JAHON ADABIYOTIDA TARIXIY ROMAN JANRI VA UNİNG TURK ADABIYOTIDAGI NAMUNALARI

Yıl 2025, Cilt: 8 Sayı: 2, 502 - 513, 26.06.2025

Guljakhon Khujaeva

https://doi.org/10.55666/folklor.1699369

Öz

Estetik g‘oyalar va madaniy ongni shakllantirishda muhim o‘rin tutadigan tarixiy roman janri adabiyot sohasida alohida o‘rin tutadi. Chunki tarixiy roman janri nafaqat badiiy tekstura orqali o‘tmish voqealarini jonlantiradi; Shu bilan birga, u inson ongini, ijtimoiy xotirasini va ma'naviy qadriyatlarini saqlab turuvchi o'ziga xoslikni o’zida mujasamlaydi. Yuzaga kelgan bu holat tarixiy romanlarning shunchaki tarix va san’atning sintezi emasligini ko‘rsatadi; Bu bugungi kitobxonning tarixga munosabatini ham shakllantirganini ko‘rsatadi. Shu o‘rinda adabiyot sohasida, jahon adabiyotida alohida o‘rin tutgan tarixiy roman janrining shakllanish va rivojlanish bosqichlari atroflicha tahlilni talab etadi. Chunki tarixiy roman o‘tgan voqealarni badiiy talqin qilish vositasi bo‘lishi bilan birga, jamiyatning madaniy xotirasini, milliy o‘zlikni anglash vositasi, falsafiy-estetik mushohada ob’ekti sifatida ham alohida ahamiyat kasb etadi. Ushbu tadqiqotda tarixiy roman janrining poetik-estetik xususiyatlari, tarixiy fakt va badiiy faktura o‘rtasidagi munosabat, tarixiy qahramon obrazining shakllanishi va rivojlanishi kabi masalalar har tomonlama ko‘rib chiqiladi. Xususan, tarixiy romanlarning mumtoz namunalaridan tortib, zamonaviy va postmodern yondashuvlargacha bo‘lgan adabiy taraqqiyot bosqichlari ko‘rib chiqiladi. Bu jarayonda turli mintaqalarda, ayniqsa turkiy adabiyotda tarixiy romanchilik an’analari, ularning ijtimoiy-ma’naviy mazmundagi o‘rni batafsil yoritiladi. Turk adabiyotining dugonalari Namiq Kamol, Tarik Bug‘ra, Iskender Pala kabi yozuvchilarning ijodi bu borada juda qimmatlidir. Xuddi shunday tarixiy ong, milliy xotira va uslub uyg‘unligini ochib berish nuqtai nazaridan ham muhim va ibratga arziydi. Qolaversa, bugungi texnologik taraqqiyot tufayli raqamli dunyo madaniyatlarga qanchalik ta’sir ko‘rsatayotganini hisobga olsak, bunda tarixiy roman janrining ham o‘ziga xos ulushi bor desak, bejiz bo‘lmaydi. Shu nuqtai nazardan, tarixiy romanlarni elektron shakllar, audio kitoblar, interfaol dasturlar orqali yangi shakllarda ommalashtirish, o‘quvchi bilan muloqot darajasini oshirish, sun’iy intellekt yordamida yaratilgan tarixiy matnlar; bugungi adabiy jarayonning dolzarb muammolari sifatida baholanadi. Darhaqiqat, ana shu ma’lumotlar va tahlillar natijasida tarixiy roman janrining ta’lim, madaniyat va madaniy merosni muhofaza qilishda tutgan o‘rni nuqtai nazaridan tadqiqotimizning ahamiyati har tomonlama ochib beriladi.

Anahtar Kelimeler

Tarixiy roman , Turk Adabiyoti , Modernism , Postmodernizm , Tarixiy Tafakkur.

Kaynakça

• ADIVAR, H. E. (1936). Sinekli Bakkal . Istanbul: Istanbul University Press.
• ARGUNŞAH, H. (2016). Tarih ve Roman: Makaleler. Ankara: Kitabevi Yayınları.
• ATWOOD, M. (1985). The Handmaid’s Tale. Toronto: McClelland and Stewart.
• ÇERİ, B. (2000). Cumhuriyet Dönemi Türk Romanlarında Osmanlı Tarihi. Istanbul.
• DİK, P. K. (1962). The Man in the High Castle. New York: Putnam.
• DUMAS, A. (1844). The Three Musketeers. Paris: Baudry.
• ECO, U. (1980). Il nome della rosa. Milan: Bompiani.
• ECO, U. (1988). Foucault’s Pendulum. New York: Harcourt.
• HARRİS, R. (1992). Fatherland. London: Hutchinson.
• MANN, T. (1901). Buddenbrooks: Verfall einer Familie. Berlin: S. Fischer Verlag.
• MİTCHELL, D. (2004). Cloud Atlas. London: Sceptre.
• MORETTİ, F. (2013). The Bourgeois: Between History and Literature. London: Verso.
• PAMUK, O. (1998). Benim Adım Kırmızı. İstanbul: İletişim Yayınları.
• RUSHDİE, S. (1981). Midnight’s Children. London: Jonathan Cape.
• SCOTT, W. (1819). Ivanhoe. Edinburgh: Archibald Constable and Company.
• TAHİR, Kemal. (1967). Devlet Ana. Istanbul: Remzi Kitabevi.
• TOLSTOY, L. (1869). War and Peace. Moscow: The Russian Messenger.
• WOOLF, V. (1928). Orlando: A Biography. London: Hogarth Press.
• YURSENAR, M. (1951). Memoirs of Hadrian. Paris: Plon.
• ZOLA, É. (1885). Germinal. Paris: G. Charpentier.