TR
EN
BİR NAZIM TÜRÜ OLARAK KUR’ÂN FALI VE MANZUM BİR ÖRNEĞİ
Öz
Tarih boyunca insanoğlu gerek kendisiyle gerek çevresiyle ilgili bilinmezleri anlayıp keşfetmeye çalışmış ve istikbâlin neler getireceğini önceden öğrenebilmek için çeşitli yollara başvurmuştur. Bu teşebbüsün temelinde şüphesiz merak duygusunun tatmin edilmesi yatmaktadır. Geçmişten günümüze bilinmezin ve esrarengiz olanın keşfi için çeşitli yöntemlerin kullanıldığı bilinmektedir. Bu yöntemler arasında, “ulûm-i garîbe” olarak adlandırılan; fal, cifr, remil, kur’a, nücûm ve kehânet gibi ilimler bulunmaktadır. Geleceği merak edip gerçekleşecek hâdiselerden önceden haberdâr olma isteği, insanoğlunun ortak hissiyâtıdır. Bu hissiyât nedeniyle zihinleri meşgul eden çeşitli soruların muhtemel cevaplarına çoğu zaman fal aracılığıyla ulaşılmaya çalışılmıştır. İnsanların çeşitli maksatlar dahilinde bu alana olan rağbetleri ise fal bakmada çeşitli araçların kullanılmasını beraberinde getirmiştir. Kitaplar, bu amaçla kullanılmış araçlardan biridir. İslâm âleminde en yaygın başvurulmuş fal çeşitlerinden biri olan kitap falı, Kur’ân-ı Kerim başta olmak üzere edebî sahada meşhur bazı eserlerin rastgele açılması ve rastgelen harflerin müspet ya da menfî yorumlanmasıyla yapılan bir fal çeşididir. Kur’ân-ı Kerim’de fal bakmak her ne kadar apaçık bir şekilde yasaklanmış olsa da Mushâf-ı Şerif, bu konuda kendisine en çok mürâcaat edilen kitap olmuştur. Kur’ân’a bu amaçla başvurulması edebî sahada manzum ve mensur birçok risalenin kaleme alınmasında etkili olmuştur. Söz konusu risalelerde fal sahibinin niyeti, Ku’ân-ı Kerim’in rehberliğinde tevil edilme yoluna gidilmiştir. Kur’ân fallarında harflerin tevillerine geçilmeden önce gaybın yalnız Allah tarafından bilineceği vurgulanmış ve bu muhtevada âyet ya da hususî dualara yer verilmiştir. Bunun yanısıra metinlerde belirtildiği üzere Kur’ân falına başlamadan abdest almak, belirtilen adetler kadar Fatiha ve İhlas sûrelerini okumak, Hz. Peygamber’e salat u selam getirilmek gibi bir takım dinî vecibeleri yerine getirmek gerekir. Arap alfabesini oluşturan 28 harften çoğunun olumlu yorumlanması, olumsuz yorumlanan harfler geldiğinde fal sahibine çeşitli nasihatlerin verilmesi, sade ve akıcı bir dilin kullanılması Kur’ân fallarının ortak özelliklerindendir. Bu gibi özelliklere sahip Kur’ân fallarının şimdiye kadar birçok örneği gün ışığını çıkarılmıştır. Bununla beraber henüz üzerlerinde çalışmalar yapılmamış Kur’ân fallarının varlıkları da bilinmektedir. Hakkında bir çalışma yapılmamış bu metinlerden biri bu makaleye konu edilmiştir. Bu çalışmada, bir tür olarak Kur’ân falı hakkında bilgi verilecek ve Türk ve İslam Eserleri Müzesi, TİEM Yazma Eserler Koleksiyonu 00505-002 numarada kayıtlı bulunan yazma bir Kur’ân-ı Kerim’in son varaklarında yer alan 69 beyitten müteşekkil manzum Kur’ân falının tanıtımı yapılarak transkripsiyonlu metni verilecektir.
Anahtar Kelimeler
Kaynakça
- AKSOYAK, İ. H. (2004). Kefeli Hüseyin-Râznâme, Massachusetts: Harvard University Press.
- AVCI, İ. (2018). “Ali Uşşâkî’nin Manzum Kur’ân Falı: Sürûr-nâme”, Bir Devr-i Kadim Efendisi Prof. Dr. Tahir Üzgör’e
- Armağan. (Hzl.: Ü. Aslan vd.), 83-103, Ankara: Yayın Evi Yayınları.
- AYDIN, M. (1995). “Fal”, Diyanet İslam Ansiklopedisi, C. 12, 134-138.
- DUVARCI, A. (1993). Türkiye’de Falcılık Geleneği ile Bu Konuda İki Eser Risâle-i Falnâme li-Cafer-i Sâdık ve Tefeülnâme. Ankara: Kültür Bakanlığı Yayınları.
- DUVARCI, A. (2001). “Halk Kültürü Uygulamalarından Biri Olan Fal Geleneğinin Değerlendirilmesi”. Erdem, Türk Halk Kültürü Özel Sayısı-1, C. 13, S. 37, 117-129.
- KOMİSYON, (1989). “Fal”, Türk Ansiklopedisi, Ankara: Millî Eğitim Bakanlığı Yayınevi.
- ÖZKAT, M. (2019). “Türk Edebiyatında Harflerin Yorumuna Dayalı Kur’ân Falları ve XIX. Yüzyıla Ait Manzum Bir Örnek”, 1. Uluslararası Develi-Âşık Seyranî ve Türk Kültürü Kongresi-Türk Kültürü Bildirileri Kitabı (Hzl.: R. Özkan), 269-311, Develi Belediyesi Kültür Yayınları.
Ayrıntılar
Birincil Dil
Türkçe
Konular
Türk İslam Edebiyatı, Osmanlı Sahası Klasik Türk Edebiyatı
Bölüm
Araştırma Makalesi
Yazarlar
Yayımlanma Tarihi
29 Mart 2026
Gönderilme Tarihi
1 Ekim 2025
Kabul Tarihi
2 Ocak 2026
Yayımlandığı Sayı
Yıl 2026 Cilt: 9 Sayı: 1
APA
Süer, F. R. (2026). BİR NAZIM TÜRÜ OLARAK KUR’ÂN FALI VE MANZUM BİR ÖRNEĞİ. Folklor Akademi Dergisi, 9(1), 38-53. https://doi.org/10.55666/folklor.1794463
AMA
1.Süer FR. BİR NAZIM TÜRÜ OLARAK KUR’ÂN FALI VE MANZUM BİR ÖRNEĞİ. Folklor Akademi Dergisi. 2026;9(1):38-53. doi:10.55666/folklor.1794463
Chicago
Süer, Fatih Ramazan. 2026. “BİR NAZIM TÜRÜ OLARAK KUR’ÂN FALI VE MANZUM BİR ÖRNEĞİ”. Folklor Akademi Dergisi 9 (1): 38-53. https://doi.org/10.55666/folklor.1794463.
EndNote
Süer FR (01 Mart 2026) BİR NAZIM TÜRÜ OLARAK KUR’ÂN FALI VE MANZUM BİR ÖRNEĞİ. Folklor Akademi Dergisi 9 1 38–53.
IEEE
[1]F. R. Süer, “BİR NAZIM TÜRÜ OLARAK KUR’ÂN FALI VE MANZUM BİR ÖRNEĞİ”, Folklor Akademi Dergisi, c. 9, sy 1, ss. 38–53, Mar. 2026, doi: 10.55666/folklor.1794463.
ISNAD
Süer, Fatih Ramazan. “BİR NAZIM TÜRÜ OLARAK KUR’ÂN FALI VE MANZUM BİR ÖRNEĞİ”. Folklor Akademi Dergisi 9/1 (01 Mart 2026): 38-53. https://doi.org/10.55666/folklor.1794463.
JAMA
1.Süer FR. BİR NAZIM TÜRÜ OLARAK KUR’ÂN FALI VE MANZUM BİR ÖRNEĞİ. Folklor Akademi Dergisi. 2026;9:38–53.
MLA
Süer, Fatih Ramazan. “BİR NAZIM TÜRÜ OLARAK KUR’ÂN FALI VE MANZUM BİR ÖRNEĞİ”. Folklor Akademi Dergisi, c. 9, sy 1, Mart 2026, ss. 38-53, doi:10.55666/folklor.1794463.
Vancouver
1.Fatih Ramazan Süer. BİR NAZIM TÜRÜ OLARAK KUR’ÂN FALI VE MANZUM BİR ÖRNEĞİ. Folklor Akademi Dergisi. 01 Mart 2026;9(1):38-53. doi:10.55666/folklor.1794463