FAİRY TALE AND GAME: A TWO DIMENSIONAL VIEW FROM THE TALE TO THE STORYTELLER, FROM THE GAME TO THE PLAYER

Öz

The fairy tale, which is one of the oral narrative genres, is a folk knowledge product that reflects and preserves the deep-rooted traditions of societies. Fairy tales make visible the way of life, beliefs, customs, fears, joys, teachings and entertainments of a society through storytelling. In fairy tales, the narrative changes and transforms depending on the relationship established between the narrator and the listener. On the other hand, play is also a folk knowledge product that embodies culture and has rich interpretations in every society. Like fairy tales, games reflect traces of cultural life through rhymes, words, and actions. In Anatolian fairy tales, play appears as both a goal and a tool with various meanings and functions, such as the name of the narrative, its structure, the hero’s playfulness, rewarding the good, punishing the bad, trickery, order, deceit, cunning, revenge, trials, riddles, and folk games, reflecting a rich game culture. These functions also demonstrate, when examined from an oral culture perspective, that the game creates a rich oral cultural content through fairy tales. Expressions such as “playing,” “setting up a game,” “falling into a trick,” “playing a game,” etc., are some examples of this. Moreover, in terms of its action-oriented aspect, traditional games are also told according to the cultural memory of the narrator or played by the participants in line with the fairy tale structure. The coexistence of the surreal structure of the fairy tale with the real structure of the game, and the inclusion of the fairy tale structure in games, is important for identifying the shared cultural memory and diversity from which both genres are nourished. The aim of this study is to examine the concept of play in Turkish fairy tales and the fairy tale structure in the games, first by studying the one-dimensional sources compiled on this subject, and attempting a classification. Later, it also includes examples of how play in fairy tales and the fairy tale in play reveal playfulness from the perspective of both the narrator and the participants, through written, oral, and visual forms of transmission. The relationship between fairy tales and games, which offers a dual approach, focusing on both the text and practice, is based on the idea of two dimensions, and examples of the works conducted by practitioners in the context of applied folk studies are illustrated. As a result, the study conducted on the relationship between fairy tales and games, with both textual and practical examples in terms of context and performance, highlights that while this relationship has widespread applications in education and entertainment, there is a gap in the use of Turkish fairy tales and games. It emphasizes that the continuation of efforts to preserve and transfer cultural heritage can be made possible through such studies.

Anahtar Kelimeler

• Tales of Türkiye Field
• applied folklore
• functions of the game
• playful
• fairy tale and game

MASAL VE OYUN: ANLATIDAN ANLATICIYA, OYUNDAN OYUNCUYA İKİ BOYUTLU BAKIŞ

Öz

Sözlü anlatı türlerinden olan masal, toplumların köklü geleneklerini yansıtan ve yaşatan halk bilgisi ürünlerindendir. Masallar; toplumun yaşayış biçimini, inanışlarını, gelenek ve göreneklerini, korkularını ve sevinçlerini, öğretilerini ve eğlencelerini anlatıyla görünür kılmaktadır. Masallarda anlatıcı ve dinleyici arasında kurulan ilişkiye göre anlatı, değişmekte ve dönüşmektedir. Diğer taraftan oyun da kültürü içinde barındıran ve her toplumda zengin anlamlandırmaları olan halk bilgisi ürünlerindendir. Oyunlar da masallar gibi tekerlemelerle söze, eylemlerle davranışa dökülen kültürel yaşamın izlerini yansıtmaktadır. Türkiye sahası masallarında oyun; anlatının adı, kurgusu, kahramanın oyunbazlığı, iyilerin ödüllendirilmesi, kötülerin cezalandırılması, hile, düzen, aldatmaca, kurnazlık, öç alma, sınama, bilmeceli oyun, halk oyunları gibi çeşitli anlamlandırma ve işlevlerle, amaç ve araç olarak yer almakta ve zengin bir oyun kültürünü yansıtmaktadır. Bu işlevler aynı zamanda sözlü kültür yönünden incelendiğinde de oyunun masallar yoluyla zengin bir sözlü kültür muhtevası oluşturduğunu göstermektedir. Oyun etmek, oyun kurmak, oyuna gelmek, oyun oynamak vb. ifadeler bunlardan bazılarıdır. Bunun yanı sıra eyleme dönüşen yönüyle geleneksel oyunlar da anlatıcının kültürel belleğiyle bağlamına göre anlatılmakta veya oyuncular oyunu masal kurgusuyla oynamaktadır. Gerçeküstü masal örgüsünün gerçek oyun kurgusuyla bir arada yer alması ve oyunlarda masal kurgusuna yer verilmesi, iki türün beslendikleri kültürel belleğin ve çeşitliğin tespit edilmesi açısından önemidir. Bu çalışmanın amacı; Türkiye sahası masallarında yer alan oyun kavramının ve oyunlarda yer alan masal kurgusunun öncelikle tek boyutlu derlenen kaynaklardan incelenmesine ve bir tasnif denemesi yapılmasına dayanmaktadır. Daha sonrasında masalda oyun ve oyunda masalın anlatıcı ve oyuncu yönünden oyunbazlığını ortaya çıkaran uygulama örneklerine yazılı, sözlü ve görsel aktarım yönünden yer verilmesidir. Hem metin hem de uygulama odaklı iki yönlü bakış açısı getirilmiş olan masal ve oyun ilişkisi, iki boyutluluk düşüncesine dayandırılmış ve uygulayıcıların uygulamalı halk bilimi bağlamında yapmış olduğu çalışmalar örneklendirilmiştir. Sonuç olarak masal ve oyun ilişkisi özelinde yapılan çalışmanın iki boyutlu olarak metin ve uygulama alanında bağlamsal ve icra yönünden örneklerinin eğitim ve eğlence noktasında yaygınlık göstermesine rağmen Türkiye sahası masal ve oyunlarından yararlanma yönünden eksik kaldığı ve kültürel mirasın aktarımına dair çalışmaların yaygınlaştırılarak sürdürülebilmesinin bu yolla mümkün olacağı vurgulanmıştır.

Anahtar Kelimeler

• Türkiye sahası masalları
• uygulamalı halk bilimi
• oyunun işlevleri
• oyunbaz
• masal ve oyun

Kaynakça

1. ABDULLA, K. (2012). Gizli Dede Korkut. Ankara: Ötüken Neşriyat.
2. ALANGU, T. (1990). Keloğlan Masalları. İstanbul: Afa Yayıncılık.
3. ALANGU, T. (2010). Billur Köşk Masalları. İstanbul: Yapı Kredi Yayınları.
4. AND, M. (2012). Oyun ve Bügü: Türk Kültüründe Oyun Kavramı. İstanbul: Yapı Kredi Yayınları.
5. BAYIR, Z. (2023). Türk Destan Evreninde Oyun. Çanakkale: Paradigma Akademi Yayınları.
6. BORATAV, P. N. (1982). Folklor ve Edebiyat. Cilt 2. İstanbul: Adam Yayıncılık.
7. BORATAV, P. N. (2006). Az Gittik Uz Gittik. Ankara: İmge Kitabevi.
8. BORATAV, P. N. (2009). Zaman Zaman İçinde. Ankara: İmge Kitabevi.

9. BREWSTER, P. G. (1953). American Nonsinging Games. Norman: Unıversıty of Oklahoma Press.
10. DAĞI, S. (2008). Safranbolu Masalları. Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı Türk Halk Edebiyat Bilim Dalı.
11. DUNDES, A. (2007). “On Game Morphology: A Study of the Structure of Non-Verbal Folklore”. The Meaning of Folklore: The Analytical Essays of Alan Dundes. (Ed.: S. J. Bronner), 154-163, Utah: Utah University Press.
12. FİNK, E. (2015). Bir Dünya Sembolü Olarak Oyun. Ankara: Dost Kitabevi Yayınları.
13. GÜNEY, E. C. (1971). Folklor ve Halk Edebiyatı (Özellikleri, Sözlü Gelenekleri ve Yazılı Örnekleri). İstanbul: Milli Eğitim Basımevi.
14. JOHAN H. (2015). Homo Ludens - Oyunun Toplumsal İşlevi Üzerine Bir Deneme. (Çev.: Mehmet Ali Kılıçbay), İstanbul: Ayrıntı Yayınları.
15. KASIMOĞLU, H. (2010). Van Yöresine Ait Türk Halk Masalları. Yayımlanmamış Doktora Tezi. Gazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Türk Dili ve Edebiyatı Anabilim Dalı Türk Halk Edebiyatı Bilim Dalı.
16. KUNOS, I. (2016). 44 Türk Masalı. İstanbul: Tuti Kitap.
17. LEVİ-STRAUSS, C. (2018). Mit ve Anlam. İstanbul: İthâki Yayınları.
18. NEWELL, W. W. (1963). Games and Songs of American Children. New York: Harper and Brothers Publishers.
19. OĞUZ, M. Ö. (1992). “Çocukların “Sayışmaca” Dünyası”. Milli Folklor Dergisi, C.4, S.16, 24-29.
20. ÖLÇER ÖZÜNEL, E. (2017). Masal Mekânında Kadın Olmak: Masallarda Toplumsal Cinsiyet ve Mekân İlişkisi. Ankara: Geleneksel Yayıncılık.
21. ÖZDEMİR, N. (2006). Türk Çocuk Oyunları I. Ankara: Akçağ Yayınları.
22. ÖZHAN, M. (1997). Türkiye’de Çocuk Oyunları Kültürü. Ankara: Feryal Matbaası.
23. ÖZTOPRAK, H. ve İŞBİLİR, Ö. (2012). Anadolu Masalları. İstanbul: Kafekültür Yayıncılık.
24. PİKE, K. L. (1954). Language in Relation to a Unified Theory of the Structure of Human Behavior. Glendale, Kaliforniya: Summer Institute of Linguistics.
25. SANDERS, B. (1999). Öküzün A’sı: Elektronik Çağda Yazılı Kültürün Çöküşü ve Şiddetin Yükselişi. (Çev.: Şehnaz Tahir). İstanbul: Ayrıntı Yayınları.
26. SARPKAYA, S. (2022). “Türk Dünyası Masallarında Aşık Oyununun Yapısal ve Sosyokültürel İşlevleri”. (Ed.: S. Fedakar ve M. Duranlı), Metin Ekici Armağanı içinde. (ss. 1432-1452). İzmir: Ege Üniversitesi Yayınları.
27. SEYİDOĞLU, B. (2016). Erzurum Masalları. İstanbul: Dergâh Yayınları Erzurum Kitaplığı.
28. TÜRKEŞ GÜNAY, U. (2011). Elâzığ Masalları ve Propp Metodu. Ankara: Akçağ Yayınları.
29. TÜRKYILMAZ, D. (2009). “Masal Bilmece İlişkisi Bağlamında Türk Masallarında Bilmece Unsurları”. Hacettepe Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları (Hütad). C.10, S.10, 155-163.
30. YAVUZ, M. H. (2010). Hile ile Dile: Kürt Masalları. İstanbul: Can Çocuk.