre), Boğaziçi Üniversitesi Yayınevi, İstanbul, 2006.
10. Keykurun, Naki, Azerbaycan İstiklal Mücadelesinden Hatıralar, İlke Kitabevi Yayınları, Ankara, 1998.
11. Kurat, Akdes Nimet, Rusya Tarihi Başlangıçtan 1917’ye Kadar, Türk Tarih Kurumu Basımevi, Ankara, 1993.
12. Mahmudov, Yaqub, Azerbaycan XalqCümhuriyyetiEnsiklopediyası, Lider Neşriyyat, C:.1, Bakü, 2004.
13. Mahmudov, Yaqub, Azerbaycan XalqCümhuriyyetiEnsiklopediyası, Lider Neşriyyat, C:.2, Bakü, 2005.
14. MEHMETZADE, Mirza Bala, Azerbaycan Misak-ı Millisi 28 Mayıs İstiklal Beyannamesinin Tahlili, Azerbaycan Kültür Derneği Yayınları, Ankara, 2002.
15. MEHMETZADE, Mirza Bala, Milli Azerbaycan Hareketi, Azerbaycan Kültür Derneği Yayınları, Ankara, 1991.
16. Oruçlu, Meryem, Azerbaycan’da ve Mühaciretde Müsavat Partiyası’nın Faaliyetleri (1911-1992), Azerneşr Baskı, 2001.
17. Resulzade, Mehmet Ali. “ Müsavat” Partisi’nin Kuruluşu”, Azerbaycan Türk Kültür Dergisi, Sa:167, Ankara:1966.
18. Resulzade, Mehmet Emin, Azerbaycan Cumhuriyeti, Haz.: Yavuz Akpınar, Azerbaycan Türkleri Kültür ve Dayanışma Derneği Yayınları, İstanbul, 1990.
19. Resulzade, Mehmet Emin, İhtilalci Sosyalizm ve Demokrasi, Çev.: Ramin Cabbarlı, Doğu Kitabevi, İstanbul, 2014.
20. Sarıahmetoğlu, Nesrin, Azeri-Ermeni İlişkileri (1905-1920), Türk Tarih Kurumu Yayınları, Ankara, 2006.
21. Süleymanlı, Ebulfez, Milletleşme Sürecinde Azerbaycan Türkleri, Ötüken Yayınları, İstanbul, 2006.
22. Sünbül, Tahir, Azerbaycan Dosyası 1, Kök Yayınları, Ankara, 1990.
23. Şimşir, Sebahattin, Azerbaycan’ın İstiklal Mücadelesi, İQ Kültür Sanat Yayınları, İstanbul, 2006.
24. Qafarov, Vasif, Türkiye-Rusya İlişkilerinde Azerbaycan Meselesi 1917-1922, TEAS PRESS Neşriyyat Evi, İstanbul, 2018.
25. Yagublu, Nesiman, “Mehmet Emin Resulzade”, Bakü, 1991.
26. Yeşilot, Okan, Ateş Çemberinde Azerbaycan, Yeditepe Yayınevi, İstanbul, 2015.