ŞEHRÎYÂR'IN "GOHAR-FURUŞ" İSİMLİ GAZELİ ÜZERİNDEN SANATI ANLAYIŞI
Öz
Üslupbilim (Stylistics)” edebiyatın önemli konularından biridir. Üslupbilimi disiplininde; dil ve anlam özellikleri, kelime seçimi, edebî sanatlar ile düşünce boyutu, metin içi çözümleme yöntemiyle ele alınmaktadır. Üslupbiliminde, kelimeler tek tek değil; yan yana kullanılış biçimleri, birbirleriyle olan örgüleri ve diğer kelimelerle olan biçimsel ve anlam ilişkileri üzerinden değerlendirilir.
Bu araştırmada ele alınan temel soru şudur: Bir eserin üslup özellikleri, katmanlı (tabakalı) üslupbilim yaklaşımıyla nasıl incelenebilir? Aştırma kapsamında, harflerin kelimelerle kelimelerin cümlelerle kurduğu biçimsel ve anlamsal bağlar ve bu bağların şairin temel anlamı oluşturmadaki işlevi derinlemesine tahlil edilmek üzere İran’ın ünlü şairi Şehrîyâr’ın "Gohar-Furuş" adlı gazeli seçilerek tanıtım-tahlil yöntemiyle sözdizimi ve kelimeler ayrıntılı olarak ele alındı.
Şehrîyâr, kendine özgü bir üslupla Farsça ile Azerbaycan Türkçesi arasında bir köprü kuran bir şair olarak; anlam, anlatım ve sokak dili ile klasik dili bir araya getirerek çok sesli ve dinamik bir eser ortaya koymuştur. Bu yaklaşımıyla hem genel okuyucunun ilgisini şiirlerine çekmektedir hem de şiirlerinin derin anlamının daha iyi anlaşılması için araştırmacılara bir yol sunmaktadır.
Şehrîyâr’ın içsel ve dışsal dünyaya bakış açısını yansıtma biçimine tanık oluyoruz. Şair, kendine özgü bir şiir tarzı seçerek duyguları ile dili arasında sanatsal ve düzenli bir bağ kurmaktadır. Şehrîyâr, Farsça ve Azerbaycan Türkçesiyle eser veren iki dilli bir şair olarak; anlam, dil ve duygusal katmanlarda özel hislerini ve toplumsal aykırılıkları ve rahatsızlıkları kaleme almıştır. Şehrîyâr’ın kaleme aldığı eserler, gelenek ile yeniliği kapsayan, iç içe geçmiş katmanların bir bileşiminden oluşmaktadır. O, özgün bir mazmun kurma ve anlam üretme çerçevesinde; kişisel, aşk, hicran, vuslat, tabiat, tasavvufî ve felsefî temaları güzel ve etkileyici bir sanatsal dille okuyucuya sunmaktadır.
Şehrîyâr, Farsça ve Azerbaycan Türkçesiyle eser veren iki dilli bir şair olarak; anlam, dil ve duygusal katmanlarda özel hislerini ve toplumsal aykırılıklarını ve rahatsızlıklarını kaleme almıştır. Şehrîyâr’ın kaleme aldığı eserler, gelenek ile yeniliği kapsayan, iç içe geçmiş katmanların bir bileşiminden oluşmaktadır. O, özgün bir mazmun kurma, kendine özgü bir şiir dili inşa etme ve anlam üretme çerçevesinde; kişisel, aşk, hicran, vuslat, tabiat, tasavvufî ve felsefî temaları güzel ve etkileyici bir sanatsal dille okuyucuya sunmaktadır.
Şehrîyâr, çağdaş İran şiirinde önemli bir şöhrete, estetiğe ve kendine özgü sanat diline sahip olan ve ayrıca “Haydar Babaya Selam” şiiriyle Azeri Türkçesini en iyi bir biçimde temsil etmektedir ve Türk dünyasında tanınmaktadır. Şehrîyâr'ın sanatı, yaşamı ve estetik anlayışı "Gohar-Furuş" gazeli üzerinden açıklanmaktadır.
Anahtar Kelimeler
ŞEHRÎYÂR’S UNDERSTANDING OF ART THROUGH HIS GHAZAL “GOHAR-FURUŞ”
Öz
“Stylistics” is one of the significant fields of literary studies. Within the discipline of stylistics, linguistic and semantic features, word choice, literary devices, and dimensions of thought are examined through intratextual analysis. In stylistic analysis, words are not considered individually but are evaluated in terms of their syntactic and semantic relationships with neighboring words and other linguistic units.
The central question addressed in this study is: How can the stylistic features of a literary work be analyzed through a layered (stratified) stylistic approach? Within this framework, the formal and semantic bonds that letters establish with words, and words with sentences, as well as the function of these bonds in shaping the poet’s fundamental meaning, are investigated in depth. For this purpose, the famous Iranian poet Şehrîyâr’s ghazal “Gohar-Furuş” has been selected and examined through an introduction–analysis method focusing on syntax and vocabulary.
As a bilingual poet who composed in both Persian and Azerbaijani Turkish, Şehrîyâr expressed his personal emotions along with social contradictions and discontents across semantic, linguistic, and emotional layers. His works embody a synthesis of tradition and innovation, structured in intertwined layers. Within the framework of creating original mazmuns (poetic conceits) and producing meaning, Şehrîyâr presents personal, romantic, elegiac, mystical, philosophical, and natural themes to readers through a refined and impressive artistic language.
We witness the way Shahriyar reflects his perspective on both the inner and outer worlds. By adopting a distinctive poetic style, the poet establishes an artistic and harmonious connection between his emotions and his language. As a bilingual poet who composed works in both Persian and Azerbaijani Turkish, Shahriyar articulated his personal emotions as well as his social dissonances and discomforts across semantic, linguistic, and emotional layers. His works constitute a synthesis of intertwined layers that encompass both tradition and innovation. Within the framework of constructing original metaphors and generating meaning, he presents personal, romantic, separation, reunion, nature, mystical, and philosophical themes to the reader through an eloquent and aesthetically refined artistic expression.
As a bilingual poet who composed works in both Persian and Azerbaijani Turkish, Shahriyar expressed his personal emotions as well as his social dissonances and discomforts on semantic, linguistic, and emotional levels. The works penned by Shahriyar consist of a synthesis of intertwined layers that encompass both tradition and innovation. Within the framework of constructing original metaphors, establishing a unique poetic language, and generating meaning, he presents personal, romantic, separation, reunion, nature, mystical, and philosophical themes to the reader through an eloquent and aesthetically powerful artistic expression.
Şehrîyâr holds a distinguished place in contemporary Iranian poetry with his reputation, aesthetics, and unique poetic style. He is also recognized in the Turkic world through his poem “Heydar Baba’ya Salam”, which represents Azerbaijani Turkish. The present study seeks to elucidate Şehrîyâr’s art, life, and aesthetic understanding through an analysis of his ghazal “Gohar-Furuş”.
Anahtar Kelimeler
