Review of National Studies on Life Skills in Science Education

Öz

The aim of the research is to reveal the current trend of national studies on 'life skills' in science education. In addition, the orientation of the studies on 'creative thinking', 'analytical thinking', 'decision making', 'entrepreneurship', 'communication' and 'teamwork' skills, which are considered as life skills, is also discussed together with the concept of life skills. Systematic review methodology was used in the research. 58 articles and theses published between 2013 and 2025 were included in the study. In the research, 'Analysis Coding Form' was used as a data collection tool. According to the results of the research, it was seen that the general theme of 'life skills' was the most and the 'analytical thinking' skill was the least in the studies. Considering the current trends of the research; It was determined that there were the highest number of article studies in the publication type, the highest number of studies were published in 2022, the most qualitative research and the least mixed research method were used. In addition, it was understood that the most pre-service teachers were studied, when the sample/study group size was examined, there were samples between 1-300 at most, and more than one data collection tool was generally used in the studies. In line with the findings, suggestions were made for the studies to be carried out on life skills.

Anahtar Kelimeler

• Life skills
• Science education
• Systematic review

Fen Eğitiminde Yaşam Becerileri Üzerine Yapılan Ulusal Çalışmaların İncelenmesi

Öz

Araştırmanın amacı fen eğitiminde ‘yaşam becerileri’ konusunda yapılmış ulusal çalışmaların güncel eğilimini ortaya koymaktır. Bununla birlikte yaşam becerileri olarak kabul edilen ‘yaratıcı düşünme’, ‘analitik düşünme’, ‘karar verme’, ‘girişimcilik’, ‘iletişim’ ve ‘takım çalışması’ becerileri üzerine yapılan çalışmaların yönelimi de yaşam becerileri kavramı ile birlikte ele alınmıştır. Araştırmada sistematik derleme metodolojisi kullanılmıştır. Araştırmaya 2013 ile 2025 yılları arasında yayınlanmış, 58 makale ve tez dahil edilmiştir. Araştırmada veri toplama aracı olarak ‘Analiz Kodlama Formu’ kullanılmıştır. Araştırmanın sonuçlarına göre çalışmalarda en fazla ‘yaşam becerisi’ genel teması, en az ise ‘analitik düşünme’ becerisinin ele alındığı görülmüştür. Araştırmanın güncel eğilimlerine bakıldığında; yayın türünde en fazla makale çalışması bulunduğu, en fazla çalışmanın 2022 yılında yayınlandığı, en fazla nitel araştırma en az karma araştırma yönteminin kullanıldığı belirlenmiştir. Ayrıca en fazla öğretmen adayları ile çalışıldığı, örneklem/çalışma grubu büyüklüğüne bakıldığında en fazla 1-300 arasında örneklemlerin olduğu, çalışmalarda genellikle birden fazla veri toplama aracı kullanıldığı anlaşılmıştır. Bulgular doğrultusunda yaşam becerileriyle ilgili yapılacak çalışmalara yönelik önerilerde bulunulmuştur.

Anahtar Kelimeler

• Yaşam becerileri
• Fen eğitimi
• Sistematik derleme

Kaynakça

1. Ahonen, A. K. ve Kinnunen, P. (2014). How do students value the importance of twenty-first century skills? Scandinavian Journal of Educational Research, 59, 1-18. http://dx.doi.org/10.1080/00313831.2014.904423
2. *Akben, N. (2019). Fen öğretiminde kullanılan problem kurma yaklaşımının yaratıcı düşünme becerisine etkisi. Ahi Evran Üniversitesi Kırşehir Eğitim Fakültesi Dergisi, 20(3), 1281-1311. http://dx.doi.org/10.29299/kefad.2019.20.03.008 (M 58)
3. Aksoy, B., Koçancı, M. ve Namal, M. K. (2019). Girişimcilik motivasyonu: Uygulamalı girişimcilik eğitimi katılımcıları örneği. Yönetim ve Ekonomi Dergisi, 26(1), 109-129. http://dx.doi.org/10.18657/yonveek.526604
4. *Aksu, B. (2023). Fen bilgisi öğretmen adaylarının yaşam becerileri ile ilgili algılarının çeşitli değişkenler açısından incelenmesi (Yayın No: 808954). [Yüksek Lisans Tezi, Alparslan Üniversitesi]. Yüksek Öğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi. (M187)
5. *Akyavuz, E. K. ve Karakaş, A. (2020). Öğretmen adaylarının yaşam becerilerinin incelenmesi. Uluslararası Türkçe Edebiyat Kültür Eğitim (TEKE) Dergisi, 9(4), 1832-1851. (M 12)
6. *Alaca, M.B. (2019). Fen bilimleri öğretmen adaylarının iletişim becerisi ile ilgili mesleki bilgilerinin ve bu beceriyi kullanma durumlarının belirlenmesi ( Yayın No:616987). [Yüksek Lisans Tezi, Trabzon Üniversitesi]. Yüksek Öğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi. (M 103)
7. *Alaca, M. B., Bilgin, A. K. ve Nas. S. E. (2021). Fen bilimleri öğretmen adaylarının iletişim becerisini kullanma durumlarının incelenmesi. Trakya Eğitim Dergisi, 11(2), 603-621. http://dx.doi.org/10.24315/tred.664091 (M 100)
8. *Alkan, Ş. (2021). Fen bilgisi öğretmen adaylarının yaşam becerileri eğitimi süresince yaratıcı düşünme becerisini mesleki açıdan kullanma durumlarının incelenmesi (Yayın No:673595) [Yüksek Lisans Tezi, Trabzon Üniversitesi]. Yüksek Öğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi. (M 47)

9. Altınpulluk, H. ve Yıldırım, Y. (2021). 2010-2019 yılları arasında yayınlanan 21. yüzyıl becerileri araştırmalarının incelenmesi. Anadolu Journal of Educational Sciences International, 11(1), 438-461. http://dx.doi.org/10.18039/ajesi.734426
10. Anderson, L. W. and Krathwohl, D. R. (2001).A Taxonomy for Learning, Teaching, and Assessing: A Revision of Bloom’s Taxonomy of Educational Objectives. https://www.quincycollege.edu/wp-content/uploads/Anderson-and-Krathwohl_Revised-Blooms-Taxonomy.pdf adresinden alınmıştır. (Erişim Tarihi:23/05/2023).
11. Aromataris, E. ve Pearson, A. (2014). The systematic review: an overview. AJN The American Journal of Nursing, 114(3), 53-58. http://dx.doi.org/ 10.1097/01.NAJ.0000444496.24228.2c
12. Asan, A. (2004). ISI’nin kullandığı indeksler: SCI-Expanded, SSCI ve AHCI: Tarihsel gelişim, bugünkü durum ve etki faktörü (IF). Orlab On-Line Mikrobiyoloji Dergisi, 2(5), 1-21.
13. Aslan, A. (2018). Sistematik derleme ve meta-analizi. Acta Medica Alanya, 2(2), 62-63. http://dx.doi.org/10.30565/medalanya.439541
14. *Aslan, A. (2021). Girişimcilik eğitimi uygulamalarının fen bilgisi öğretmen adayları üzerindeki etkileri. Fen Matematik Girişimcilik ve Teknoloji Eğitimi Dergisi, 4(1), 1-15. (M 113)
15. *Avcı, D. E. ve Selçuk, A. M. (2021). Öğretim elemanları penceresinden yaşam becerileri eğitimi. Amasya Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 10(1), 42-85. (M 1)
16. Aytaç, Ö. (2006). Girişimcilik: Sosyo-kültürel bir perspektif. Dumlupınar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 15, 139-160.
17. Bacanak, A. (2013). Teachers' views about science and technology lesson effects on the development of students' entrepreneurship skills. Educational Sciences: Theory and Practice, 13(1), 622-629.
18. *Bademli, N. (2025). Yaşam becerilerine yönelik söylem analizi çerçevesinde fen bilimleri öğretmenleri ile fenomenolojik bir çalışma (Yayın No: 927783). [Doktora Tezi, Burdur Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi]. Yüksek Öğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi. (M 179)
19. Balaban, Ö. ve Özdemir, Y. (2008). Girişimcilik eğitiminin girişimcilik eğilimi üzerindeki etkisi: Sakarya Üniversitesi İİBF örneği. Girişimcilik ve Kalkınma Dergisi, 3(2), 133-147.
20. Baltacı, A. (2019). Nitel araştırma süreci: Nitel bir araştırma nasıl yapılır?. Ahi Evran Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 5(2), 368-388. http://dx.doi.org/ 10.31592/aeusbed.598299
21. Başar, T. ve Demiral, Ü. (2020). 2013, 2017 ve 2018 fen bilimleri dersi öğretim programlarının karşılaştırılması. Uludağ Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 33(1), 261-292. http://dx.doi.org/10.19171/uefad.600882
22. Başkale, H. (2016). Nitel araştırmalarda geçerlik, güvenirlik ve örneklem büyüklüğünün belirlenmesi. Dokuz Eylül Üniversitesi Hemşirelik Fakültesi Elektronik Dergisi, 9(1), 23-28.
23. *Bekar, Ş. N. (2021). Yaşam becerileri eğitimi kılavuzunun fen bilgisi öğretmen adaylarının iletişim becerisine yönelik mesleki bilgilerine ve bu beceriyi kullanma durumlarına etkisi (Yayın No:673605). [Yüksek Lisans Tezi, Trabzon Üniversitesi]. Yüksek Öğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi. (M 89)
24. * Bekar, Ş. N., Kirman B, A. ve Nas, E. S. (2022). Yaşam becerileri eğitimi kılavuzunun fen bilgisi öğretmen adaylarının iletişim becerisini kullanma durumlarına etkisinin incelenmesi. Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 19(2), 405-428. https://doi.org/10.33711/yyuefd.1098294. (M 147)
25. * Berkant, H. G. ve Varki, E. (2022). “Öğretmen adaylarının çok boyutlu 21. yüzyıl becerileri ile yaratıcı düşünme eğilimlerinin incelenmesi”, Journal of Social, Humanities and Administrative Sciences, 8(58), 1661-1680. http://dx.doi.org/10.29228/J OSHAS.66329 (M 160)
26. * Bilgin, K. A. ve Çoruhlu, Ş. T. (2022). Fen bilimleri öğretmen adaylarının takım çalışması becerileri üzerine mesleki bilgilerinin tespit edilmesi. İnönü Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 23(1), 79-98. DOI: 10.17679/inuefd.949123. (M 177)
27. Bolat, Y. ve Balaman, F. (2017). Yaşam becerileri ölçeği: geçerlik ve güvenirlik çalışması. İnsan ve Toplum Bilimleri Araştırmaları Dergisi, 6(4), 22-39.
28. Bozkurt, Ö. (2006). Girişimcilik eğiliminde kişilik özelliklerinin önemi. Girişimcilik ve Kalkınma Dergisi, 1(2), 93-111.
29. Bozkurt, Ş. B. ve Çakır, H. (2016). Ortaokul öğrencilerinin 21. yüzyıl öğrenme beceri düzeylerinin cinsiyet ve sınıf seviyesine göre incelenmesi. Pamukkale Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 39(39), 69-82.
30. Cassidy, K., Franco, Y. ve Meo, E. (2018). Preparation for adulthood: A teacher inquiry study for facilitating life skills in secondary education in the united states. Journal of Education Issues, 4(1), 33-45. https://doi.org/10.5296/jei.v4i1.12471
31. Cheung, M. W. L. ve Vijayakumar, R. (2016). A guide to conducting a meta-analysis. Neuropsychology Review, 26(2), 121-128. http://dx.doi.org/10.1007/s11065-016-9319-z
32. Clarke, J. (2011). What is a systematic review?. Evidence-Based Nursing, 14(3), 64-64. http://dx.doi.org/10.1136/ebn.2011.0049
33. Cohen, L., Manion, L. ve Morrison, K. (2021). Eğitimde araştırma yöntemleri (1.Baskı). (E. Dinç ve K. Kıroğlu, Çev.) Pegem Akademi Yayınları. (Orijinal çalışma basım tarihi 2021).
34. *Çolak, F. (2022). Yaşam Becerileri Eğitimi Sürecinde Fen Bilgisi Öğretmen Adaylarının Öğretimsel Karar Verme Becerisini Kullanma Durumlarının İncelenmesi (Yayın No: 723864). [Yüksek Lisans Tezi, Trabzon Üniversitesi]. Yüksek Öğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi. (M 188)
35. Connor P. E. ve B. W. Becker. (2003). Personel value systems and decision making styles of public managers. Public Personnel Management, 32(1), 155-180.
36. Çelik, H., Gürpınar, C., Başer, N. ve Erdoğan, S. (2015). Öğrencilerin analitik düşünme becerisinin gelişimi üzerine fen bilgisi öğretmenlerinin görüşleri. Akademik Platform, 396-408.
37. * Daş, S . A., Çevik, E. E. ve Büyük, U. (2022). 8. sınıf öğrencilerinin girişimcilik beceri düzeylerinin incelenmesi. Pearson Journal, 7(21), 134-147. http://dx.doi.org/10.46872/pj.589. (M 173)
38. *Değer, T. (2022). Fen bilgisi öğretmen adaylarının girişimcilik becerisine yönelik mesleki bilgilerinin gelişimine yaşam becerileri eğitimi kılavuzuna dayalı öğretmen etkisinin incelenmesi (Yayın No: 706980). [Yüksek Lisans Tezi, Kafkas Üniversitesi]. Yüksek Öğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi. (M 191)
39. *Demiral, Ü. ve Türkmenoğlu, H. (2018). Fen bilgisi öğretmen adaylarının sosyobilimsel bir konuda karar verme stratejilerinin alan bilgileriyle ilişkisi. Uludağ Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 31(1), 309-340. (M 91)
40. * Demirci, G. (2024). 2024 fen bilimleri dersi öğretim programının yaşam becerileri açısından incelenmesi (Yayın No: 918348). [Yüksek Lisans Tezi, Sakarya Üniversitesi]. Yüksek Öğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi. (M 184)
41. *Deveci, İ. (2017). Fen bilimleri öğretmen adaylarının girişimci özellikleri ile ilgili öz değerlendirmeleri. Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, (44), 202-228. https://doi.org/10.21764/maeuefd.319031 (M 136)
42. *Deveci, İ. (2017). Fen bilimleri öğretmenlerinin bilgi ve uygulama boyutu açısından girişimcilik kavramı hakkındaki algıları. Necatibey Eğitim Fakültesi Eletronik Fen ve Matematik Eğitimi Dergisi, 11(2), 263-288. https://doi.org/10.17522/balikesirnef.373384 (M 137)
43. *Deveci, İ. (2018). Ortaokul öğrencilerinin fen tabanlı girişimcilik eğilimlerinin incelenmesi. Fen Matematik Girişimcilik ve Teknoloji Eğitimi Dergisi, 1(1), 19-47. (M 129)
44. *Deveci, İ. (2019). Girişimci proje (G-FeTeMM) sürecinin fen bilimleri öğretmen adaylarının yaşam becerilerine yansımaları: Nitel bir araştırma. Journal of Individual Differences in Education, 1(1), 14-29. (M 124)
45. *Deveci, İ. (2019). Ortaokul öğrencilerinin takım çalışması ve karar verme eğilimlerinin incelenmesi. Pamukkale Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 47, 311-330. https://doi.org/10.9779/pauefd.525059 (M 26)
46. *Deveci, İ. ve Aydız, M. (2020). Fen bilimleri öğretmenlerinin öğretim programında yer alan yaşam becerilerinin kazandırılmasına ilişkin görüşleri. Trakya Eğitim Dergisi, 11(1), 164-186. https://doi.org/10.24315/tred.693345 (M 10)
47. Deveci, İ. ve Çepni, S. (2017). Examination of science education curriculum (5-8 grades) in terms of entrepreneurial characteristics. Alan Eğitimi Araştırmaları Dergisi, 3(2), 51-74.
48. *Deveci, İ. ve Çepni, S. (2017). Girişimcilik eğitimi modüllerinin fen bilimleri öğretmen adayları üzerindeki yansımaları. Ege Eğitim Dergisi, 18(2), 813-856. (M 134)
49. *Deveci, İ., Konuş, F. Z. ve Aydız, M. (2018). 2018 Yılı Fen Bilimleri Dersi Öğretim Programı Kazanımlarının Yaşam Becerileri Açısından İncelenmesi. Çukurova University Faculty of Education Journal, 47(2), 765-797. https://doi.org/10.14812/cuefd.413514 (M 30)
50. Dinçer, B. ve Saracaloğlu, A. S. (2011). Öğretmen adaylarının düşünme stilleri profillerinin çeşitli değişkenler açısından incelenmesi. Türk Eğitim Bilimleri Dergisi, 9(4), 701-744.
51. *Ektiren, M. T. ve Sabaz, Y. (2017). Aktif fen eğitim sisteminin öğrencilerin fen bilimleri dersine karşı tutumları ve yaratıcılık becerilerine olan etkisinin incelenmesi. Eğitim Fakültesi Dergisi, 3(1), 69-81. (M 59)
52. *Emekli, E. (2021). Fen bilimlerinde yaşam becerileri eğitimi kılavuzunun fen bilgisi öğretmen adaylarının analitik düşünme becerisine yönelik mesleki bilgilerinin gelişimi üzerine etkisinin incelenmesi (Yayın No:675693) [Yüksek Lisans Tezi, Kafkas Üniversitesi]. Yüksek Öğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi. (M 144)
53. Eskici, G. Y. ve Özsevgeç, T. (2019). Yaşam Becerileri İle İlgili Çalışmaların Tematik İçerik Analizi: Bir Meta-sentez Çalışması. International E-journal Of Educational Studies, 3(5), 1-15. https://doi.org/10.31458/iejes.421255
54. Gökçe, F. (2009). İlköğretim okulu öğretmenlerinin takım rolleri (öğretmenlerin Belbin’in takım rollerini algılama düzeyleri). Eğitim ve Bilim, 34(151), 3-16.
55. *Gökçek, Y. ve Zorlu, Y. (2020). Öğretmen adaylarının model ve modelleme ile yaşam becerilerine ait görüşlerinin bilişötesi farkındalıklarıyla arasındaki ilişkilerin incelenmesi. Akdeniz Eğitim Araştırmaları Dergisi, 14(33), 206-221. https://doi.org/10.29329/mjer.2020.272.10 (M 130)
56. Güçray, S. S. (2001). Ergenlerde karar verme davranışlarının öz saygı ve problem çözme becerileri algısı ile ilişkisi. Çukurova Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 8(8), 106-121.
57. *Güler, M. P. D. ve Polat, D. (2014). Öğretmen adaylarının karar verme süreçlerinde fen bilgilerini kullanma durumlarının incelenmesi. Adıyaman Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 7(16), 171-204. (M 95)
58. Güven, M. ve Aslan, A. M. (2018). Psikolojik danışma ve rehberlik alanında Türkiye'deki bilimsel dergilerde yayınlanan makaleler üzerine bir inceleme. Journal of International Social Research, 11(55), 593-604. http://dx.doi.org/10.17719/jisr.20185537232
59. *Hacıoğlu, Y. ve Kutru, Ç. (2021). Fen eğitimiyle yaratıcı düşünme becerisinin geliştirilmesi: Türkiye’de yürütülen lisansüstü tezlerden yansımalar. Anadolu Öğretmen Dergisi, 5(1), 77-96. http://dx.doi.org/10.35346/aod.937208 (M 48)
60. Häkkinen, P., Järvelä, S., Siegl, K. M., Ahonen, A., Näykki, P. ve Valtonen, T. (2017). Preparing teacherstudents for twenty-first-century learning practices (PREP 21): a framework for enhancing collaborative problem-solving and strategic learning skills. Teachers and Teaching, 23(1), 25-41. http://dx.doi.org/10.1080/13540602.2016.1203772
61. Hammouri, H. A. M. (2003). An investigation of undergraduates’ transformational problem solving strategies: Cognitive/metacognitive processes as predictors of holistic/analytic strategies. Assessment Evaluation in Higher Education, 28(6), 571-586. http://dx.doi.org/10.1080/0260293032000130225
62. Hançer, A. H., Şensoy, Ö. ve Yıldırım, H. İ. (2003). İlköğretimde çağdaş fen bilgisi öğretiminin önemi ve nasıl olması gerektiği üzerine bir değerlendirme. Pamukkale Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 13(13), 80-88.
63. *Himmetoğlu, E. (2021). Fen bilgisi öğretmen adaylarının yaratıcı düşünme becerisi üzerine mesleki bilgilerinin ve bu beceriyi mesleki açıdan kullanma durumlarının tespiti (Yayın No:673595). [Yüksek Lisans Tezi, Kafkas Üniversitesi]. Yüksek Öğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi. (M50)
64. Ibidunni, A.S., Mozie, D. ve Ayeni, A.W.A.A. (2021), "Entrepreneurial characteristics amongst university students: insights for understanding entrepreneurial intentions amongst youths in a developing economy. Education, 63(1), 71-84. https://doi.org/10.1108/ET-09-2019-0204
65. *İnaltekin, T., Samancı, B. ve Bilgin, A. K. (2019). Fen bilimleri öğretmen adaylarının girişimcilik becerisine yönelik mesleki bilgilerinin tespit edilmesi. OPUS International Journal of Society Researches, 14(20), 1025-1054. https://doi.org/10.26466/opus.602171 (M 122)
66. Jho, H., Yoon, H. G. ve Kim, M. (2014). The relationship of science knowledge, attitude and decision making on socio-scientific issues: The case study of students’ debates on a nuclear power plant in Korea. Science Education, 23(5), 1131-1151. https://doi.org/10.1007/s11191-013-9652-z
67. *Kala, N. ve Bilgin, A. K. (2020). Fen bilimleri öğretmen adaylarının analitik düşünme becerisi ile ilgili mesleki bilgilerinin belirlenmesi. Türk Eğitim Bilimleri Dergisi, 18(2), 525-544. (M 67)
68. Kalemkuş, F. ve Özek, M. B. (2021). 21. yüzyıl becerileri konusunda araştırma eğilimleri: 2000-2020 (Ocak Ayı). MANAS Sosyal Araştırmalar Dergisi, 10(2), 878-900.
69. Karaçam, Z. (2013). Sistematik derleme metodolojisi: Sistematik derleme hazırlamak için bir rehber. Dokuz Eylül Üniversitesi Hemşirelik Fakültesi Elektronik Dergisi, 6(1), 26-33.
70. Karadağ, R. (2014). Okuma ilgisi, tutumları ve alışkanlığı konusunda yapılmış çalışmaların lisansüstü tezlere dayalı analizi: YÖK ve ProQuest veri tabanları örneklemi. Pamukkale Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 35(35), 1-17. http://dx.doi.org/10.9779/PUJE619 https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/114493 adresinden alınmıştır. (Erişim Tarihi:20/11/2023).
71. *Karademir, E., Balbağ, M. Z. ve Çemrek, F. (2018). Öğretmen adaylarının girişimcilik düzeylerinin bazı değişkenlere göre incelenmesi. Milli Eğitim Dergisi, 47(220), 177-200. (M 128)
72. Karakaş, M. M. (2015). Ortaokul sekizinci sınıf öğrencilerinin fen bilimlerine yönelik 21. yüzyıl beceri düzeylerinin ölçülmesi (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi), Eskişehir Osmangazi Üniversitesi, Eskişehir.
73. *Karal, E. (2019). Fen bilimleri öğretmenlerinin yaşam becerileri ve yaşam becerilerinin öğretim programındaki yerine ilişkin görüşleri (Yayın No:606989). [Yüksek Lisans Tezi, Recep Tayyip Erdoğan Üniversitesi]. Yüksek Öğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi. (M 14)
74. * Kirman, B. A, Kala, N, İnaltekin, T, Nas, E. S, İAkbulut, İ. H, Çoruhlu, Ş. T, ve Yerdelen, S. (2023). Investigation of science educators’ life skills gaining processes and suggestions. Ankara University Journal of Faculty of Educational Sciences, 56(1), 1-53. https://doi.org/10.30964/auebfd.849092 (M 152)
75. Kocabaş, İ. ve Gökbaş, M. (2003). Eğitimde takım çalışması. Eğitim ve Bilim, 28(130), 8-15.
76. Korkut, F. (2005). Yetişkinlere yönelik iletişim becerileri eğitimi. Hacettepe Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 28, 143-149.
77. *Köksal, N., ve Çöğmen, S. (2018). Ortaokul öğrencilerinin eleştirel düşünme ve iletişim becerileri. Pamukkale Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 44(44), 278-296. http://dx.doi.org/10.9779/PUJE.2018.218. (M 105)
78. Larson, L. C. ve Miller, T. N. (2011). 21st century skills: Prepare students for the future. Kappa Delta Pi Record, 47(3), 121-123. http://dx.doi.org/10.1080/00228958.2011.10516575
79. *Memiş, E. K., Bozkurt, R., Cevizci, E., Avunç, F. ve Öğretmen, B. (2016). Üniversite öğrencilerinin karar verme stratejisi ve fen okuryazarlık düzeylerinin çeşitli değişkenler açısından incelenmesi. Cumhuriyet Uluslararası Eğitim Dergisi, 5(4), 16-30. https://doi.org/10.30703/cije.321412 (M 94)
80. Milli Eğitim Bakanlığı. (2004). İlköğretim fen ve teknoloji dersi 4. ve 5. sınıf öğretim programı, Ankara: Devlet Kitapları Basımevi.
81. Milli Eğitim Bakanlığı .(2013). İlköğretim kurumları (ilkokullar ve ortaokullar) fen bilimleri dersi (3, 4, 5, 6, 7, ve 8. sınıflar) öğretim programı.https://docplayer.biz.tr/1747250-Fen-bilimleri-dersi-3-4-5-6-7-ve-8-siniflar.html adresinden edinilmiştir. (Erişim Tarihi:23 /05 /2023).
82. Milli Eğitim Bakanlığı. (2018). Fen bilimleri dersi öğretim programı (İlkokul ve Ortaokul 3, 4, 5, 6, 7, ve 8. Sınıflar). https://mufredat.meb.gov.tr/ProgramDetay.aspx?PID=325 adresinden edinilmiştir. (Erişim Tarihi:23/ 05/ 2023).
83. Milli Eğitim Bakanlığı (MEB). (2023b). K12 Beceriler Çerçevesi: Türkiye Bütüncül Modeli. Millî Eğitim Bakanlığı.
84. Milli Eğitim Bakanlığı (MEB). (2024a). Türkiye yüzyılı maarif modeli: fen bilimleri dersi öğretim programı (3, 4, 5, 6, 7 ve 8. sınıflar). Millî Eğitim Bakanlığı.
85. Milli Eğitim Bakanlığı (MEB). (2024b). Türkiye yüzyılı maarif modeli: öğretim programları ortak metni. Millî Eğitim Bakanlığı.
86. Milli Eğitim Bakanlığı (MEB). (2024c). Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli: Fen Bilimleri Dersi 5. Sınıflar İçin Telafi Programı. Millî Eğitim Bakanlığı.
87. Moher, D., Liberati, A., Tetzlaff, J., Altman, D. G. ve Prisma Group. (2009). Preferred reporting items for systematic reviews and meta-analyses: the PRISMA statement. PLoS Medicine, 6(7), 1-6. https://doi.org/10.1371/ journal.pmed.1000097
88. Montaku S. (2011). Results of analytical thinking skills training through students in system analysis and design course, IETEC’11 Conference, Kuala Lumpur, Malezya, 16, 1-13.
89. Nas, S. (2010). Karar verme stillerine bilimsel yaklaşımlar. Dokuz Eylül Üniversitesi Denizcilik Fakültesi Dergisi, 2(2), 43-65. https://dergipark.org.tr/tr/pub/deudfd/issue/4585/62766 adresinden alınmıştır. (Erişim Tarihi:23/05/2023).
90. *Nas, S. E., Yaman, H., Bekar, Ş. N., Bilgin, A. K., Özmen, H., Çakıroğlu, O. ve Çelenk, G. (2024). Özel öğrenme güçlüğü olan öğrencilerin fen bilimleri derslerinde yaşam becerilerini geliştirmeye yönelik akademisyen önerileri. Karadeniz Sosyal Bilimler Dergisi, 16(30), 255-281. DOI: 10.38155/ksbd.1354965. (M 153)
91. * Oğuztekin, E., Bektaş, O., Karaca, M. ve Kızılay, E. (2022). Türkiye’de fen eğitiminde girişimcilik ile ilgili yapılan çalışmaların analizi: Bir meta-sentez çalışması, TEBD, 20(1), 86-106. https://doi.org/10.37217/tebd.993543. (M 171)
92. *Okur, C. (2022). İlkokul fen bilimleri dersinde bağlam temelli öğrenme etkinliklerinin öğrencilerin yaşam becerilerine etkisi (Yayın No: 743102). [Yüksek Lisans Tezi, Niğde Ömer Halisdemir Üniversitesi]. Yüksek Öğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi. (M 192)
93. *Ortaakarsu, F. ve Can, Ş. (2019). Ortaokul öğrencilerinin fen tabanlı girişimcilik eğilimlerinin araştırılması. Eğitim Kuram ve Uygulama Araştırmaları Dergisi, 5(3), 361-369. (M 123)
94. * Özdemir, D. (2015). Fen bilimleri öğretmenlerinin yaşam becerileri hakkındaki görüşleri (Yayın No:395331). [Yüksek Lisans Tezi, Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi]. Yüksek Öğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi. (M 41)
95. *Özkale, U., Kılıç, F. ve Yelken, T. Y. (2020). İlkokul öğrencilerinin görüşlerine göre fen bilimleri dersinde yapılan etkinliklerin yaratıcı düşünme becerileri açısından incelenmesi. Turkish Journal of Educational Studies, 7(3), 139-168. (M 54)
96. *Öztürk, E. (2020). Fen bilgisi öğretmen adaylarının girişimcilik özellikleri ve eleştirel düşünme eğilimlerinin incelenmesi (Yayın No:620931) [Yüksek Lisans Tezi, Gazi Üniversitesi]. Yüksek Öğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi. (M 114)
97. * Özüm, A. (2022). Yaşam becerileri eğitimi kılavuzunun fen bilgisi öğretmen adaylarının takım çalışması becerisine yönelik mesleki bilgileri ve bu beceriyi kullanma durumları üzerindeki etkisinin incelenmesi (Yayın No: 744422). [Yüksek Lisans Tezi, Kafkas Üniversitesi]. Yüksek Öğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi. (M 190)
98. Pehlivan, K. B. (2005). Öğretmen adaylarının iletişim becerisi algıları üzerine bir çalışma. İlköğretim Online, 4(2), 17-23.
99. *Peşman, H., Arı. Ü. ve Baykara, O. (2017). Fen bilimleri öğretmen adaylarının bilimin doğasıyla ilgili görüşleri ve karar verme becerisi arasındaki ilişki. Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 14(1), 856-887. http://dx.doi.org/10.23891/efdyyu.2017.32 (M 93)
100. Pollock, A. ve Berge, E. (2018). How to do a systematic review. International Journal of Stroke, 13(2), 138-156. https://doi.org/10.1177/1747493017743796
101. Pounder, P. A. (2016). Entrepreneurship education in the caribbean: Learning and teaching tools. Brock Education: A Journal of Educational Research and Practice, 26(1), 83-101.
102. *Revşen, N. (2022). Ortaokul fen bilimleri ders kitaplarında bulunan etkinliklerin yaşam becerileri yönünden incelenmesi (Yayın No: 763526) [Yüksek Lisans Tezi, Ağrı İbrahim Çeçen Üniversitesi]. Yüksek Öğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi. (M 189)
103. Richter, O. Z., Kerres, M., Bedenlier, S., Bond, M., ve Buntins, K. (Eds.) (2020). Systematic reviews in educational research: Methodology, perspectives and application. Springer Nature https://doi.org/10.1007/978-3-658-27602-7 https://discovery.ucl.ac.uk/id/eprint/10086502/7/Newman_ZawackiRichter_SR_2020_extracted.pdf adresinden alınmıştır. (Erişim Tarihi:20/12/2021).
104. Rogers, C. (1975). Empathic: An unappreciated way of being. The Counseling Psychologist, 5(2), 2-10.
105. Saaty, T. L. (2008). Decision making with the analytic hierarchy process. International Journal of Services Sciences, 1(1), 83-98.
106. * Sakallı, A. (2019). Fen bilgisi öğretmen adaylarının üst bilişsel farkındalıkları ve karar verme stillerinin karar verme becerilerine göre incelenmesi (Yayın No:576127). [Yüksek Lisans Tezi, Sinop Üniversitesi]. Yüksek Öğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi. (M 89)
107. Sayan, Y. ve Hamurcu, H. (2018). İlköğretim fen ve teknoloji dersi için geliştirilen materyallerin öğrencilerin yaratıcı düşünme becerilerine ve öz kavramlarına etkileri. Education Sciences, 13(2), 106-120. http://dx.doi.org/10.12739/NWSA.2018.13.2.1C0683
108. Scribner, J. P., Sawyer, R. K., Watson, S. T. ve Myers, V. L. (2007). Teacher teams and distributed leadership:A study of group discourse and collaboration. Educational Administration Quarterly, 43(1), 67-100.
109. *Sevmez, B. (2022). Öğretmen adaylarının akademik ve yaşam becerilerine ilişkin durumlarının belirlenmesi (Yayın No: 809174). [Yüksek Lisans Tezi, Dokuz Eylül Üniversitesi]. Yüksek Öğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi. (M 193)
110. Siddaway, A. P.,Wood, A. M. ve Hedges, L. V. (2019). “How to do a systematic review: a best practice guide for conducting and reporting narrative reviews, meta analyses, and meta-syntheses”. Annual Review of Psychology, 70(9), 9-24. https://doi.org/10.1146/annurev-psych-010418-102803
111. Spence, S. H. (2003). Social skills training with children and young people: Theory, evidence and practice. Child and adolescent mental health, 8(2), 84-96.
112. Sternberg R.J. (2005). Creativity or creativities? International Journal of Human-Computer Studies, 63(2005), 370–382. https://doi.org/10.1016/j.ijhcs.2005.04.003
113. Subaşı, M. ve Okumuş, K. (2017). Bir araştırma yöntemi olarak durum çalışması. Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 21(2), 419-426.
114. * Şengül, Ö. A. (2022). Fen bilgisi öğretmen adaylarının yaşam becerilerinin ve öğrencilerde yaşam becerilerinin geliştirilmesine ilişkin görüşlerinin incelenmesi. Dumlupınar Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü Dergisi, 6(2), 48-70. https://orcid.org/0000-0003-4747- 0846 (M 149)
115. Şimşek, A., Özdamar, N., Becit, G., Kılıçer, K., Akbulut, Y. ve Yıldırım, Y. (2008). Türkiye’deki eğitim teknolojisi araştırmalarında güncel eğilimler. Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 19, 439-458.
116. Şimşek, Ü., Doymuş, K. ve Şimşek, U. (2008). İşbirlikli öğrenme yöntemi üzerine derleme çalışması: II. işbirlikli öğrenme yönteminin sınıf ortamında uygulanması. Erzincan Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 10(1), 123-142.
117. * Taşcı, Z. ve Demirbaş, M. (2022). Fen bilimleri dersi öğretim programındaki yaşam becerilerinin 7. sınıf ders kitabındaki yansımaları. Balkan and Near Eastern Journal of Social Sciences (BNEJSS), 8(3). (M 150)
118. Temizkan, M. (2014) Ortaokul Türkçe ders kitaplarının Türkçe dersi öğretim programındaki temel beceriler açısından incelenmesi. Ana Dili Eğitimi Dergisi, 2(1), 49-72. https://doi.org/10.16916/aded.99872 https://www.anadiliegitimi.com/en/pub/issue/1355/15985 adresinden alınmıştır. (Erişim Tarihi:07/05/2022).
119. Tok, E. ve Sevinç, M. (2012). Düşünme becerileri eğitiminin okul öncesi öğretmen adaylarının yaratıcı düşünme becerilerine etkisi. Eğitim ve Bilim, 37(164), 204-222.
120. Tunçeli, H. İ. (2013). Öğretmen adaylarının iletişim becerileri ile öğretmenlik mesleğine yönelik tutumları arasındaki ilişkinin incelenmesi (Sakarya Üniversitesi örneği). Pegem Eğitim ve Öğretim Dergisi, 3(3), 51-58.
121. *Tüysüz, C. ve Kılıç, U. O. (2022). Ortaokul öğrencilerinin fen tabanlı girişimcilik düzeyi ile eleştirel düşünme eğilimi arasındaki ilişkinin incelenmesi. Milli Eğitim Dergisi, 51(236), 3107-3120. DOI: 10.37669 milliegitim.946514 (M 158)
122. Ursavas, N. ve Karal, E. (2019). Fen bilimleri öğretmenlerinin yasam becerileri hakkındaki düşünceleri ve fen kazanımlarıyla ilişkilendirme durumları. Akdeniz Eğitim Araştırmaları Dergisi, 13(30), 246-269. https://dx.doi.org/10.29329/mjer.2019.218.15
123. Uysal, A. (2020). Milli eğitimin ortaya çıkışı. Balıkesir Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 23(44), 747-781. https://doi.org/10.31795/baunsobed.810906
124. Ünal, S., Çoştu, B. ve Karataş, F. Ö. (2004). Türkiye’de fen bilimleri eğitimi alanındaki program geliştirme çalışmalarına genel bir bakış. Gazi Üniversitesi Gazi Eğitim Fakültesi Dergisi, 24(2), 183-202.
125. Ünsal, A. ve Ergül, N. (2010). Türkiye’deki hemşirelik araştırmalarında kullanılan veri toplama araçları. Uluslararası İnsan Bilimleri Dergisi, 7(1), 432-438.
126. *Vurgun, F. ve Bektaş, O. (2019). Altıncı sınıf öğrencilerinin Fen’e yönelik girişimcilik becerilerinin belirlenmesi. Fen Matematik Girişimcilik ve Teknoloji Eğitimi Dergisi, 2(2), 60-78. (M 126)
127. Yalçıntaş, M. (2010). Çağımızda girişimcilik. Girişimcilik ve Kalkınma Dergisi, 5(1),95-98. https://dergipark.org.tr/tr/pub/girkal/issue/45195/565961 adresinden alınmıştır. (Erişim Tarihi:23/05/2023).
128. Yılmaz, K. (2021). Sosyal bilimlerde ve eğitim bilimlerinde sistematik derleme, meta değerlendirme ve bibliyometrik analizler. Manas Sosyal Araştırmalar Dergisi, 10(2), 1457-1490.
129. *Yolagiden, C. ve Bektas, O. (2021). Fen bilimleri dersine yönelik girişimcilik ölçeği geliştirilmesi: geçerlik ve güvenirlik çalışması. Afyon Kocatepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 23(4), 1349-1365. https://doi.org/10.32709/akusosbil.903893 (M 66)
130. Yusoff, M., Zainol, F. ve Ibrahim, M. (2014). Entrepreneurship education in Malaysia’s public institutions of higher learning: A review of the current practices. International Education Studies, 8(1), 17–28. http://dx.doi.org/10.5539/ies.v8n1p17
131. *Yücel, E. Ö. ve Kanyılmaz, B. M. (2018). Fen bilimleri dersi öğretim programında yer alan yaşam becerilerinin ilkokul öğrencilerine kazandırılmasına yönelik öğretmen görüşlerinin değerlendirilmesi. Eğitimde Nitel Araştırmalar Dergisi, 6(3), 10-33. http://dx.doi.org/10.14689/issn.2148-2624.1.6c3s.1m (M 31)
132. *Zorlu, Y., Zorlu, F. ve Dinç, S. (2019). Fen bilgisi öğretmen adaylarının yaşam becerileri ile bilişüstü farkındalıkları arasındaki ilişkilerin incelenmesi. Necatibey Eğitim Fakültesi Elektronik Fen ve Matematik Eğitimi Dergisi, 13(1), 302-327. http://dx.doi.org/10.17522/balikesirnef.511546 (M 25)