GÖRSEL BİR DİRENİŞ BİÇİMİ OLARAK SOKAK MODASI VE YARATICILIK İLİŞKİSİ: İSTANBUL SOKAKLARINDAN BİR KESİT

Yıl 2025, Cilt: 8 Sayı: 3, 911 - 928, 25.09.2025

Muazzez Çetiner

https://doi.org/10.55666/folklor.1176723

Öz

Giysiler temelde duygu ve düşünceleri dünyaya sunma biçimidir. Çok uluslu moda şirketlerinin kültür endüstrisini besleyen sezonluk eğilimlerinden sıyrılabilme cesaretini gösteren sokak modası, bireyin markalı, özel dikim ya da markasız hazır ürünleri belirli bir alt kültürün ya da kendi tarzında yorumlamasına dayanmaktadır. Sokak stili, gençlik alt kültürlerinin tüketim kültürü üzerine kurulmuş her köşe başını işgal etmiş çokuluslu markalara, reklamlara ve sosyal medyaya karşı bedeni ve dış görünüşü üzerinden kendi olma özgürlüğünün refleksi olarak görülmektedir. Sokak stilinde bir yandan şaşılacak derecede stil sahibi ya da geleneksel olarak modaya uygun bireyler ile moda karşıtı ya da belirli bir alt kültürün etkisindeki bireyler giyinme güdülerindeki amaçlar farklı olsa da sokakta bir araya gelerek modaya dair yeni şeyler anlatmaktadır. Farklı ritimlerin sokakta buluşarak seslendirdikleri bu coşkulu şarkı sosyo-ekonomik ve kültürel değişimlerin yaşandığı dönemsel dalgalanmalarla notalarını değiştirmektedir. Bu ritmin notaları çoğunluğunu gençlerin oluşturduğu alt kültür, özgünlük (kendilik kimliği) ve yaratıcılık gibi cesaret gerektiren psikolojik ve sosyolojik temellerdir. Yaratıcılık ise modanın saç ayaklarından biri olarak bireyi psikolojik ve sosyal yönden besleyen en önemli kaynaktır. Bu noktada sokak modası her açıdan farklı marka, stil ve eğilimler tarafından kuşatılmış bireye yaratıcılığın teşvik edildiği ve özgürce sergilendiği bir alan açmaktadır. Moda araştırmaları tasarım, tasarımcı, markalar ve sosyal kanallar üzerinde yoğunlaşırken çoklu tarz ve özgün stil yaratabilme gücünün sergilendiği sokaklar üzerine akademik çalışmalar sınırlı sayıdadır. Bu çalışma bireylerin moda gibi hegemonik yapıları sorguladığı günümüz toplumunda ve gelecek nesiller arasında sokak modasının daha yoğun olarak benimseneceğini öngörmektedir. Çalışma gençlik alt kültürlerinin giysiye ve stile yansıması olarak ortaya çıkan sokak modasının beslendiği dinamikleri ortaya koymaktır. Çalışmanın bulgular bölümünde Ne giyiyoruz? adlı YouTube sayfasında İstanbul’daki sokak modası üzerine gençlerle yapılan görüşmelerin içeriği ve görselleri analiz edilerek değerlendirilmiştir. Bu amaç kapsamında sokak modasının günümüzde dünyada en yaygın olarak yaşam bulduğu örnekler irdelenmiş ve çalışmanın uygulama bölümünde İstanbul’un farklı semtlerinden sokak modası örneklerinin ve röportajların içerik analizi yapılmıştır. Ortaya çıkan sonuçlar değerlendirilip tartışılmıştır. Bu bağlamda bu çalışma, üzerinde yoğun olarak araştırma yapılmamış sokak modasının yaratıcılık kavramı ile özdeşleşmesini konu alması ve bu iki kavramı henüz akademik çalışmalara konu olmamış İstanbul sokak modası ile örneklendirmesi yönü ile özgün bir çalışmadır.

Anahtar Kelimeler

Sokak modası , sokak stili , yaratıcılık , İstanbul sokak modası , moda tasarımı

THE RELATIONSHIP BETWEEN STREET FASHION AND CREATIVITY AS A FORM OF VISUAL RESISTANCE: A SECTION FROM THE STREETS OF ISTANBUL

Öz

Clothes are essentially a way of presenting feelings and thoughts to the world. Street fashion, which has the courage to stand out from the seasonal tendencies of multinational fashion companies that feed the culture industry, is based on the individual's interpretation of branded, custom-made or unbranded ready-made products in a certain subculture's or their own style. Street style is seen as a reflex of the freedom to express oneself through one's body and appearance, in contrast to the multinational brands, advertisements, and social media that have occupied every corner of the street and are based on the consumer culture of youth subcultures. In street style, on the one hand, individuals who are surprisingly stylish or traditionally fashionable and individuals who are anti-fashion or under the influence of a certain subculture come together on the street and tell new things about fashion, even though their dressing motives are different. This enthusiastic song, composed of different rhythms on the street, changes its notes with the periodic fluctuations caused by socio-economic and cultural changes. The notes of this rhythm are psychological and sociological foundations that require courage such as subculture, originality (self-identity) and creativity, which are mostly formed by young people. Creativity, on the other hand, is one of the pillars of fashion and the most important source that feeds the individual psychologically and socially. At this point, street fashion opens up a space where creativity is encouraged and freely displayed for the individual who is surrounded by different brands, styles and trends from every angle. While fashion research focuses on design, designers, brands and social channels, there are limited academic studies on the streets where the power of creating multiple styles and original styles is exhibited. This study predicts that street fashion will be adopted more intensively in today's society and among future generations, where individuals question hegemonic structures such as fashion. The study aims to reveal the dynamics that feed street fashion, which emerges as a reflection of youth subcultures in clothing and style. In the findings section of the study, the content and visuals of interviews conducted with young people on street fashion in Istanbul on the YouTube page called Ne giyiyoruz? were analysed and evaluated. Within the scope of this purpose, the examples where street fashion is most commonly experienced in the world today have been examined and in the application part of the study, content analysis of street fashion examples and interviews from different districts of Istanbul has been conducted. The results obtained have been evaluated and discussed. In this context, this study is an original study in that it deals with the identification of street fashion, which has not been extensively researched, with the concept of creativity and exemplifies these two concepts with Istanbul Street fashion, which has not yet been the subject of academic studies.

Anahtar Kelimeler

Street fashion , street style , creativity , Istanbul street fashion , fashion design

Kaynakça

• ATKINSON, P. (2010). "Boundaries? What boundaries? The Crisis of Design in A Post-Professional Era". The Design Journal, C. 13, S. 2, 137–155.
• BAUMAN, Z. (2000). Postmodernlik ve Hoşnutsuzlukları. (Çev.: İ. Türkmen), İstanbul: Ayrıntı Yayınları.
• BERRY, J. (2020). Fashion Capital: Style Economies, Sites and Cultures. Oxford: Brill.
• CARO, F., and MARTÍNEZ-DE-ALBÉNIZ, V. (2015). Fast Fashion: Business Model Overview and Research Opportunities. Retail Supply Chain Management: Quantitative Models and Empirical Studies. Boston: Springer.
• CRANE, D. (2003). Moda ve Gündemleri-Giyimde Sınıf, Cinsiyet ve Kimlik. (Çev.: Özge Çelik), İstanbul: Ayrıntı Yayınları.
• DAVIS, F., and ARIKAN, Ö. (1997). Moda, Kültür ve Kimlik. İstanbul: Yapı Kredi.
• DE PERTHUIS, K. (2016). "People in Fashionable Clothes: Street Style Blogs and The Ontology of The Fashion Photograph". Fashion Theory, C.20, S. 5, 523–543.
• ERTÜRK, N., and RUŞAN, T. C. (2018). "Moda Endüstrisinin Altkültürel Referanslı Tasarımlarında Metalaşma". İdil Dergisi, C. 7, S. 42, 163–174.
• ESTES, C. P. (2017). Kurtlarla Koşan Kadınlar. İstanbul: Ayrıntı Yayınları.
• EVANS, C. (1997). "Street Style, Subculture and Subversion". Costume, C. 31, S. 1, 105–110.
• GEORGE, A. L. (2003). İçerik Çözümlemesinde Nicel ve Nitel Yaklaşımlar: İletişim Araştırmalarında İçerik Çözümlemesi. (Çev.: MS Çebi), Ankara: Alternatif Yayınları.
• GÖKÇE, O. (1995). İçerik Çözümlemesi. Konya: Selçuk Üniversitesi Yayınları.
• GÜVENÇ, B. (1985). Kültür Konusu ve Sorunlarımız. İstanbul: Remzi Kitapevi.
• GÜVENÇ, B. (2011). Kültür ve İnsan. İstanbul: Boyut Yayınları.
• HANSEN, A. (2003). İçerik Çözümlemesi. (Çev.: MS Çebi), Ankara: Alternatif Yayınları.
• HEBDIGE, D. (2004). Altkültür: Tarzın Anlamı. İstanbul: Babil Yayınları.
• HEBDIGE, D., and Tarım, E. (1988). Gençlik ve Altkültürleri. İletişim.
• HSIEH, H.-F., and SHANNON, S. E. (2005). "Three Approaches to Qualitative Content Analysis". Qualitative Health Research, C. 15, S. 9, 1277–1288.
• JENKS, C., and DEMIRKOL, N. (2007). Altkültür: Toplumsalın Parçalanışı. İstanbul: Ayrıntı Yayınları.
• KASAPOĞLU, A. P. (2010). "Küreselleşen Moda Bağlamında Blucin Kültürü Üzerine Bir Araştırma". Milli Folklor Dergisi, C. 11, S. 86, 186–196.
• KAWAMURA, Y. (2016). Moda-loji: Moda Çalışmalarına Giriş. İstanbul: Ayrıntı Yayınları.
• KOCA, E., KOÇ, F., and VURAL, T. (2008). “Kültürlerarası Etkileşimde Giyim Kuşam”, ICANAS (Uluslararası Asya ve Kuzey Afrika Çalışmaları Kongresi, 793–808, Maddi Kültür, Ankara: Atatürk Kültür, Dil ve Tarih Yüksek Kurumu Başkanlığı.
• KÜMBETOĞLU, B. (2008). Sosyolojide ve Antropolojide Niteliksel Yöntem ve Araştırma. İstanbul: Bağlam yayıncılık. LVI-STRAUSS, C. (1966). The Savage Mind. Chicago: University of Chicago Press.
• MCROBBIE, A., and MCROBBIE, A. (2003). Postmodernism and Popular Culture. Oxforshire: Routledge.
• ODABAŞI, S. (2022). "Moda Çalışmaları ve Nitel Araştırma". Pamukkale Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, C. 51, 193–199.
• ÖNCÜ, T. (1992). "Yaratıcılığın Betimlenmesi ve Yaratıcılık Üzerine Çevresel Etkiler". Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi Felsefe Bölümü Dergisi, C. 14, S. 1, 255–264.
• SPROLES, G. B. (1981). "Analyzing Fashion Life Cycles—Principles and Perspectives". Journal of Marketing, C. 45, S. 4, 116–124.
• STEMLER, S. (2000). "An Overview of Content Analysis". Practical Assessment, Research, and Evaluation, C. 7, S. 1. SUNGUR, N. (1992). Yaratıcı Düşünce. İstanbul: Özgür Yayınları.
• THOMPSON, N. (2018). İktidarı Görmek. (Çev.: Erden Kosova), İstanbul: Koç Üniversitesi Yayınları.
• UÇAR, A. K. (2017). "Altkültürleri Yeniden Düşünmek: Dick Hebdige’in Gençlik ve Altkültürleri Çalışmasının Teorik Zemini Üzerine". Kültür ve İletişim, C. 20, S. 40, 217–220.
• WHITE, M. D., and MARSH, E. E. (2006). "Content Analysis: A Flexible Methodology". Library Trends, C. 55, S. 1, 22–45.
• WILSON, E. (2003). Adorned in Dreams: Fashion and Modernity. New Jersey: Rutgers University Press.
• WOODWARD, S. (2009). "The Myth of Street Style". Fashion Theory, C. 13, S. 1, 83–101.
• YAMAN, Ö. M. (2012). Gençlerin Toplumsal Davranış ve Yönelimleri: İstanbul’da “Apaçi” Altkültür Grupları Üzerine Nitel Bir Çalışma. Doktora Tezi, Sakarya University Institute of Social Sciences.
• YOUNG, T. H. (1999). Punk: Bir Alt Kültürün Oluşumu. (Çev.: Hira Doğrul), İstanbul: Dost Yayıncılık.
• URL-1: Archive, D. H. (1955). “Teddy Boys”. https://www.gettyimages.com/detail/news-photo/teddy-boys-3-june-1955-three-18-year-old-londoners-all-news-photo/1360190723?adppopup=true (Access: 12.05.2024)
• URL-2: Fashion, T. (2024). “Feature: The Best Japanese Street Style From Tokyo Fashion Week 2024”. https://www.tokyoscope.blog/p/feature-the-best-japanese-street-f10 (Access: 15.05.2024)
• URL-3: Imaxtree (2024). “On the Street at Tokyo Fashion Week”. https://fashionista.com/2023/03/best-tokyo-fashion-week-street-style-fall-2023#gid=ci02bae31f20002412&pid=tokyo-fashion-week-street-style-fall-2023-33 (Access: 10.04.2024)
• URL-4: Monse (2024). “Prefall 24”. https://monse.com/ (Access date: 1.03.2024)
• URL-5: Tuxedos, F. (1955). “The Edwardian Era (1901-1914): Formal Wear of Edward VII”. https://www.finetuxedos.com/pages/the-edwardian-era-1901-1914-formal-wear-of-edward-vii (Access: 09.03.2024)
• URL-6: Tuzio, A. (2020). “Vivienne Westwood and Punk Culture”. https://www.collater.al/en/vivienne-westwood-punk-culture-style/ (Access: 15.04.2024)
• URL-7: Week, T. F. (2024). “Street Style”. https://image-cdn.hypb.st/https%3A%2F%2Fjp.hypebeast.com%2Ffiles%2F2024%2F03%2Ftokyo-fashion-week-fw24-street-style-006.jpg?cbr=1&q=90 (Access: 16.02.2024)