AN ANALYSİS OF ATTİTUDES AND BEHAVİORS TOWARD CLOTHİNG AND ADORNMENT İN THE CONTEXT OF BODY FOLKLORE

Öz

Abstract Body folklore examines the meanings and functions of the body across different societies and cultures, revealing how traditions and rituals are maintained and transformed. This field points to the human being not only as an individual entity but also as a world of meaning shaped by cultural values, social norms, and ritual practices. The term “body” brings to mind many topics such as human gestures, facial expressions, attitudes, various bodily practices (such as tattooing, henna, makeup), haircuts and styles, clothing, and adornment. In this context, body folklore also defines the behavioral patterns of individuals or various social groups. Which social group people belong to can be understood from their aforementioned behaviors and attitudes. Individuals produce patterned behavior models in line with social groups, shared values, and cultural norms. These behaviors are expressed, particularly in the context of body folklore, through forms of clothing and adornment. In other words, clothing and adornment are a distinct form of communication related to the body. The main objective of this study is not to describe the elements of clothing and adornment related to the body, but rather to examine how these elements are shaped within the context of specific political and social groups and religious beliefs and rituals, and to analyze the attitudes and behaviors that emerge in this context. Thus, the cultural impact of clothing and adornment on individuals has been analyzed, how the body functions as a means of communication has been addressed, and behavioral patterns shaped by the common values of social groups have been examined. The study is based on the claim that clothing and adornment shape behavior according to the cultural norms and beliefs to which individuals belong. The scope of my study is limited to the Turkish world, and cultures other than Turkish culture have not been included in the analysis. The study utilizes literature review and observation techniques as its methodology. Furthermore, based on the idea that the body can be read as a cultural text, the symbolic meanings of clothing and adornment practices have also been evaluated. Within this framework, the study includes analyses of how the body is used as a tool in the construction of social identities. Furthermore, these symbolic uses of the body function as a nonverbal language in interpersonal communication, enabling the analysis of cultural codes. Therefore, the study examines in detail how the body is interpreted as a cultural representation space and how these meanings are related to social structures.

Anahtar Kelimeler

• Body folklore
• clothing
• adornment
• attitudes
• behavior patterns.

BEDEN FOLKLORU BAĞLAMINDA GİYİM-KUŞAM VE SÜSLENMEYE YÖNELİK TUTUM VE DAVRANIŞLARIN ANALİZİ

Öz

Öz Beden folkloru, bedenin çeşitli toplumlar ve kültürler arasındaki anlamlarını ve işlevlerini inceleyerek, geleneklerin ve ritüellerin nasıl devam ettirildiğini ve değiştiğini ortaya koyar. Bu alan, insanı sadece bireysel bir varlık olarak değil, aynı zamanda kültürel değerler, toplumsal normlar ve ritüel pratiklerle şekillenen bir anlam dünyasını işaret etmektedir. Beden denilince akla insana özgü jest, mimik, tavırlar, çeşitli beden pratikleri (dövme, kına, makyaj gibi), saç tıraşı ve şekilleri, giyim kuşam ve süslenme gibi pek çok konu gelmektedir. Bu bağlamda beden folkloru da bireyin veya çeşitli sosyal grupların bu tür davranış kalıplarını belirler. İnsanların hangi sosyal gruba ait olduğu sözü edilen davranış ve tutumlarından anlaşılır. Birey, sosyal gruplar, ortak değerler ve kültürel normlar doğrultusunda kalıplaşmış davranış modelleri üretir. Bu davranışlar, özellikle beden folkloru bağlamında giyim kuşam ve süslenme biçimleriyle ifade edilir. Diğer bir ifadeyle, giyim kuşam ve süslenme bedene ait farklı bir iletişim şeklidir. Bu çalışmanın temel amacı, bedene ilişkin giyim kuşam ve süslenme unsurlarının betimlenmesinden ziyade, söz konusu unsurların belirli siyasi ve sosyal gruplar ile dinî inanç ve ritüeller kapsamında nasıl şekillendiğini ele almak ve bu bağlamda ortaya çıkan tutum ve davranışları analiz etmektir. Böylece giyim ve süslenmenin bireyler üzerindeki kültürel etkisi analiz edilmiş, bedenin bir iletişim aracı olarak nasıl işlev gördüğü ele alınmış; sosyal grupların ortak değerleri doğrultusunda şekillenen davranış kalıpları incelenmiştir. Çalışma giyim kuşam ve süslenmenin, kişilerin ait olduğu kültürel normlarına ve inançlarına göre davranış geliştirmesi iddiası temel oluşturmaktadır. Çalışmamın kapsamı Türk dünyasıyla sınırlı tutulmuş, Türk kültürü dışındaki farklı kültürler incelemeye dâhil edilmemiştir. Çalışmada yöntem olarak literatür taraması ve gözlem tekniğinden yararlanılmıştır. Ayrıca, bedenin kültürel bir metin olarak okunabileceği fikrinden hareketle, giyim ve süslenme pratiklerinin sembolik anlamları da değerlendirilmiştir. Bu çerçevede, bedenin toplumsal kimliklerin inşasında nasıl bir araç olarak kullanıldığına dair çözümlemelere yer verilmiştir. Ayrıca, bedenin bu tür sembolik kullanımları, bireyler arası iletişimde sözsüz bir dil işlevi görerek, kültürel kodların çözümlemesine imkân tanımıştır. Bu nedenle çalışmada, bedenin kültürel bir temsil alanı olarak nasıl anlamlandırıldığı ve bu anlamların sosyal yapılarla nasıl ilişkilendirildiği detaylı biçimde ele alınmıştır.

Anahtar Kelimeler

• beden folkloru
• giyim-kuşam
• süslenme
• tutumlar
• davranış modelleri.

Kaynakça

1. AÇA, M. (2019). “Toplumlaşma ve Toplumsallaşma Eşiğinde Kültür”. (Ed. M. Aça), Halk Bilimi El Kitabı içinde (1-12). Ankara: Nobel Yayınları.
2. AÇA, M. ve DEMİR, B. A. (2020). “Kültürel ve Sosyal Davranışların Anlam ve İşlev Dünyasına Bir Yolculuk: Davranış Folkloru”. Motif Akademi Halkbilimi Dergisi, C.13, S.32, 1253-1277.
3. ADORNO, T. W. ve HORKHEİMER, M. (2014). Aydınlanmanın Diyalektiği Felsefi Fragmanlar. (Çev. Nihat Ülner ve Elif Öztarhan Karadoğan), İstanbul: Kabalcı Yayınları.
4. BAYAT, F. (2007). Türk Mitolojik Sistemi (Ontolojik ve Epistemolojik Bağlamda Türk Mitolojisi). İstanbul: Ötüken Neşriyat.
5. CEYHAN, S. (2010). Taç. İslam Ansiklopedisi, 363-365.
6. ÇAYLIK, U. (2024). Ulupamır Kırgızlarının Halk Kültüründe Giyim Kuşam Geleneği. Yayımlanmış Yüksek Lisans Tezi, Karabük Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
7. ÇERİBAŞ, M. (2021). “Türk Kültüründe Kut İnancı ve Kut Aktarma Yolları”. Motif Akademi Halkbilimi Dergisi, C. 36, S.14, 1185-1206.
8. ÇETİN, H. (2021). Türkiye ve Kazakistan’da Geçiş Dönemlerinin (Doğum-Evlenme-Ölüm) Karşılaştırmalı İncelemesi. Yayımlanmış Doktora Lisans Tezi, Hacettepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.

9. DEDE, A. (1978). Batı Trakya Türk Folkloru. Ankara: Kültür Bakanlığı Yayınları.
10. DOĞANER, A. (2006). Osmaniye Yöresinde Yaşayan Ulaşlı Türkmenlerinin Geçiş Ritüelleri. Yayımlanmış Yüksek Lisans Tezi, Hacettepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
11. ERGİN, M. (2018). Dede Korkut Kitabı I-II. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
12. ERÖZ, M. (1990). Türkiye’de Alevîlik Bektaşilik. Ankara: Kültür Bakanlığı Yayınları.
13. GÜMÜŞKAYA, N. (2025). Meslek Folkloru Bağlamında Eminönü’nde Şapkacılık Mesleği. Yayımlanmış Doktora Tezi, Kocaeli Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
14. GÜRÇAYIR, S. (2007). Çağdaş Kentte Beden Folkloru. Yayımlanmış Yüksek Lisans Tezi, Gazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
15. GÜRER VARLI, Z. ve VARLI, M. (2013). “Siyasal İletişimde Sembolik İletişim Aracı Olarak Siyasal İçerikli Giyim Kodları Kullanımı”. Kocaeli Üniversitesi İletişim Fakültesi Araştırma Dergisi, S. 11, 55-81.
16. GÖKŞEN. N. (2024). 68 Kuşağının Türk Erkeğini Çizmek: Sakal ve Bıyık Modasında “İsyankâr Gençlik”İn Siyasal İnşası. Gazi Akademik Bakış, C. 18, S. 35, 53-74.
17. HACIGÖKMEN, M. A. (2013). “Türklerde Yas Âdeti Temelleri ve Sonuçları”. (Ed. H. Bahar, M. Toker, M. Hacıgökmen, H. G. Küçükbezci), Prof. Dr. Nejat Göyünç Armağanı içinde (ss.393-423). Konya: Selçuk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü.
18. HOPPAL, M. (2019). Avrasya’da Şamanlar. (Çev. B. Bayram, H. Ş. Ç. Çapraz). İstanbul: YKY Yayınları.
19. IŞIK, E. (1998). Beden ve Toplum Kuramı. İstanbul: Bağlam Yayıncılık. İNAN, A. (1998). Makaleler ve İncelemeler I. Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları.
20. KAFESOĞLU, İ. (2011). Türk Millî Kültürü. İstanbul: Ötüken Yayınları.
21. KALAFAT, Y. (2005). Balkanlardan Uluğ Türkistan’a Türk Halk İnançları II. İstanbul: Ebabil Yayıncılık.
22. KIZILDAĞ, H. (2021). “İnançtan Aksesuara Ritüel Kıyafetlerinin ve Başlıklarının Başkalaşımı”. (Ed. M. Dinç), Çağdaş Yaklaşımlar Odağında Toplum ve Kültür Araştırmaları – II içinde (ss.119-148). Çanakkale: Paradigma Akademi Yayınları.
23. LAVENDA, R. H. ve SCHULTZ, E. A. (2019). Kültürel Antropoloji Temel Kavramlar. (Çev. D. İşler, O. Hayırlı, Çev.). Ankara: Doğu Batı Yayınları.
24. OCAK, A.Y. (2012). Alevî ve Bektaşî İnançlarının İslam Öncesi Temelleri. İstanbul: İletişim Yayınları.
25. ÖGEL, B. (1978) Türk Kültür Tarihine Giriş VI. Ankara: Kültür Bakanlığı Yayınları.
26. ÖRNEK, S.V. (1966). Sivas ve Çevresinde Hayatin Çeşitli Safhalarıyla İlgili Bâtıl İnançların ve Büyüsel İşlemlerin Etnolojik Tetkiki. Ankara: Ankara Üniversitesi Basımevi.
27. ÖZDEMİR, N. (2002). “Türkiye’de Siyasal Parti Kültürü”. Milli Folklor, S. 56, 53-74.
28. ÖZDEMİR, N. (2012). Kültür Ekonomisi ve Yönetimi. Ankara: Hacettepe Yayınları.
29. TAKALAK, F. (2014). Şanlıurfa ve İlçelerinde Geleneksel Giyim Kuşam. Yayımlanmış Yüksek Lisans Tezi, Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
30. TAŞ, E. (2024). Türk Kültüründe Kut Anlayışı, Kutla İlgili İnançlar/Uygulamalar. Yayımlanmış Doktora Lisans Tezi, Nevşehir Hacı Bektaş Veli Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
31. TÜRKMEN, N. (2020). “Beden Folklorunun Viral Reklamlarda Kullanımı: “Anne Niçin Baktın Bana Öyle? Kılavuzu” Adlı Viral Reklam Örneği”. Sivas Cumhuriyet Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Sosyal Bilimler Dergisi, S.1, 235-254.
32. YILDIRIM, İ. (2021). Türk Halk Kültüründe Süsleme ve Süslenme. Yayımlanmış Yüksek Lisans Tezi, Gaziantep Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
33. YOLCU, M.A. (2014) Türk Kültüründe Evliliğe Bağlı Tabu ve Kaçınmalar. Konya: Kömen Yayınları.
34. YOUNG, K. (1998). “Beden folkloru”. (S. Cengiz, Çev.). Milli Folklor, S.38, 136-139.
35. YILMAZ, S. S. ve ÖZDEMİR ÇELİK, H. (2022). Sivas Yöresinde Geleneksel Giyim Kuşam. Sivas: Svs Yayınları.