STUDIES ON MILITARY FOLKLORE IN TURKEY AND MILITARY FOLKLORE IN YENICE VILLAGE, BANAZ DISTRICT, USAK PROVINCE

Öz

TÜRKİYE’DE ASKER FOLKLORU ÜZERİNE YAPILAN ÇALIŞMALAR VE UŞAK İLİ BANAZ İLÇESİNE BAĞLI YENİCE KÖYÜ’NDE ASKER FOLKLORU

Öz

Köklü bir geçmişe sahip olan, ordu-millet anlayışını asırlardır devam ettiren Türk milletinde askerlik, kutsal bir vazife olarak görülmektedir. Türk kültüründe asırlar boyu süregelen savaş dönemlerinde orduya asker gönderme törenleri kutsal bir vazife olarak kabul edilmiştir. Eski dönemlerde savaşa ordu gönderen Türk milleti günümüzde bu anlayışı erkek çocuklarını askere uğurlama törenlerine yansıtmıştır. Türk insanının hayatında önemli bir yere sahip olan askerlik, halkın duygu, düşünce ve hayallerini çeşitli edebî ürünler ve uygulamalar hâlinde ifade etmesine vesile olmuş, üzerinde yıllarca konuşulan olayların ve uygulamaların ortaya çıkmasını sağlamıştır. Bu çalışmada Uşak ilinin Banaz ilçesine bağlı Yenice Köyü’ndeki asker folkloru ele alınmıştır. Çalışma kapsamında görüşme ve gözlem teknikleri kullanılarak 2019 yılı içerisinde farklı tarihlerde derleme yapılmıştır. Derlemeler sonucunda elde edilen verilerden hareketle inceleme ve değerlendirme yapılarak bu çalışma meydana getirilmiştir. Çalışmanın giriş kısmında araştırmanın konusu, alanı ve yöntemi hakkında bilgi verilmiştir. Ardından Türkiye’de asker folkloru üzerine yapılan müstakil çalışmaların (lisansüstü tezler, kitaplar, makale ve bildiriler) ayrı başlıklar altında bir değerlendirmesi yapıldıktan sonra kronolojik bir listesi verilmiştir. Çalışmanın devamında Uşak ilinin Banaz ilçesine bağlı Yenice Köyü’nden derlenen asker folkloruyla ilgili veriler; “askerlik öncesi yapılan uygulamalar, askerlik esnasında yapılan uygulamalar, askerlik sonrası yapılan uygulamalar ve askerlikle ilgili maniler” şeklinde dört başlıkta incelenmiştir. Askerlik öncesi yapılan uygulamalar başlığında; asker muayenesi (yoklama), asker gezmesi, asker daveti, askere hediye verme, asker eğlencesi ve asker kınası, asker duası ve uğurlaması ele alınmıştır. Askerlik esnasında yapılan uygulamalar başlığında; acemi birliğine katılma, yemin töreni, dağıtım ve usta birliğine katılma, haberleşme, izin, terhis konuları incelenmiştir. Askerlik sonrası yapılan uygulamalar başlığında; asker ziyareti, asker mevlidi ve adağı konularının incelemesine yer verilmiştir. Askerlikle ilgili derlenen maniler de içerikleri, şekil özellikleri, yaratım ve aktarım özelliklerine göre incelenmiştir. Ardından derlenen manilerin metinleri verilmiştir. Bu çalışma sonucunda Uşak ilinin Banaz ilçesine bağlı Yenice Köyü’ndeki asker folkloru kapsamında yapılan uygulamaların neler olduğu, zaman içerisinde geçirdiği değişmeler ve güncel durumu ortaya konulmuştur.

Anahtar Kelimeler

• Uşak
• Banaz
• Yenice Köyü
• asker
• folklor.

Kaynakça

1. ACAR, A. (2018). Manisa İli Selendi İlçesi Geçiş Dönemleri ve Halk Edebiyatı Ürünleri, Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Gaziantep Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
2. ACAR, H. (2022). Kültürel ve Sosyal Bağlamda Burdur Törenleri, Konya: Palet Yayınları.
3. AKARPINAR, B. (1999). Türk Kültüründe Dinî Törenler ve Mevlid Kutlamaları, Yayımlanmamış Doktora Tezi, Hacettepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
4. AKCA, G. (2009). Diyarbakır İli Ergani İlçesi Halk Kültürü Araştırması, Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Çukurova Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
5. ARTUN, E. (2017). Türk Halkbilimi, Adana: Karahan Kitabevi Yayınları.
6. BİNİCİ, S. (2019). Afyonkarahisar İli Sultandağı İlçesi Halk Kültürü Araştırması, Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Uşak Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
7. BOLAT, Y. E. (2020). Tokat Erbaa’da Geçiş Dönemleri İnanış ve Uygulamaları, Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Amasya Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
8. BORATAV, P. N. (2013). 100 Soruda Türk Folkloru (İnanışlar-Töre ve Törenler-Oyunlar), Ankara: BilgeSu Yayınları.

9. ÇAKIRÇOBAN, M. (2021). Manisa İli Demirci İlçesi Ayvaalanı Köyü Monografisi, Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Kâtip Çelebi Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
10. ÇELİK, A. (2005). Manilerimiz ve Trabzon Manileri, Ankara: Akçağ Yayınları.
11. DEVECİ, R. (2021). Amasya Yöresi Geçiş Dönemleri, Takvim ve Bereket Ritüelleri, Yayımlanmamış Doktora Tezi, Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
12. DURDU, B. ve DURDU, A. (2009). “Anadolu Kültüründe Kına”, Cogito, S. 44-45, 235-253.
13. EKİCİ, S. (1997). “Gaziantep’te Kına Yakma Geleneği ve Kına Türküleri Üzerine Bir Araştırma”, V. Milletlerarası Türk Halk Kültürü Kongresi Halk Müziği, Oyun, Tiyatro, Eğlence Senksiyon Bildirileri, 122-141, Ankara: Kültür Bakanlığı Yayınları.
14. FİDAN, S. (2011). “Türk Kültüründe Askerî Giyim Kuşam ve Asker Modası”, Millî Folklor, Y. 23, S. 92, 95-105.
15. FİDAN, S. (2020). Asker Folkloru, Ankara: Sonçağ Akademi Yayınları.
16. GALİNA, S. (2000). “Geçiş Ritüellerindeki Benzerlikler”, çev. Kalmamat Kulamşayev, Uluslararası Dördüncü Türk Kültürü Kongresi Bildirileri, 185-195, Ankara: Atatürk Kültür Merkezi Yayınları.
17. GÖKÇE, G. (2017). Âşık Ömer (17. YY) Divanı’nda Askerlikle İlgili Unsurlar, Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Marmara Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü.
18. KALAFAT, Y. (1995). Doğu Anadolu’da Eski Türk İnançlarının İzleri, Ankara: Atatürk Kültür Merkezi Yayınları.
19. KALAY, A. (2001). “Amasya İli Göynücek İlçesine Bağlı Alan Köyünde Askerlik Uygulaması ile İlgili Gelenek Görenekler”, Folklor/Edebiyat, S. 2, 202-203.
20. KANDEMİR, M. Y. (2013). “Ziyaret”, Diyanet İslam Ansiklopedisi, C. 44, İstanbul: Diyanet Vakfı Yayınları, 496-498.
21. KETRE, M. (1986). “Adana Halk Kültüründe Askeri Uğurlama ve Askeri Karşılama Geleneği”, Anabritannica, C. II, S. 87, 456-465.
22. KILIÇ, M. (2019). Adıyaman Ağuiçen Alevilerinde İnançlar Törenler ve Geçiş Dönemleri Üzerine Bir İnceleme, Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi. Gaziantep Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
23. KINACI, S. (2009). Muğla İli Milas İlçesi Çomak Dağ Köyleri Folkloru Üzerine Bir İnceleme, Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Gazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
24. KIYAK, A. (2005). Baskil ve Çevresinde Yaygın Halk İnanışları, Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Fırat Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
25. KIYAK, A. (2005), Baskil ve Çevresinde Yaygın Halk İnanışları, Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Fırat Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
26. KUKTAŞ, M. (2021). Tanıklarıyla Tarama Sözlüğü’ndeki Eski Oğuzca Askerî Söz Varlığı, Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Kütahya: Kütahya Dumlupınar Üniversitesi SBE.
27. KÜÇÜKBASMACI, G. (2016). “Kültürel Bellek ve Süreklilik: Kına Gecelerinden Mezuniyet Kınalarına”, Milli Folklor, Y. 28, S. 112, 73-94.
28. MELİKOĞLU AKIN, A. (2018). Giresun İli Halkbilim Monografisi, Yayımlanmamış Doktora Tezi, Karadeniz Teknik Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
29. MORMENEKŞE, F. (2007). Bir Erginlenme Modeli Olarak Askerlik Folkloru, Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Gazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
30. ÖNAL, M. N. (2004). “Trabzon’da Asker Düğünü”, Millî Folklor, Y. 16, S. 64, 137-140.
31. ÖZKÜTÜKÇÜ, H. (2016). 1923-1946 Yılları Arasında Yayınlanan Türk Romanında Askerler, Yayımlanmamış Doktora Tezi, Marmara Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü.
32. PİŞKİN, H. N. (2019). “Kına” mad., Diyanet İslam Ansiklopedisi, C. Ek-2, Ankara: Diyanet Vakfı Yayınları, 58-59.
33. ŞAHİN, F. (2008). Kütahya-Allıören Köyü Folklor Örnekleri, Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Dumlupınar Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
34. ŞENOCAK, E. (2020). “Kültürel Bellekte Askere Yollama Geleneği: Baskil (Elâzığ) ve Çevresi Örneği”, Akra Kültür Sanat ve Edebiyat Dergisi, Y. 8, S. 22, 49-61.
35. TANYU, H. (1967). Ankara ve Çevresinde Adak ve Adak Yerleri, Ankara: Ankara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Yayınları.
36. TAŞBAŞ, Z. (1989). Akören Monografisi, Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
37. TEZCAN, M. (1997), Kültürel Antropoloji, Ankara: Kültür Bakanlığı Yayınları.
38. TOKMAK, Y. (2009). Balıkesir ve Çevresinde Kına Folkloru Üzerine Derlemeler ve İncelemeler, Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Balıkesir Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
39. TOYGAR, K. (1982), “Türkiye’de “Mevlid” Çevresinde Meydana Gelen Folklorik Unsurlar”, II. Milletlerarası Türk Folklor Kongresi Bildirileri, C. IV (Gelenek, Görenek ve İnançlar), 517-534, Ankara: Kültür ve Turizm Bakanlığı Yayınları.
40. YILDIRIM, V. (1996). Baki Divanı’nda Siyasi ve Askeri Unsurlar, Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Fırat Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
41. YILDIRIM, Z. (2019), Dünden Bugüne Samsun-Çarşamba İlçesinde Geçiş Dönemleri (Doğum-Evlenme-Ölüm-Sünnet-Askerlik-Hac), Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Sivas Cumhuriyet Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
42. URL-1: https://www.msb.gov.tr/Askeralma/icerik/yoklama-islemleri (Erişim: 24.01.2025)
43. URL-2: https://www.msb.gov.tr/Content/Upload/Docs/asal/8-Askeralma%20Y%C3%B6netmeli%C4%9Fi%2007_08_2023.pdf (Erişim: 29.01.2025)
44. URL-3: https://www.msb.gov.tr/Content/Upload/Docs/asal/7179_19072022.pdf (Erişim: 29.01.2025)
45. Sözlü Kaynaklar
46. KK-1: Fadime Yağcı, 1973, Banaz, İlkokul, Ev Hanımı, (Görüşme: 15.02.2019).
47. KK-2: Aslı Yağcı, 1998, Banaz, Ortaokul, İşçi, (Görüşme: 17.02.2019).
48. KK-3: Gökhan Yağcı, 1996, Banaz, Lise, İşçi, (Görüşme: 24.02.2019).
49. KK-4: Nihat Yağcı, 1978, Banaz, İlkokul, İşçi, (Görüşme: 25.02.2019).
50. KK-5: İsmail Yalçın, 1980, Banaz, İlkokul, İşçi, (Görüşme: 25.02.2019).
51. KK-6: Saniye Yağcı, 2000, Banaz, Üniversite öğrencisi, (Görüşme: 26.02.2019).
52. KK-7: Şükran Yalçın, 1980, Okur-yazar değil, Ev Hanımı, (Görüşme: 15.02.2019).