ANTİGONE’DE FEMİNİST TEMSİL ARAYIŞLARI ÜZERİNE BİR DEĞERLENDİRME

Öz

ÖZ Sophokles'in adını kadın baş kahramının isminden alan Antigone isimli tragedyası, iki bin beş yüz yıllık tarihine rağmen, modern dünyanın siyasal ilişkileri ve toplumsal çatışmaları ile dahi özdeşlikler kurulmaya devam edilen klasik bir eserdir. Antik Yunan’ın toplumsal cinsiyet normları çerçevesinde kamusal alanda söz sahibi olmayan bir kadın karakterin, otoriteye baş kaldırışına yer veren tragedya, feminist çalışmalar içinde de ayrıca ilgi konusu olmaktadır. Bununla birlikte oyunun içeriğini ortaya çıktığı tarihsel koşulları göz önünde bulundurarak analiz ettiğimizde, kahramanların temsil ettiği değerler konusunda farklı yaklaşımlar ortaya çıkabilmektedir. Bu makale, Antigone’nin eyleminin cinsiyet normlarını sarsarak onu edilgen bir kimlikten aktif bir özneye dönüştürme olasılığı taşıdığını kabul etmek ile birlikte, bu olasılığın feminist bir temsil için yeterli olamayacağı görüşünü savunmaktadır. Feminizm, kadınların toplumsal yaşamda cinsiyetlerinden kaynaklı ortak bir ezilmişliği paylaştıkları bilincine dayalıyken kahramınımız Antigone’nin direnişinde, cinsiyet rollerine yönelik herhangi bir muhalefetin ya da sorgulamanın izine rastlanmamaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Tragedya
• Antigone
• Sophokles
• Toplumsal Cinsiyet
• Feminizm
• Otorite

AN EVALUATION OF THE SEARCH FOR FEMINIST REPRESANTATİON IN ANTIGONE

Öz

ABSTRACT Sophocles' tragedy Antigone, named after the female protagonist, is a classic work that continues to be identified with the modern world's political relations and social conflicts despite its two thousand five hundred-year history. The tragedy, which depicts the defiance of authority by a female character who has no say in the public sphere within the framework of the gender norms of Ancient Greece, is also a subject of interest in feminist studies. However, when we analyze the play's content in light of the historical conditions in which it emerged, different approaches may emerge regarding the values represented by the protagonists. While this article acknowledges that Antigone's action has the possibility of shaking gender norms and transforming her from a passive identity into an active subject, it argues that this possibility can not be sufficient for a feminist representation. While feminism is based on the awareness that women share a common oppression in social life due to their gender, there is no trace of any opposition or questioning of gender roles in the resistance of our heroine Antigone.

Anahtar Kelimeler

• Tragedy
• Antigone
• Sophocles
• Gender
• Feminism
• Authority

Kaynakça

1. Akal, Cemal Bali. Burası Tanzanya mı Karanfil? Ankara: Dost Kitabevi Yayınları, 2012. Aristoteles. Poetika. Çev. İsmail Tunalı. İstanbul: Remzi Kitabevi, 1987.
2. Aysever, Levent R. “Antigone’nin Muhalefeti ya da Muhalefet Etmenin Tarzları Üzerine.” Edebiyat Fakültesi Dergisi, 29(2), (2012): 13-44. Erişim Tarihi: Haziran 4, 2025. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/619387.
3. Butler, Judith. Antigone'nin İddiası Yaşam İle Ölümün Akrabalığı. Çev. Ahmet Ergenç. İstanbul: Kabalcı Yayınevi, 2007.
4. Dabak Özdemir, Burcu. “Yasın Yurtsuzlaştırdığı Kadınlar: Antigone.” Folklor-Edebiyat Dergisi, 26(2), (2020): 329-346. doi: 10.22559/folklor.1170.
5. Eagleton, Terry. Trajedi. Çev. Cem Alpan. İstanbul: Tellekt Yayınları, 2021.
6. Eckermann, Johann Peter. Yaşamının Son Yıllarında Goethe İle Konuşmalar. Çev. Mahmure Kahraman. İstanbul: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, 2007.
7. Euripides. Medea. Çev. Ari Çokona. İstanbul: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, 2014.
8. Fradinger, Moira. "Nomadic Antigone." içinde Feminist Readings of Antigone, Ed. Fanny Söderbäck, 15-23. New York: State University of New York Press, 2010.

9. Goldhill, Simon. Sophocles And The Language Of Tragedy. New York: Oxford University Press, 2012.
10. Hegel, Georg Wilhelm Friedrich. Estetik. Çev. Nejat Bozkurt. İstanbul: Say Yayınları, 1982.
11. Holland, Catherine A. “After Antigone: Women, the Past, and the Future of Feminist Political Thought.“ içinde Feminist Readings of Antigone, Ed. Fanny Söderbäck, 27-43. New York: State University of New York Press, 2010.
12. Irigaray, Luce. "The Eternal Irony of the Community." içinde Feminist Readings of Antigone, Ed. Fanny Söderbäck, 99-110. New York: State University of New York Press, 2010.
13. Irigaray, Luce. An Ethics Of Sexual Difference. Çev. Carolyn Burke ve Gillian C. Gill. Londra: Continuum, 2004.
14. Irigaray, Luce. Başlangıçta Kadın Vardı. Çev. İlknur Özallı ve Melike Odabaş. Ankara: Fol Kitap, 2022.
15. Kristeva, Julia. "Antigone: Limit and Horizon." içinde Feminist Readings of Antigone, Ed. Fanny Söderbäck, 215-229. New York: State University of New York Press, 2010.
16. Lacan, Jacques. The Ethics Of Psychoanalysis 1959-1960. Ed. Jacques-Alain Miller. Çev. Dennis Porter. New York: Norton & Company, 1992.
17. Mollaer, Fırat. “Siyaset Teorisi ve Tragedya: Sophokles’in Antigone’sinde Yasa, Otorite ve Tiranlık.” Bursa Uludağ Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi 41(2), (2022): 114-130. Erişim Tarihi: Haziran 2, 2025. https://uludag.edu.tr/dosyalar/iibfdergi/genel-dokuman/2022_2/asl02_20222.pdf.
18. North, Helen F. “The Mare, the Vixen, and the Bee: Sophrosyne as the Virtue of Women in Antiquity.” Illinois Classical Studies 2, (1977): 35-48. Erişim Tarihi: Haziran 2, 2025. http://www.jstor.org/stable/23061164.
19. Poole, Adrian. Trajedi. Çev. Hakan Gür. Ankara: Dost Kitabevi Yayınları, 2013.
20. Sennett, Richard. Ten ve Taş Batı Uygarlığında Beden ve Şehir. Çev. Tuncay Birkan. İstanbul: Metis Yayınları, 2018. Sophokles. Elektra. Çev. Azra Erhat. İstanbul: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, 2012.
21. Sophokles. Antigone. Çev. Ari Çokona. İstanbul: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, 2019.
22. Sophokles. Oidipus Kolonos'ta. Çev. Ari Çokona. İstanbul: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, 2019.
23. Söderbäck, Fanny. "Why Antigone Today?" içinde Feminist Readings of Antigone, Ed. Fanny Söderbäck, 1-13. New York: State University of New York Press, 2010.
24. Tannenbaum, Donald ve Schultz, David. Siyasi Düşünce Tarihi. Çev. Fatih Demirci. Ankara: Adres Yayınları, 2010.
25. Şenel, Alâeddin. Siyasal Düşünceler Tarihi Kısaltılmış ve Gözden Geçirilmiş Basım. Ankara: Bilim ve Sanat Yayınları, 2008. Vernant, Jean-Pierre ve Vidal-Naquet, Pierre. Eski Yunan'da Mit ve Tragedya. Çev. Sevgi Tamgüç ve Reşat Fuat Çam. İstanbul: Kabalcı Yayınevi, 2012.
26. Zajko, Vanda ve Leonard, Miriam. Laughing With Medusa Clasiccal Myth and Feminist Thought. New York: Oxford University Press, 2006.
27. Zizek, Slavoj. Antigone'nin Üç Yaşamı. Çev. Erkal Ünal. İstanbul: Encore Yayınları, 2016.
28. İnternet Kaynakları
29. Encyclopaedia Britannica. “Sophocles.” Son Güncelleme: Mayıs 7, 2025. Erişim Tarihi: Haziran 2, 2025. https://www.britannica.com/biography/Sophocles.