REAL POTENTIALITY: AN ANALYSIS OF ALFRED NORTH WHITEHEAD

Öz

The Aristotelian metaphysical scheme that dominated Western philosophy for centuries adopted an ideal that posits every being as identical to itself and therefore considers every being as consisting of itself. In this context, every singular being is limited to itself, and therefore to its own potentiality. The potentiality of a singular being is evaluated only within the framework of its own existence. Whitehead's cosmological scheme, which places solidarity at the center, wants to bring into play the idea of a potentiality that registers every being to go beyond itself. In this respect, every being is a potential data (datum) for beyond itself. It is a potentiality of creativity beyond itself. This study deals with the idea of real potentiality in Whitehead's philosophy and aims to make it more visible.

Anahtar Kelimeler

• real potentiality
• actual entity
• extensive continuum
• concrescence
• prehension

GERÇEK POTANSİYELLİK: BİR ALFRED NORTH WHITEHEAD İNCELEMESİ

Öz

Batı felsefesinde yüzyıllarca hâkim olan Aristotelesçi metafizik şema, her varlığı kendi kendisine özdeş olarak ortaya koyan ve dolayısıyla her varlığı kendisinden ibaret sayan bir ülküyü benimsemiştir. Bu kapsamda her tekil varlık kendi kendisiyle, dolayısıyla kendi potansiyelliğiyle sınırlıdır. Tekil varlığın potansiyelliği, sadece kendi varoluşu çerçevesinde değerlendirilmektedir. Whitehead’in dayanışmayı merkeze oturtan kozmolojik şeması, her varlığı, kendi ötesine geçmeye kayıtlı bir potansiyellik düşüncesini devreye sokmak istemektedir. Bu minvalde her varlık, kendi ötesi için potansiyel bir veridir (datum). Kendi ötesindeki bir yaratıcılık potansiyelliğidir. Bu çalışma, Whitehead’in felsefesindeki gerçek potansiyellik düşüncesini ele almakta ve onu daha görünür kılmayı hedeflemektedir.

Anahtar Kelimeler

• kavrayış
• gerçek potansiyellik
• edimsel varlık
• yayılımsal süreklilik
• somutlaşma

Kaynakça

1. Agamben, G. Potentialities: Collected Essays in Philosophy. California: Stanford University Press, 1999.
2. Aristoteles. Metafizik, çev. Y. Gurur Sev. İstanbul: Pinhan Yayıncılık, 2016
3. Aristoteles. Oluş ve Bozuluş, çev. Y. Gurur Sev. İstanbul: Pinhan Yayıncılık, 2019.
4. Aristoteles. Ruh Üzerine, çev. Y. Gurur Sev. İstanbul: Pinhan Yayıncılık, 2021
5. Aydın, Mehmet. “Süreç Felsefesi Işığında Tanrı-Âlem İlişkisi”, Ankara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, (1985).
6. Bede, Ecclesiastical History of the English People. New York: Oxford University Press, 1999.
7. Çalcı, Sercan. Gerçeğin Belleği: Bir Alfred North Whitehead Portresi, İstanbul: Norgunk Yayıncılık, 2021.
8. Collingwood, R. G. Doğa Tasarımı, çev. Kurtuluş Dinçer. İstanbul: Ayrıntı Yayınları, İstanbul, 2020.

9. Deleuze, G. Ampirizm ve Öznelcilik, çev. Ece Erbay. İstanbul, Norgunk Yayıncılık, 2008.
10. Descartes, R. Felsefenin İlkeleri, çev. Mesut Akın, İstanbul: Say Yayınları: 2007.
11. Fitch, Friedrich B. “Combinatory Logic and Whitehead's Theory of Prehensions”, The Philosophy of Science Assocation, (1957).
12. Ford, S. L. The Emergence of Whitehead's Metaphysics: 1925-1929. New York: State University of New York Press, 1984.
13. Gentry, Paul “Eternal Objects and the Philosophy of Organism”, Philosophy of Science, (1946).
14. Halewood, Michael. “A Bid For Novelty: Conceptions of Creativity”, Goldsmiths, University of London, (2013).
15. Hartshorne, C. & Peden, C. Whitehead’s View of Reality, Cambridge: Cambridge Scholars Publishing, 2010.
16. Jones, G. ve Roffe Jon (Der.). Deleuze’ün Felsefi Mirası, çev. Öznur Karakaş. İstanbul: Otonom Yayıncılık, 2012.
17. Lowe, V. Alfred North Whitehead. The Man and His Work, 1910-1947. Baltimore: John Hopkins University Press, 2019.
18. Miller, David. L. “Whitehead's Extensive Continuum”, Chicago Journals, Philosophy of Science, (1946).
19. Newton, I. Doğal Felsefenin Matematiksel İlkeleri, (Seçmeler) çev. Aziz Yardımlı, İstanbul: İdea Yayınevi, 1998.
20. Nobo, J. L. Whitehead's Metaphysics of Extension and Solidarity, New York: State University of New York Press, 1986.
21. Sherburne, Donald W. A Key to Whitehead's Process and Reality, Chicago: The University of Chicago Press, 1981.
22. Stengers, I. Thinking with Whitehead. London: Harvard University Press, 2011.
23. Stebbing, L. S. “Is the ‘Fallacy of Simple Location’ a Fallacy?”. Proceedings of the Aristotelian Society, (1927).
24. Turan, Ertuğrul. R. “Bütüncül Yaklaşım ve Whitehead’in Deneyim Kavrayışı”, Ankara Üniveristesi, DTCF, Felsefe Bölümü Dergisi, (2003).
25. Turan, Ertuğrul. R. “The Problem of Solidarity in Whitehead’s Pluralistic Universe” Doktora Tezi, Orta Doğu Teknik Üniversitesi, 1995.
26. Zycinski, Joseph M. “The Doctrine of Substance and Whitehead's Metaphysics”, Review of Metaphysics, (1989).
27. Whitehead, A. N. Process and Reality: An Essay in Cosmology. New York: The Free Press, 1978.
28. Whitehead, A. N. Process and Reality: Essays in Science and Philosophy, New York: Rider and Company, 1948.
29. Whitehead, A. N. Adventures of Ideas. London: The McMillan Company, 1969.
30. Whitehead, A. N. Modes of Thought. New York: The Free Press, 1968.
31. Whitehead, A. N. Science and the Modern World. New York: Pelican Mentor Book, 1948.
32. Whitehead, A. N. The Aims of Educations and Other Essays, London: Free Press, 1967.
33. Whitehead, A. N. Doğa Kavramı, çev. Sercan Çalcı. İstanbul: Alfa Bas. Yay. Dağ. San. Tic. Ltd. Şti., 2017.
34. Whitehead, A. N. Doğa ve Yaşam, çev. Sercan Çalcı. İstanbul: Öteki Yayınevi, 2018.
35. Whitehead, A. N. Sembolizm, Anlamı ve Etkisi, çev. Ramazan Ertürk. Ankara: Fol Kitap, 2019.
36. Whitehead, A. N. Aklın İşlevi, çev. Sercan Çalcı. İstanbul: Norgunk Yayıncılık, 2020.