HUNTING CULTURE IN TURKISH PROVERBS
Öz
Hunting has been one of the most basic subsistence activities of mankind throughout the ages and has developed over time. Hunting activities, which started to meet basic needs such as nutrition, clothing, protection/protection, have continued to exist by gaining some economic, sociological, religious and cultural features over time. This situation has enabled hunting and hunting-related elements to be witnessed in language with different elements. Turkish society has adopted and developed hunting in parallel with the different ways of life it has experienced throughout history. Turks have adopted a pastoral lifestyle since the earliest Turkic communities. Since this way of life was dependent on nature, an intricate relationship between man and nature was formed among the ancient Turks. This relationship of Turks with nature and animals was also sanctified by the cults, onguns and totems they acquired. Hunting, together with animal husbandry, has been one of the important elements shaping the daily life of the ancient Turks. This development and transformation that Turkish society has undergone in hunting can be reflected in the culture and can be determined in the vocabulary of historical and contemporary texts of Turkish language. In this study, terms related to hunting and hunting are analyzed in the focus of proverbs, which are important units of Turkish language in terms of vocabulary. The study is based on Nurettin Albayrak's work titled ‘Proverbs in Turkish of Türkiye’ and ‘Turkish Language Institution Dictionaries’ on this institutions website. While presenting the data, firstly, the key words used in Turkish language related to hunting and hunting were identified and a scan was made in this direction. In the examination phase of the proverbs identified, the concepts and terms that are frequently mentioned in proverbs and considered important in Turkish culture were emphasized and the proverbs were classified accordingly. Accordingly, the proverbs were analyzed by dividing them into three groups under the titles of ‘hunting animals in Turkish proverbs’, ‘animals that help hunting in Turkish proverbs’ and ‘traditional knowledge and methods related to hunting in Turkish proverbs’. In these units, the meaning and symbolic values of hunting and hunting-related uses were emphasized. While evaluating these units, various cultural elements related to beliefs, game animals, hunting tools and rituals related to hunting and hunting in Turkish culture were taken into consideration. The meanings and values attributed to the concept of hunting by the Turkish people through the most basic units reflecting the world of emotions and thoughts of the society were evaluated through proverbs.
Anahtar Kelimeler
TÜRK ATASÖZLERİNDE AV KÜLTÜRÜ
Öz
Avcılık, çağlar boyunca insanoğlunun en temel geçim faaliyetlerinden biri olmuş ve zaman içerisinde gelişmiştir. Beslenme, giyinme, koruma/korunma gibi temel gereksinimleri karşılamak amacıyla başlayan avcılık faaliyetleri, zamanla ekonomik, sosyolojik, dinî ve kültürel birtakım özellikler kazanarak varlığını sürdürmüştür. Bu durum, avcılık ve avcılığa bağlı unsurların farklı unsurlarıyla dilde tanıklanmasını sağlamıştır. Türk toplumu tarih boyunca tecrübe ettiği farklı yaşam şekillerine paralel olarak avcılığı da benimsemiş ve geliştirmiştir. Türkler, en eski Türk topluluklarından beri pastoral bir yaşam tarzını benimsemişlerdir. Bu yaşam biçimi doğaya bağımlı olduğu için eski Türkler arasında insan ve doğa arasında girift bir ilişki oluşmuştur. Türklerin doğa ve hayvanlarla olan bu ilişkisi, edindikleri kültler, ongunlar ve totemlerle de kutsallaştırılmıştır. Avcılık, hayvancılıkla birlikte eski Türklerde gündelik hayatı şekillendiren önemli unsurlardan biri olmuştur. Türk toplumunun avcılık özelinde geçirdiği bu gelişim ile dönüşüm, kültüre yansıyarak Türk dilinin tarihî ve çağdaş metinlerinin söz varlığında da belirlenebilmektedir. Bu çalışmada, av ve avcılıkla ilgili terimler, Türk dilinin söz varlığı açısından önemli birimlerinden olan atasözleri odağında incelenmiştir. Çalışmada, Nurettin Albayrak’ın Türkiye Türkçesinde Atasözleri adlı eseri ve TDK’nin genel ağ sayfasında yer alan “Türk Dil Kurumu Sözlükleri” temel alınmıştır. Verilerin ortaya konulurken öncelikle Türk dilinde av ve avcılıkla ilgili kullanılan anahtar sözcükler tespit edilmiş ve bu doğrultuda bir tarama yapılmıştır. Tespit edilen atasözlerinin inceleme aşamasında, atasözlerinde sıklıkla geçen ve Türk kültüründe de önemli görülen kavram ve terimlerin üzerinde durulmuş ve atasözleri bu doğrultuda sınıflandırılmıştır. Buna göre atasözleri, “Türk atasözlerinde av hayvanları”, “Türk atasözlerinde ava yardımcı hayvanlar” ve “Türk atasözlerinde avcılıkla ilgili geleneksel bilgi ve yöntemler” başlıkları altında üç gruba ayrılarak incelenmiştir. Tespit edilen bu birimlerde, av ve avcılıkla ilgili kullanımların anlamı ve sembolik değerleri üzerinde durulmuştur. Bu birimler değerlendirilirken Türk kültüründe av ve avcılıkla ilgili inanışlar, av hayvanları, av aletleri ve ritüellerle ilgili çeşitli kültürel unsurlar göz önünde bulundurulmuştur. Toplumun duygu ve düşünce dünyasını yansıtan en temel birimler aracılığıyla Türk halkının av kavramına yüklediği anlamlar ile değerler, atasözleri üzerinden değerlendirilmiştir.
Anahtar Kelimeler
Çalışmada etik ilkelere uyulmuştur. Etik kurul izni gerektirmemektedir.
